Bloggfęrslur mįnašarins, janśar 2012

Heišasti janśardagurinn (langt er sķšan)

Leitin aš heišustu dögum hvers mįnašar sķšustu 60 įrin rśm er fastur lišur į hungurdiskum um žessar mundir. Myndefniš hefur hingaš til veriš śr góšu safni gervihnattamynda ķ Dundee ķ Skotlandi. Žegar heišasti janśardagurinn er leitašur uppi bregšur svo viš aš fara žarf nišur ķ sjötta sęti į lista heišustu daga til aš finna dag sem myndasafniš nęr til. Myndir eru žar til aftur til haustsins 1978. Žessi dagur ķ sjötta sęti er 23. janśar 1988.

Heišasti dagurinn er hins vegar 8. janśar 1961. Žrįtt fyrir miklar hugarflettingar man ritstjórinn ekki eftir honum. Viš leitum žvķ ķ skjól amerķsku endurgreiningarinnar sem hungurdiskar flżja oft ķ. Ķ žeirri fullvissu aš fastir lesendur (žetta lesa varla ašrir) kunni aš lesa ķ kortiš, žvķ žaš er 500 hPa kort. Ķ žetta sinn er ekkert į žvķ nema jafnhęšarlķnur sem merktar eru ķ metrum.

w-blogg210112

Ķsland  er rétt ofan viš mitt kort. Žar er hįžrżstisvęši eins og bśast mįtti viš eftir heišrķkjufréttirnar. Hęšin er ekki sérlega veigamikil - ašeins ein jafnhęšarlķna umlykur hana og ekki sérlega ofarlega ķ rófinu - ašeins 5280 metrar. Heimskautaröstin (žéttar jafnhęšarlķnur) ęšir austur um Atlantshaf til Vestur-Evrópu og grunn lęgšarenna er į milli hennar og hęšarinnar.

Hęšir sem žessar geta veriš furšu žaulsetnar en svo var ekki meš žessa. Rśmum tveimur sólarhringum sķšar hafši öflugt lęgšdrag sem žarna er rétt utan viš kortiš ķ vestri rutt öllu um koll og hér į landi gerši vitlaust vešur. Nęstheišasti dagurinn er 14. janśar 1971 og 11. janśar 1963 ķ žrišja sęti.

Viš leitum lķka upp daginn sem stįtar bestu mešalskyggni (enn verri vķsindi leitin sś). Žaš er 30. janśar 2010 - ašeins tvö įr sķšan. Munum vér eftir žvķ?

Leitin aš skżjašasta deginum er enn vafasamari - en til er hann - 6. janśar 2009. Skyggniš var aš sögn verst 29. janśar 1966 en žį geisaši fįdęma noršaustanillvišri į landinu meš miklum sköšum. Žar sem ekki snjóaši skóf sjó, sand og mold. Olli sęrokiš ekki raflķnuķsingu į Sušurnesjum? Žaš minnir mig.


Af afbrigšilegum janśarmįnušum 2 (austan- og vestanįttir)

Fyrir nokkrum dögum var hér fjallaš um žrautseigustu noršan- og sunnanįttarmįnušina sem vitaš er um hér į landi. Lķtum nś į austan- og vestanįttirnar. Eins og įšur er flokkaš į fimm vegu - meš mismunandi gögnum. Žetta efni er varla įhugavert fyrir ašra en mestu vešurnörd. Alla vega man ég ekki eftir neinum sem hefur viljaš fį aš vita um hvernig įstandiš hefur veriš ķ vindįttarżminu žegar žeir fęddust, žótt žaš ętti aš vera jafnlķklegt til įhrifa og blessašar stjörnuspįrnar. - Ja, kannski ętti mašur aš fara aš gera śt į žetta ķ ellinni - eša hvaš?

1. Mismunur į loftžrżstingi sunnanlands og noršan. Žessi röš nęr sem stendur aftur til 1878. Gengiš er śt frį žvķ aš sé žrżstingur hęrri noršanlands heldur en syšra séu austlęgar įttir rķkjandi. Lķklegt er aš žvķ meiri sem munurinn er, žvķ žrįlįtari hafi austanįttin  veriš. Žrżstingur er langoftast hęrri noršanlands heldur en sunnan. Af žeim 134 janśarmįnušum sem hér eru teknir til rannsóknar var žrżstingur hęrri sunnanlands ašeins 19 sinnum.

En janśar 1943 er mestur austanįttarjanśarmįnaša. Vestanlands var mjög žurrt žrįtt fyrir aš loftžrżstingur hafi veriš lįgur. Śrkomusamt var eystra.  Sķšari heimsstyrjöldin stóš sem hęst įriš 1943 og margir muna sjįlfsagt enn eftir žessum mįnuši. Žetta įr varš aš mörgu leyti erfitt hvaš tķšarfar varšaši. Janśar 1948 er ķ öšru sęti og 1969 ķ žvķ žrišja.

Tveir janśarmįnušir eru jafnir ķ efsta vestanįttarsętinu, 1935 og 1992. Mjög hlżtt var ķ žessum mįnušum bįšum og stįtar janśar 1992 af hęsta mešalhįmarkshita į vešurstöš, 8,27°C į Seyšisfirši. Žetta žykir manni ótrślega hį tala en almennt mį žakka fyrir ef hįmarkiš nęr slķkum hęšum einn til tvo daga ķ janśar.

2. Styrkur įtta eins og hann kemur fram žegar reiknuš er mešalstefna og styrkur allra vindathugana į öllum (mönnušum) vešurstöšvum. Žessi röš nęr ašeins aftur til 1949.

Hér eru austanįttarmįnuširnir miklu 1943 og 1948 ekki meš, en 1969 er ķ fyrsta sęti įsamt janśar 1994. Vestanįttin var mest 1983 ķ sérlega eftirminnilegum illvišra- og umhleypingamįnuši meš endalausum samgöngutruflunum, snjó og hįlku. Nęstir koma janśar 1957 og 1949 sem bįšir eru einnig fręgir fyrir snjó og illvišri. Janśar 1992 er ķ fimmta sęti.

3. Geršar hafa veriš vindįttartalningar fyrir žęr vešurstöšvar sem lengst hafa athugaš samfellt og vindathugunum skipt į 8 höfušvindįttir og prósentur reiknašar. Sķšan er tķšni noršaustan-, austan-, og sušaustanįtta lögš saman. Žį fęst heildartala austlęgra įtta. Žessi röš nęr aftur til 1874 en hugmynd um rķkjandi įttir höfum viš alveg aftur til 1823. Vestanįttin er metin į sama hįtt, summa tķšni įttanna sušvesturs, vesturs og noršvesturs.

Hverjir eru mestu austanįttarmįnuširnir? Jś, 1948 og 1943 sem bįšir hafa įšur komiš viš sögu. Žį kemur janśar 1883. Ķ žeim mįnuši var góš tķš og snjó leysti af lįglendi. Vestanįttin var aftur į mót mest 1933 og sķšan 1935, sķšarnefndi mįnušurinn kemur hér aftur ķ toppsęti.

4. Fjórši męlikvaršinn er fenginn śr endurgreiningunni amerķsku og nęr hann aftur til 1871. Fyrstu 20 til 30 įrin veršum viš žó aš taka nišurstöšum greiningarinnar meš varśš.

Enn eru 1948 og 1943 ķ efstu austanįttarsętunum, en mest var vestanįttin 1935 og sķšan er 1992 ķ öšru sęti. Žetta eru óvenjuskżrar lķnur.

5. Fimmti kvaršinn er einnig śr endurgreiningunni nema hvaš hér er reiknaš ķ 500 hPa-fletinum. Janśar 1948 heldur sķnu ķ austanįttinni, en janśar 1974 er ķ öšru sęti - ekki nefndur įšur. Mest var vestanįttin ķ hįloftunum ķ janśar 1923 og litlu minni 1935.

Enn er minnt į aš vestanįtt rķkir ķ hįloftunum yfir Ķslandi en austanįtt viš jörš. Žetta žżšir aš yfir landinu er mikill žykktarbratti - žaš er aš segja aš mikill munur er į hita nešri hluta vešrahvolfs sunnan og noršan viš land. Allgott samband er į milli hįloftavestanįttarinnar og žykktarbrattans žannig aš žvķ meiri sem vestanįttin er žvķ meiri er žykktarbrattinn. Sé vestanįttin vęg - eša žį aš austanįtt er rķkjandi ķ hįloftum er hann vęgari.

Af žeim 140 įrum sem endurgreiningin nęr til hefur austanįtt veriš rķkjandi ķ hįloftunum ašeins įtta janśarmįnuši. Žykktarbrattinn hefur aldrei veriš öfugur, žaš er aš segja aš alltaf er hlżrra ķ janśar sunnan viš land heldur en fyrir noršan. Varla eru žaš mikil tķšindi, munurinn var minnstur ķ janśar 1972, en mestur 1923.


Aukin kortalęsi (eitt markmiša hungurdiska)

Eitt af įhugamįlum hungurdiska er aukin vešurkortalęsi žeirra sem fylgjast meš pistlunum. Enn er įhugamįlinu vęgšarlaust fylgt eftir meš litlu sżnidęmi. Žaš er śr vešurkorta- og tunglmyndahrśgu dagsins ķ dag. Fyrst tunglmyndin.

w-blogg190112a

Myndin (frekar óskżr) er tekin śr jaršstöšuhnetti 36000 kķlómetra yfir mišbaug kl. 23 ķ kvöld (mišvikudag). Hśn birtist į vef Vešurstofunnar en myndir af žessu tagi birtast žar į klukkustundarfresti - séu sambönd ķ lagi.

Lęgšin djśpa sem olli illvišri sķšastlišna nótt og sķšan frameftir degi er merkt sem L1. Žegar žetta er skrifaš (um mišnętti) er vešrinu ekki alveg slotaš alls stašar į Austurlandi. Lęgšin hefur nś hringaš sig upp į hefšbundinn mįta langt genginna lęgša og mį sjį aš minnsta kosti tvöfaldan skżjasveip ķ kringum lęgšarmišjuna.

En lęgšin missti hluta af kerfinu til vesturs, til lęgšar sem merkt er L2. Į milli žeirra er skżjalindi og er sem žęr togist į. L2 grynnist ört. Sušur ķ hafi er smįlęgšin L3 į hrašri leiš til austurs. Lęgšir af žvķ tagi eru gjarnan kenndar viš lögun skżjakerfisins en žvķ svipar til greinarmerkisins kommu. Lögunin ręšst m.a. af žvķ aš loft sem er į leišinni upp og noršur tekur į sig hęšarbeygju (kommuhausinn) en žaš loft sem er į leiš til sušurs og nišur fer ķ lęgšarbeygju undir hitt (kommukrókurinn). Ég vil helst kalla žetta rišakommu (en žaš er sérviska).

Yfir Skotlandi er mjótt hvķtt (kalt og hįtt) skżjaband. Žar er hįloftaröst, vindurinn stefnir eftir langįs bandsins.

Hin myndin er spįkort ęttaš frį evrópureiknimišstöšinni og gildir hśn į mišnętti (nįnast į sama tķma og gervihnattarmyndin). Į kortiš er hęš 500 hPa-flatarins merkt sem svartar heildregnar lķnur (ķ dekametrum) - 504 dam lķnan liggur ķ kringum L2  en  L1 er dżpri. L3 sést sem vęg bylgja, jafnhęšarlķnurnar mynda grunna bylgju. 

w-blogg190112b

Heildregnar litašar lķnur sżna hęšarbreytingu sķšustu 6 klst, blįtt tįknar fallandi flöt, en rautt hękkandi. Viš sjįum t.d. aš L2 er aš grynnast (ekkert nema raušar lķnur žar) en flóknara mynstur er ķ kringum L1. Skyggšu fletirnir sżna išuna (hverfižunga į flatareiningu) ķ fletinum. Bleikgrįtt tįknar lęgšarišu (snśning - hęgragrip - žumall upp) en blįgrįtt er hęšariša.

Dęmi dagsins fellst ķ lauslegum samanburši į gervihattarmyndinni og išumynstrinu. Viš sjįum aš skżjavöndullinn ķ kringum L1 og snśningurinn ķ kringum L2 falla furšuvel aš išunni ķ kringum lęgširnar. Lindinn į milli žeirra fellur einnig vel aš išuboršanum sem tengir lęgširnar. Röstin viš Skotland kemur - eins og vera ber fram sem boršapar, lęgšaborši noršan rastar, en hęšarborši sunnan hennar. Išan viš L3 er óręšari - en žar er žó išuhnśtur.

Af žessu dęmi mį vonandi sjį aš samband er į milli išusvęša og vešursins. Meira sķšar?

 


Noršaustur meš sušausturströndinni

Illvišrislęgšin sem hungurdiskar hafa nś fjallaš um ķ tvo daga er aš nį fullum žroska og fer til noršausturs meš sušausturströndinni ķ nótt (ašfaranótt mišvikudags). Myndin hér aš nešan er tekin kl. 23 aš kvöldi žrišjudags og sżnir lęgšarmišjuna skammt sušur af landinu. Loftvog féll um 3-5 hPa į klukkustund į undan lęgšinni og um tķma var mjög hvasst af austri og noršaustri syšst į landinu. Ašalillvišriš er žó sunnan viš lęgšarmišjuna ķ žvķ sem oft er kallaš lęgšarsnśšur - en lķka broddur eša stingur. Vonandi festist eitthvaš ķslenskt nafn viš fyrirbrigšiš um sķšir.

w-blogg180112

Aš sögn tölvulķkana er fįrvišri sunnan lęgšarmišjunnar, meira en 32 m/s mešalvindur og vindhvišur eru yfir 40 m/s, grķšarmikiš yfir opnu hafi žar sem engar žvinganir svosem fjöll verša į vegi vindsins. Enn er ekki alveg ljóst hversu langt noršur į bóginn žessi vindstrengur fer, en nįi hann inn į land munu fjöll gera enn meir śr hvišunum. Litlu minni vindur er sušvestan lęgšarinnar.

Af uppeldislegum įstęšum bendi ég sérstaklega į svęšiš sem gula örin liggur yfir. Hvķti skżjabakkinn (hįskżin) eru žar farin hjį, en eftir stendur grį žekja lęgri skżja. Loftiš sem leggst ofan į lįgskżin er komiš langt aš ofan, jafnvel śr nešstu lögum heišhvolfsins - žaš er žvķ mjög žurrt. Fyrirbrigšiš kallast oft „žurra rifan“. Hśn er eitt af einkennum mikillar og skyndilegrar lęgšadżpkunar. Hér er žróunin langt gengin.

Sunnan kerfisins eru miklir éljaflókar ķ köldu lofti frį Kanada. Žaš streymir til austurs yfir hlżjan sjó og žykktin er innan viš 5160 metrar. Žetta loft sękir ekki ašeins til austurs heldur einnig til noršausturs ķ įtt til Ķslands. Skilaglašir myndu e.t.v. segja aš žar séu kuldaskil sem sękja fram, ekki fjarri blįleitu strikalķnunni į myndinni. Žar er eins konar lindi milli lęgšarinnar sunnan Ķslands og žeirrar sem liggur viš Gręnlandsströnd.

Noršanmegin ķ lindanum er frekar hęg noršaustanįtt (nema ķ ofsanum nęst lęgšarmišjunni), en ķ kalda loftinu er nś vestnoršvestan rok eša ofsavešur sem žokast nęr. Til allrar hamingju dofnar aš mun yfir žessu vešri eftir žvķ sem žaš kemur nęr Ķslandi, en samt er bśist viš žvķ aš kalda loftiš falli inn Faxaflóa ķ fyrramįliš - hér veršur ekki sagt nįkvęmlega hvenęr. Ef snjór liggur žį į lausu (vonandi ekki) gerir snarpan byl af vestri. Fylgist meš vešurspįm og vešri - hungurdiskar spį ekki, munum žaš.


Hvoru tveggja? Austan- og vestanviš? Eša hvaš?

Illa gengur spįm aš negla nišur endanlega braut lęgšarinnar sem į aš fara hjį annaš kvöld (žrišjudagskvöld) og ašra nótt. Hśn hefur żmist veriš send til noršurs meš vesturströndinni eša žį noršur meš austurströndinni eša jafnvel tvķskipt, grynnri hlutinn vestanviš en sį krappari austanviš land. Ekki veršur śr žvķ skoriš hér. En viš lķtum į spį grófasta Hirlam-lķkansins, nś kemur Hirlam-spįin ķ žremur śtgįfum til Vešurstofunnar. Žaš skal tekiš fram aš ķ žessu tilviki ber žessum žremur geršum allvel saman. - Og evrópureiknimišstöšin og afleišuspįr hennar eru einnig į svipušu róli. Kortiš gildir kl. 18 sķšdegis į žrišjudag 17. janśar.

w-blogg170112

Kortiš sżnir žrżsting viš sjįvarmįl sem svartar heildregnar lķnur. Vindur er sem hefšbundnar vindörvar og litušu svęšin sżna śrkomuįkefš, blįi liturinn tįknar 10 til 15 mm į žremur klukkustundum.

Žegar kortiš gildir er lęgšin 976 hPa ķ mišju beint sušur af landinu į leiš noršnoršaustur. Hśn er ķ forįttuvexti, į aš dżpka um 18 hPa į nęstu 9 klst (til kl. 3 ašfaranótt mišvikudags). Hirlam reiknar meš aš um žaš leyti verši hśn yfir Mešallandinu en fari sķšan noršaustur meš landi til Austfjarša.

Į kortiš er einnig merkt lęgšardrag (meš stóru X). Žessi tvö kerfi rétt missa hvort af öšru - sé aš marka spįna. Hefšu žau veriš nįkvęmlega i fasa hefši lęgšin krappa fariš noršur meš Vesturlandi, įlķka öflug. Žį hefši meginillvišriš hitt į Reykjanes og Faxaflóa.

Į milli lęgšarmišjanna L og X liggur sķšan eins konar naflastrengur - śrkomubakki sem ganga į inn į land į ašfaranótt mišvikudags eša undir morgun. Nś er helst śtlit fyrir aš snarpur hrķšarbylur af vestri gęti fylgt bakkanum um sušvestanvert landiš, jafnvel žótt hvorug lęgšarmišjan fari žar yfir.

Taka veršur fram aš ķ raunveruleikanum eru brautir kerfanna alls ekki fullrįšnar žegar žetta er skrifaš. Vel mį vera aš lęgšin verši ekki jafnöflug og hirlam-lķkaniš gerir rįš fyrir, enda hefur hśn varla myndast ennžį. Vissara er aš fylgjast vel meš vešurspįm žrišjudagsins.


Tveir dagar - tvęr lęgšir

Enn stefna lęgširnar ķ įtt til landsins og fara mikinn. Gallinn er sį aš óvissa viršist enn meš mesta móti ķ vešurspįm - meira aš segja er ekki samkomulag um vešur eftir tvo daga - į žrišjudaginn. Rétt er fyrir žį sem eiga eitthvaš undir vešri eša hafa ķ huga feršalög aš fylgjast vel meš vešurspįm frį Vešurstofunni.

En lķtum örstutt į nęstu tvęr lęgšir. Sś fyrri er oršin nokkuš žroskuš og į aš fara hér hjį strax į morgun (mįnudag) - um 300 kķlómetra fyrir vestan land. Ętli viš sleppum ekki viš versta vešriš - en fįtt er öruggt ķ žeim efnum. Ekki er heldur ljóst hvort einhver hrķšargusa er ķ sušurjašri lęgšarinnar. Viš lķtum nś į gervihnattamynd sem fengin er af vefsķšu Kanadķsku vešurstofunnar (Environment Canada).

w-blogg160112a

Örvar benda į Ķsland og Nżfundnaland. Fyrri lęgšarmišjan er merkt sem L1 og eins og sjį mį hefur hśn nįš allgóšum snśningi. Hér tįkna gulir og raušir litir hįskreiš skżjakerfi. Sķšari lęgšin er sušaustur af Nżfundnalandi og er reyndar varla oršin til. Žó sjįst nś žegar tvö af megineinkennum snarpdżpkandi lęgša - brśnin skarpa ķ noršvesturjašri skżjaflókans og viš sjįum einnig aškenningu aš hausmyndun ofan viš stašinn žar sem L-iš hefur veriš sett. Žarna er greinilega mikil vindröst ķ hįloftunum meš vindsniša til beggja įtta.

Žaš sem spįr greinir nś į um er kraftur lęgšarinnar L2 - en žęr eru nokkurn veginn sammįla um braut hennar sem į aš liggja yfir vestanvert Ķsland į žrišjudagskvöld. Ósamkomulag er žvķ um žaš hversu hvasst veršur og hvort hśn veldur vestanhrķš į landinu eša ekki. Ekki vita hungurdiskar heldur um žaš.

En hvers vegna žetta ósamkomulag? Hér er ašeins hęgt aš giska - og ętli viš gerum žaš ekki žótt jafnliklegt sé aš įgiskunin sé mesta bull.

w-blogg160112b

Hér er kort frį evrópureiknimišstöšinni sem sżnir stöšuna nś žegar pistillinn er skrifašur (um mišnętti ašfaranótt mįnudagsins 16. janśar). Žetta er hefšbundin 500 hPa og žykktarspį sem fastir lesendur hungurdiska ęttu aš vera oršnir vanir. Jafnhęšarlķnur eru svartar, heildregnar, ķ dekametrum (1 dam = 10 metrar). Raušar strikalķnur sżna žykktina, einnig ķ dekametrum. Žvķ meiri sem hśn er žvķ hlżrra er loftiš. Lķnan viš sušurströnd Ķslands sżnir žykktina 5340 metra - ef loftiš er blandaš gefur hśn um 5 stiga hita viš jörš. Minna en žaš žar sem loft blęs yfir frostkalda jörš eša brįšnandi snjó.

Braut lęgšanna er sżnd meš gręnum örvum (athugiš aš alls ekki er vist aš brautirnar verši svona).

Einnig mį į kortinu sjį bleikgrįa fleti - žeir sżna hvar lęgšaiša er mest. Žar eru żmist boršar eša hnśtar. Boršar fylgja hįloftavindröstum - afleišing žess mikla vindsniša sem fylgir röstunum. Hnśtarnir koma fram nęrri lęgšarmišjum. Hnśturinn viš L1 sżnir okkur aš žar er lęgšarhringrįs jafnvel žótt viš sjįum ekki lokaša lęgš į kortinu. Enginn hnśtur er enn viš L2 - bara boršar.  

Blįa örin sżnir stefnu kaldasta loftsins į svęšinu žaš į stefnumót viš L2. Žróun hennar viršist fara eftir žvķ hvernig žetta stefnumót heppnast. Hvernig skyldi fara meš žaš? Reiknimišstöšvar eru ekki sammįla.


Af afbrigšilegum janśarmįnušum 1

Heldur hefur ķ dag dregiš śr ósamkomulagi reiknimišstöšva um tķšarfariš. Lķkönin eru nś nęr einhverskonar mįlamišlun og hefur evrópureiknimišstöšin meira gefiš eftir heldur en gfs-spįin amerķska. En viš lįtum žau mįl bķša žar til athyglisverš vešur ķ nįgrenni okkar eru komin nęr okkur ķ tķma. Žess ķ staš lķtum viš į fastan liš hungurdiska um afbrigšilega mįnuši og er komiš aš janśar. Hverjir eru mestu noršan- og sunnanįttamįnušir sem viš vitum um? Til aš įkveša žaš notum viš sömu fimm flokkunarhętti og notašir hafa veriš įšur.

1. Mismunur į loftžrżstingi austanlands og vestan. Žessi röš nęr sem stendur aftur til 1873. Gengiš er śt frį žvķ aš sé žrżstingur hęrri vestanlands heldur en eystra séu noršlęgar įttir rķkjandi. Lķklegt er aš žvķ meiri sem munurinn er, žvķ žrįlįtari hafi noršanįttin veriš.

Mestur noršanįttarjanśarmįnaša er mjög žekktur - janśar 1918. Žį komu nokkrar afburšakaldar vikur og hefur veturinn allur veriš kallašur frostaveturinn mikli. Žį męldist lęgri hiti heldur en męlst hefur fyrr eša sķšar į landinu, -38 stiga frost į Grķmstöšum į Fjöllum og ķ Möšrudal.

Jafnir ķ öšru til fjórša sęti eru janśarmįnušir įranna 1936, 1945 og 1969. Žeir eru ekki jafnfręgir og janśar 1918 - en eru samt merkilegir fyrir afbrigšilegt vešurlag. Janśar 1936 er t.d. žurrasti janśar sem vitaš er um į landinu aš minnsta kosti frį 1881.

Janśar 1950 telst mesti sunnanįttarmįnušurinn aš žessu tali. Žį var hlżtt en mjög stormasamt - tķš var samt ekki talin slęm til landsins en gęftir voru slęmar. Snjór var lķtill. Langt er ķ mįnušinn ķ öšru sęti, 1876. Hann fęr nęr sömu einkunn: Illvišratķš, einkum į Sušur- og Vesturlandi. Mjög hlżtt noršaustanlands. Janśar 1933 og 1942 koma sķšan žar į eftir - lķka žekktir fyrir illvišri og hlżindi.

2. Styrkur noršanįttarinnar eins og hann kemur fram žegar reiknuš er mešalstefna og styrkur allra vindathugana į öllum (mönnušum) vešurstöšvum. Žessi röš nęr ašeins aftur til 1949. Žaš er janśar 1969 sem nęr fyrsta sętinu (1918, 1936 og 1945 eru ekki meš ķ keppninni). Ķ sunnanįttarkeppninni er 1992 ķ efsta sęti en 1987 ķ öšru og 1950 ķ žvķ žrišja.

3. Geršar hafa veriš vindįttartalningar fyrir žęr vešurstöšvar sem lengst hafa athugaš samfellt og vindathugunum skipt į 8 höfušvindįttir og prósentur reiknašar. Sķšan er tķšni noršvestan, noršan, og noršaustanįttar lögš saman. Žį fęst heildartala noršlęgra įtta. Žessi röš nęr aftur til 1874. Unniš er aš lauslegri framlengingu (afturśrlengingu?) aftur til 1823. Hér fęr 1936 heišursętiš, en 1969 kemur žar į eftir. (Einnig var minnst į 1826).

Sunnanįttatķšni er reiknuš meš žvķ aš leggja saman tķšni įttanna sušausturs, sušurs og sušvesturs. Janśar 1933 lendir ķ efsta sętinu og 1987 er ķ öšru. Janśar 1987 fęr sérlega góša dóma sem hagstęšur mįnušur.

4. Fjórši męlikvaršinn er fenginn śr endurgreiningunni amerķsku og nęr hann aftur til 1871. Fyrstu 20 til 30 įrin veršum viš žó aš taka nišurstöšum greiningarinnar meš varśš. Enn er 1936 mestur noršanįttarmįnaša, žar į eftir koma 1930 og 1969. Sunnanįttin var mest ķ janśar 1987, 1950 og 1933 - allir įšur nefndir.

5. Fimmti kvaršinn er einnig śr endurgreiningunni nema hvaš hér er reiknaš ķ 500 hPa-fletinum. Janśar 1918 nęr aftur fyrsta sętinu, en er 1936 ķ öšru. Sunnanįttin var mest ķ 500 hPa-fletinum ķ janśar 2006 (ekki nefndur įšur) en sķšan 1933 og 1950.

Enn sem fyrr er įnęgjulegt aš sjį hversu vel žessum fimm greiningarhįttum ber saman žótt ólķkir séu. Viš heyrum sķšar af austan- og vestanįttum, köldustu og hlżjustu mįnušunum, žeim śrkomusömustu og žurrustu, snjóléttustu og snjóžyngstu, hęstum og lęgstum mįnašarmešalloftžrżstingi, mesta og minnsta žrżsti- og hitaóróa fyrir utan föstu lišina um hlżjustu og köldustu dagana og daginn heišasta - og fleira. Nördin geta sleikt śtum en ašrir fengiš létt kvķšakast.

 


Ótķš įfram - eša breyting ķ vęndum?

Spurningunni ķ fyrirsögninni veršur ekki svaraš hér - žaš vita fastir lesendur hungurdiska. Hins vegar skal upplżst hvert tilefni hennar er. Undanfarna 1 til 2 daga hefur veriš mikiš ósamręmi ķ mešaldręgum spįm helstu reiknimišstöšva.

Amerķska lķkaniš sem daglega gengur undir nafninu gfs (global forecast system) spįir įframhaldandi ótķš svo langt sem séš veršur meš langri röš vondra lęgša og tilheyrandi illvišrum. Evrópureiknimišstöšin (ecmwf) gefur hins vegar möguleika į breytingu yfir ķ öšruvķsi vešurlag eftir nokkra daga. Žaš lķtur alla vega mun skįr śt - meš mun hęgari vindum og žar meš betra vešri. Reiknimišstöšin hefur oftar rétt fyrir sér - en ekki alltaf. Stundum fer reyndar žannig aš raunveruleikanum tekst einhvern veginn aš vera žannig aš bįšar hafi rétt fyrir sér. Mįlamišlanir eru oft mögulegar ķ erfišum stöšum - rétt eins og ķ stjórnmįlunum.

En lķtum į atriši sem spįrnar viršast sammįla um - enda er žaš ekki nema tvo daga framundan. Til žess notum viš hefšbundiš noršurhvelskort reiknimišstöšvarinnar - og fastir lesendur eru oršnir vanir.

w-blogg140112

En fyrir nżja lesendur er rétt aš fara meš skżringažuluna. Kortiš sżnir megniš af noršurhveli jaršar noršan viš 30. breiddargrįšu, noršurskaut nęrri mišju. Höfin eru blį, löndin ljósbrśn. Ķsland er nešan viš mišja mynd. Blįu og raušu lķnurnar sżna hęš 500 hPa-flatarins ķ dekametrum (1 dam = 10 metrar). Žvķ žéttari sem lķnurnar eru žvķ meiri er vindurinn milli žeirra. Žykka, rauša lķnan markar 5460 metra hęš, en žynnri raušar lķnur eru viš 5820 metra og 5100 metra hęš. Almennt mį segja aš žvķ lęgri sem flöturinn er žvķ kaldara er vešrahvolfiš. Lęgširnar ķ fletinum eru kallašar kuldapollar og hęširnar eru hlżir hólar - sem gegna yfirleitt nafninu fyrirstöšuhęšir.

Frį žvķ aš viš litum į žetta kort sķšast hefur žaš merkilegast gerst aš nś hafa fjórar fyrirstöšuhęšir skotist noršur śr heimskautaröstinni (hana mį sjį žar sem lķnurnar eru žéttar). Žetta eru talsverš tķšindi žvķ hingaš til ķ vetur hefur vegur rastarinnar veriš nokkuš greišur frį vestri til austurs žótt skammvinnir hryggir hafi skotist noršur viš og viš. Žessi hegšun rastarinnar hefur t.d. valdiš hlżindum bęši ķ Bandarķkjunum (žau hafa veriš alveg sunnan rastar) og ķ Evrópu (žar hefur hśn boriš hlżtt loft og illvišri śr vestri).

En nś hefur sum sé tekiš viš įstand sem er öšruvķsi - ekki žó vitaš enn hvernig žaš žróast. En bįšar reiknimišstöšvarnar eru nokkurn veginn sammįla um ašalatrišin į žessum kortum - en sķšan skilur leišir.

Merkasti atburšur nęstu daga veršur myndun hęšar sem ör merkt meš tölustafnum 1 bendir į. Grķšarleg fyrirstaša sunnan Alaska į aš taka sig upp og hreyfast ķ įtt aš Beringssundi. Žetta veldur titringi į öllu kalda svęšinu - m.a. meš žvķ aš hlżtt loft hęšarinnar stuggar viš žvķ kalda og žaš veršur aš flytja sig til.

Ör sem merkt er 2 bendir į lęgšardrag sem hęšin žrżstir sušur. Į svęši um noršanverš Bandarķkin öll veršur nęstu daga mikiš įtakasvęši milli hörkufrosts ķ noršri og hlżinda i sušri - mjög spennandi staša fyrir vešurnörd žeirra slóša - og óróavaldur fyrir žį sem eiga eitthvaš undir vešri.

Ör sem merkt er 3 bendir į mikinn kuldapoll yfir sunnanveršu Rśsslandi. Amerķska spįin ętlar aš halda honum į svipušum slóšum - en reiknimišstöšin hreyfir hann vestur um Žżskaland og jafnvel kemst Bretland inn į įhrifasvęši hans - en į žvķ eru bęši frost, snjór og öll hugsanleg leišindi sem žvķ fylgja fyrir vana og óvana. Fari kuldapollur žessi į flakk njótum viš góšs af žvķ hann stöšvar lęgšaganginn til okkar aš mestu.

Ör sem merkt er 4 bendir į annars konar fyrirstöšu - brś žar sem skilur į milli Sķberķukuldans annars vegar og Kanadakuldans hins vegar.

Į kortiš mį einnig sjį svęši afmarkaš meš gręnum strikalķnum. Žar er sį hluti heimskautarastarinnar sem mest varšar okkur žessa dagana. Lęgšir myndast žar hver į fętur annarri og taka miš ķ įtt til Ķslands. Spįrnar eru lķka ósammįla um žessar lęgšir - evrópureiknimišstöšin er mun hagstęšari okkur - verstu lęgšir nęstu daga fara allar sušaustan viš land og gętir lķtt hér į landi - en gfs er mun grimmari og sendir žęr beint yfir okkur meš tilheyrandi skaki sem heldur sķšan įfram.

Hvor spįsżnin er rétt? Viš bķšum eftir žvķ hvor mišstöšin gefur mįlstaš sinn upp į bįtinn. Žaš gęti gerst strax ķ fyrramįliš (laugardagsmorgunn) - eša kannski veršur žetta allt meš öšrum hętti. Žessi pistill veršur alla vega mjög fljótt illa śreltur - en vonandi vanmeta lesendur ekki uppeldisgildi hans. Žetta įkvešna spįkort reiknimišstöšvarinnar er ašgengilegt almennum notendum į vef hennar įsamt sams konar kortum meš spįm tķu daga fram ķ tķmann. Ašgengilegt er e.t.v ekki rétta oršiš žvķ vefur mišstöšvarinnar er frekar fjandsamlegur fyrir ókunnuga.


Hlįka ķ kortunum - dugar lķtt

Bestu spįr telja nś aš hlįka sé framundan - hśn er reyndar žegar byrjuš į hluta landsins žegar žetta er skrifaš (seint aš fimmtudagskvöldi 12. janśar). Hśn viršist ętla aš vera eindregin į morgun (föstudag) en óvissara er meš endinguna. Žykktin veršur tiltölulega hį ķ fjóra daga en kalt loft į aš sleikja vestanvert landiš oftar en einu sinni į žessum tķma - en hungurdiskar spį engu frekar en venjulega. En klakinn er mikill og sólin mįttvana. En lķtum į fagra žykktarspį evrópureiknimišstöšvarinnar sem gildir kl. 18 į föstudag (13. janśar). Žykktin į laugardag til mįnudags veršur ekki svona hį.

w-blogg130112a

Žaš er alla vega tilbreyting aš žessu śtliti. Žykktin er sżnd ķ dekametrum (1 dam = 10 metrar) meš svörtum heildregnum lķnum en litafletirnir sżna hita ķ 850 hPa. Žaš er 5440 metra jafnžykktarlķnan sem hringar sig um landiš noršaustanvert - og sjį mį örlķtinn sveig ķ 5460 metrum og inni ķ honum töluna 7 - tįknar aš 7 stiga hita sé spįš ķ 850 hPa į žeim slóšum. Smįsveiga og stakar tölur tökum viš hóflega alvarlega.

Žykkt į žessu bili getur viš bestu skilyrši (vind af bröttum fjöllum) gefiš um 15 stiga hįmarkshita į landinu - oftast er hįmarkshitinn žó lęgri en žetta viš žessa žykkt. Ķtrasti möguleiki er 17 til 18 stig. Landshitamet janśarmįnašar hér į landi er 19,6 stig sem męldust į sjįlfvirku stöšinni į Dalatanga žann 15. įriš 2000.

En hver er žį hęsta žykkt sem vitaš er um ķ janśar? Ef viš tökum mark į tuttugustualdarendurgreiningunni sem hungurdiskar vitna oft til hefur žaš gerst nokkrum sinnum aš žykkt ķ janśar hefur fariš upp fyrir 5500 metra ķ nįmunda viš landiš. Hęsta gildiš nįlęgt landinu er 5530 metrar og er žaš frį 18. janśar 1992. Nokkrir mjög hlżir dagar komu um mišjan janśar žaš įr og į syrpan sś nokkur af landsdęgurhįmörkum janśarmįnašar og mörg stöšvamet ķ janśar voru sett žessa sömu daga, m.a. hefur aldrei męlst hęrri hiti į Akureyri ķ janśar heldur en męldist žann 14. janśar 1992, 17,5 stig.

Endurgreiningin nefnir lķka mjög mikla žykkt žann 14. janśar 1922. Žį var lķtiš um hįmarksmęlingar į landinu og engin spor markar dagurinn ķ metaskrįm hungurdiska. Flest hįžykktarskot į žessum tķma įrs standa mjög stutt - oftast ašeins hluta śr degi žegar hįloftahryggir sviptast hjį - rétt eins og nś į aš gerast.

Eitt uppeldislegt atriši aš lokum (fyrir nördin). Viš sjįum aš blįr litur liggur yfir svęšum sunnan til į landinu. Skżringar eru fleiri en ein. Ķ fyrsta lagi getur žetta veriš kalt loft sem sunnanįttin ekki hreinsar burt ķ nešstu lögum. Ķ öšru lagi er loft ķ uppstreymi sunnan fjalla, žaš kólnar mjög viš aš lyftast - en hlżnar aftur ķ nišurstreyminu nyršra. Sķšan veršur einnig aš hafa ķ huga aš munur er į landslagi lķkansins og raunverulegu landslagi. Uppstreymi lķkansins fer eftir landslagi žess - en ekki žvķ raunverulega. Žetta žżšir aš ekki mį taka allt of mikiš mark į żmis konar hlykkjum og sveigjum yfir landi ķ reiknušum vešurspįm.


Af hrķšarvešrum ķ Reykjavķk

Fyrir nokkrum įrum (2008) setti ritstjórinn saman fróšleikspistil um hrķšarvešur į vef Vešurstofunnar [Tķšni hrķšarvešra į įrunum 1949 til 2007]. Žar var slegiš fram skilgreiningu į fyrirbrigšinu žannig aš hęgt var aš leita aš žvķ ķ vešurathugunum.

Lesendur hungurdiska eru aušvitaš hvattir til aš lesa pistilinn og kynna sér skilgreininguna. Meš henni kemur m.a. fram aš hrķšarathuganir eru um 50% fleiri į Akureyri heldur en ķ Reykjavķk, en fjöldi einstakra hrķšarvešra er nęrri žvķ sį sami į stöšunum tveimur. Hrķšar į Akureyri standa hins vegar mun lengur heldur en ķ höfušborginni. Hrķšarvešur sem stóšu ķ žrjį athugunartķma samfleytt (meira en 9 klukkustundir) voru ašeins tķu ķ Reykjavķk en 97 į Akureyri - um tķu sinnum fleiri.

Ķ pistlinum er einnig bent į žį stašreynd aš hrķšarathugunum hefur fękkaš ķ Reykjavķk į sķšustu įrum - rétt eins og fólk flest hefur į tilfinningunni. Ķ pistlinum sem vitnaš er til birtist mynd sem sżnir žessa žróun fram til įrsins 2007. Spurningin er hvaš hefur gerst sķšan og kemur žį aš atriši dagsins. Žaš er nż gerš af žeim hluta myndarinnar sem sżnir Reykjavķkurtölurnar.

reykjavikurhridar

Lįrétti įs myndarinnar sżnir įrin, en sį lóšrétti fjölda hrķšarathugana į įri. Byrjaš er 1949 en endaš 2011. Grįu sślurnar eru einstök įr, en rauša lķnan er 7-įra kešjumešaltal (sett viš endaįr hvers 7-įra tķmabils, fyrsta gildi nęr yfir 1949 til 1955).  

Viš sjįum bżsna mikil įraskipti, įrin 1977, 1987, 2007, 2009 og 2010 eru alveg hrķšarathuganalaus. Miklar hrķšar voru hins vegar 1949 (20 athuganir), 1968 (18 athuganir) og 1989 (17 athuganir). Einnig sést greinileg tķmabilaskipting. Tķminn frį 1998 til okkar dags er sérlega léttvęgt (helst aš įriš 2000 skeri sig śr meš 9 athuganir). Į įrinu 2011 voru hrķšarathuganir fimm, sś sķšasta į mišnętti aš kvöldi 28. desember sķšastlišinn - viš munum žaš enn. Ein athugun er komin fram į įrinu 2012, kl. 15 žann 10. janśar (illvišriš ķ gęr).

Meš hlišsjón af sķšasta įratug mį telja ešlilegt aš hrķšarvešur ķ Reykjavķk komi nokkuš į óvart - žvķ žau hafa veriš svo fį - miklu fęrri en į įratugunum žar į undan. Žaš er alltént raunverulegt. Myndin segir aušvitaš ekkert um framtķšina.


« Fyrri sķša | Nęsta sķša »

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Okt. 2019
S M Ž M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Nżjustu myndir

  • w-blogg241019b
  • w-blogg231019a
  • w-blogg191019b
  • w-blogg191019a
  • w-blogg141019a

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (24.10.): 34
  • Sl. sólarhring: 721
  • Sl. viku: 1839
  • Frį upphafi: 1843398

Annaš

  • Innlit ķ dag: 25
  • Innlit sl. viku: 1614
  • Gestir ķ dag: 25
  • IP-tölur ķ dag: 25

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband