Bloggfęrslur mįnašarins, janśar 2022

Lķtiš lįt į

Eins og hér hefur komiš fram įšur hefur janśarmįnušur veriš heldur órólegur. Žó hefur lengst af ekki fariš illa meš. Mjög slęmir dagar hafa ekki veriš margir, vešrakerfi hafa stašiš mjög stutt viš og flest žeirra hafa lķtt nįš sér į strik. Žó hafa fjórir dagar mįnašarins komist į óopinberan „ofvišralista hungurdiska“ - jafnmargir og komust į listann allt sķšastlišiš įr (2021). Įriš 2020 var hins vegar illvišraįr og žessir dagar voru žį 17 į įrinu ķ heild. Mešaltališ į öldinni er 11 dagar į įri.

Viš vitum ekki hversu lengi žessi įkafi hįloftavinda yfir landinu heldur įfram. Enga reglu er aš finna ķ žvķ. Sé leitaš aš įmóta strķšum vestanįttarjanśarmįnušum og athugaš hvaš sķšan geršist er engin regla ķ augsżn. Stundum varš umsnśningur, stundum ekki. 

w-blogg270122a

Myndin sżnir noršurhvel jaršar. Smįar vindörvar sżna vindįtt og styrk ķ 300 hPa-fletinum, en litir merkja žau svęši žar sem vindur er strķšur. Guli liturinn byrjar žar sem vindhraši er meiri en 60 hnśtar (um 30 m(s), gręnir og blįir litir sżna enn meiri vindhraša. Viš tökum eftir žvķ aš vindurinn liggur ķ strengjum - vindröstum. Fyrirferšarmest er svonefnd hvarfbaugsröst (kallast „sub-tropical jet“ į erlendum mįlum). Vindhraši ķ henni er reyndar mestur ofar, uppi ķ 250 eša jafnvel 200 hPa - žannig aš viš sjįum ašeins hes hennar į žessari mynd. Svo mį heita aš hśn nįi hringinn ķ kringum noršurhvel (og svo er önnur į sušurhveli). Bylgjur eru į žessari miklu röst, en žó mun minni heldur en į žeirri sem legiš hefur nęrri okkur mestallan mįnušinn. Hana köllum viš żmist heimskautaröst eša pólröst. Sumir nota oršiš „skotvindur“ eša „skotvindurinn“ - ritstjóri hungurdiska hefur ķ sjįlfu sér ekki neitt į móti žvķ orši - nema hversu ógagnsętt žaš er ķ žessu samhengi - en žaš venst sjįlfsagt. Gott vęri aš eiga skotvindinn į lager fyrir eitthvaš annaš fyrirbrigši - t.d. styttri rastir sem liggja nešar - ótengdar meginröstum. [En žetta er aušvitaš žus ķ gömlum karli].  

Pólröstin liggur almennt nešar heldur en hvarfbaugsröstin, ķ 8 til 10 km hęš į okkar slóšum og hśn sveiflast mun meira til noršurs og sušurs heldur en hin öfluga sušlęga systir hennar. Hśn getur beint mjög hlżju lofti langt til noršurs - en köldu langt til sušurs. Loft er žó almennt „lķtiš hrifiš“ af žvķ aš skipta um breiddarstig - og mótmęlir slķkum flutningum meš žvķ aš snśa upp į sig. Snśningarnir verša oft žaš miklir aš röstin slitnar ķ sundur - hlżir hólar verša žį til noršan hennar, en kaldar (afskornar) lęgšir sunnan viš. 

Ķ žessum janśar hefur röstin ausiš hverjum skammtinum af hlżju lofti į fętur öšrum frį vestanveršu Atlantshafi til noršausturs yfir Ķsland og įfram, żmist til noršausturs, austurs eša sušausturs. Kalt loft hefur hvaš eftir annaš žurft aš hörfa undan til sušurs um Rśssland og jafnvel sušur į Mišjaršarhaf austanvert žar sem kalt hefur veriš ķ vešri og venju fremur snjóasamt - jafnvel ķ lįgsveitum. Svo er aš sjį aš žaš įstand haldi įfram.

Bylgjurnar į röstinni hafa veriš mjög stuttar - žar meš hrašskreišar og lķtt nįš sér į strik sem stórar og miklar lęgšir. En žó svo sé mį litlu muna - žessir sterku hįloftavindar geta teygt sig ķ įtt til jaršar eša styrkt nešri vindrastir, lķkt og geršist hér ķ fyrradag (žrišjudag) žegar mjög hvasst varš į hluta landsins. Fleiri slķk skammvinn įhlaup eru ķ kortunum nęstu daga, žó varla nįi žau til landsins alls. 

Kuldapollurinn mikli, sem viš höfum stundum til hagręšingar kallaš Stóra-Bola, hefur lķtt haft sig ķ frammi hér viš land ķ vetur fram aš žessu, viš žökkum bara fyrir žaš afskiptaleysi sem hefur valdiš žvķ aš hrķšarbyljir hafa veriš fęrri en vęnta hefši mįtt ķ jafnįköfum umhleypingum um mišjan vetur. Er į mešan er, en rétt aš fylgjast vel meš hreyfingum kuldans - hann gęti fyrirvaralķtiš rįsaš ķ įtt til okkar.

En lęgšagangurinn heldur įfram - meš ónęši. Mikilvęgt er aš fólk haldi įfram aš hagręša seglum eftir vindi, hafa feršaįętlanir milli landshluta sveigjanlegar og fylgjast vel meš spįm Vešurstofunnar og annarra til žess bęrra ašila.  


Enn af órólegri stöšu

Spurt var hvort óvenjuvindasamt hafi veriš žaš sem af er janśarmįnuši. Eins og venjulega fer svariš eftir žvķ hversu kröfuharšur sį sem svarar er į žaš hvaš telst óvenjulegt og hvaš ekki. Mešalvindhraši hefur veriš ķ meira lagi fyrstu 24 daga mįnašarins, reiknast 7,7 m/s ķ byggšum landsins. Žaš er aš vķsu minna en ķ hittešfyrra (2020) žegar mešalvindhraši sömu daga var 8,5 m/s, en žaš var lķka žaš mesta į öldinni - og var žį sį mesti žessa sömu daga frį 1975 aš telja. Vindhraši nś er sį nęstmesti žessa daga į öldinni, en į žvķ tķmabili sem viš getum aušveldlega reiknaš (aftur til 1949) var hann meiri en nś 1998, 1995, 1994, 1991, 1983, 1975, 1969 og 1952. Viš skulum žó hafa ķ huga aš nokkur óvissa fylgir mešaltölum sem žessum. 

Mešalvindhraši og illvišrafjöldi haldast nokkuš ķ hendur - og teljum viš ašeins žau tilvik žegar vindhraši er meiri en 20 m/s - og berum saman viš önnur įr - er śtkoman svipuš ķ keppnisröšinni, mišaš viš sömu daga (1. til 24. janśar) erum viš aš upplifa žį nęststormasömustu į öldinni - en samt talsvert į eftir 2020.

En mįnušurinn er alls ekki bśinn, heil vika, 7 dagar, eftir og illvišrin ekki bśin. Žegar žetta er skrifaš stefnir snörp lęgš til landsins. Hśn er ekki sérlega djśp, en nokkuš kröpp og spįš er töluveršu illvišri aš minnsta kosti į hluta landsins į morgun (žrišjudag). Viš lįtum Vešurstofuna aušvitaš alveg um ašvaranir, tķmasetningar og smįatriši öll - hungurdiskar eru ekki spįmišill. 

w-blogg240122a

Megi trśa spįm veršur lęgšin einna snörpust rétt fyrir hįdegi į morgun - evrópureiknmišstöšin kemur henni fyrir į Breišafirši um kl.9 į nokkuš hrašri leiš til austurs eša austnoršausturs. Landsynningurinn į undan lęgšinni kemur strax ķ kvöld og nótt - veršur aš sögn ekki mjög hvass - en hins vegar gęti vestanįttin ķ kjölfar lęgšarinnar oršiš žaš og rétt aš gefa henni gaum. Litirnir į žessu korti sżna žrżstibrigši - žriggja stunda breytingu į sjįvarmįlsžrżstingi. Risiš į Gręnlandshafi sprengir litakvaršann - žar į loftvog aš rķsa um meir en 16 hPa milli kl. 6 og 9. 

Eftir žetta fer lęgšin aš grynnast - en sennilega ekki nęgilega hratt til žess aš viš sleppum viš storminn. Žaš er svo annaš mįl aš noršvestanįtt į erfitt uppdrįttar viš Faxaflóa - sérstaklega hann noršanveršan og veršur oftast aš žvervestri. Fólk į vegum śti, sjófarendur og ašrir sem eru nęrri sjó ęttu aš huga vel aš og fylgjast meš vešri og spįm. 

Svo er gert rįš fyrir žvķ aš einhvers konar skak haldi įfram svo langt sem séš veršur. Ķviš kaldara ķ fįeina daga - žį gęti eitthvaš snjóaš - en sķšan fljótlega aftur hvass og blautur. 

Nóg aš gera į vaktinni - sem og hjį vešurnördum. 


Tuttugu janśardagar

Mešalhiti fyrstu 20 daga janśarmįnašar ķ Reykjavķk er +1,4 stig. Žaš er +0,8 stigum ofan mešallags sömu daga įranna 1991 til 2020 og +0,4 stigum ofan mešallags sķšustu tķu įra. Hitinn rašast ķ 8. hlżjasta sęti (af 22) į öldinni. Hlżjast var žessa daga įriš 2002, mešalhiti žį +4,1 stig, en kaldastir voru žeir 2007, mešalhiti -2,5 stig. Į langa listanum er hiti nś ķ 33 sęti (af 150). Hlżjast var 1972, mešalhiti +4,7 stig, en kaldast 1918, mešalhiti -10,6 stig.
 
Į Akureyri er mešalhiti nś +0,3 stig. Žaš er +1,1 stigi ofan mešallags 1991 til 2020 og +0,5 stigum ofan mešallags sķšust tķu įra.
 
Aš tiltölu hefur veriš hlżjast į Sušaustur- og Sušurlandi, hiti žar rašast ķ 7. hlżjasta sęti aldarinnar. Kaldast hefur veriš į Austfjöršum žar sem hitinn rašast ķ 12. hlżjasta sęti.
 
Mišaš viš sķšustu tķu įr hefur aš tiltölu veriš hlżjast į Eyrarbakka. Žar er hiti +1,0 stig ofan mešallags. Kaldast aš tiltölu hefur veriš į Skagatį, žar er hiti -1,2 stigum nešan mešallags sķšustu tķu įra.
 
Śrkoma hefur veriš mikil sušvestanlands, hefur męlst 106,6 mm ķ Reykjavķk - hįtt ķ tvöföld mešalśrkoma sömu daga, en ekki nęrri meti žó. Į Akureyri hefur śrkoman męlst 34,6 mm og er žaš um 80 prósent mešalśrkomu.
 
Sólskinsstundir hafa męlst 8,9 ķ Reykjavķk. Er žaš ķ tępu mešallagi. Į Akureyri hafa sólskinsstundirnar męlst 2,6.
 
Vešur hefur veriš mjög umhleypingasamt - oftar žó hlżtt en kalt. Ķ nótt (ašfaranótt 21.) fór hiti ķ 17,6 stig į Bakkagerši į Borgarfirši eystra, og 17,3 stig į Seyšisfirši. Žetta eru nż landshįmarkshitadęgurmet, slķkt met var einnig slegiš ķ gęr. Sżnist ritstjóra hungurdiska aš žetta sé lķka hęsti hiti sem męlst hefur į landinu bóndadaginn, fyrsta dag žorra. Žó žetta séu hįar tölur eru žęr žó lęgri heldur en landshitamet janśarmįnašar, 19,6 stig, sett į Dalatanga 15.janśar įriš 2000.

Snjóalagamešaltöl

Viš förum nś ķ endurtekiš efni (eins og fleiri fjölmišlar) - en höfum žó endurnżjaš žaš til sķšustu įramóta (eitthvaš nżtt mį žvķ finna).

Viš reiknum mešalsnjóhulu hvers mįnašar į öllum vešurstöšvum. Tala hvers mįnašar eru prósentur. Sé jörš alhvķt allan mįnušinn į vešurstöš er snjóhulan 100 prósent, sé alautt er hśn nśll prósent. Nęst er reiknaš mešaltal allra stöšva - og śt kemur tala frį nśll og upp ķ 100 (snjólagstala heils mįnašar į öllum vešurstöšvum landsins hefur reyndar aldrei oršiš 100 prósent į žvķ tķmabili sem hér er undir). 

Žvķnęst leggjum viš saman öll mįnašarmešaltölin. Vęri alhvķtt allt įriš į öllum vešurstöšvum yrši śtkoman 1200 - en nśll vęri alautt allt įriš. Viš sjįum nś aš talan 100 jafngildir žvķ aš alhvķtt hafi veriš ķ einn mįnuš į landinu, 200 aš alhvķtt hafi veriš ķ tvo mįnuši - og svo framvegis. Mešaltal įranna 1924 til 2021 er 347. Alhvķtt er į landinu ķ um žrjį og hįlfan mįnuš. Į žessari öld er mešaltališ 311, um 36 lęgra en 98-įra mešaltališ, og  46 lęgra heldur en mešaltal įranna 1924 til 2000 - snjóhula hefur rżrnaš um 14 daga eša žar um bil - mišaš viš žaš sem įšur var. Viš vitum aš sjįlfsögšu ekkert um žaš hversu višvarandi žetta įstand er.

w-blogg190122a

En myndin sżnir hvernig einstök įr hafa stašiš sig (sślurnar). Viš sjįum aš 2021 var ķ rżrara lagi hvaš snjó snertir, en sker sig žó ekki śr. Rauša lķnan sżnir 10-įrakešju. Hśn var lęgri heldur en nś fyrstu įr aldarinnar. Minnstur var snjórinn žį įriš 2003. Sömuleišis var mjög snjórżrt um og upp śr 1960 - sem ritstjóri hungurdiska man hvaš best - snjóhula įranna 1960 og 1964 var enn minni heldur en 2003. Aftur į móti var snjóžungt um 1950 og svo um 1980 - og alveg fram į tķunda įratuginn. Įriš 1999 er žaš sķšasta snjóžunga - 2008 teygši sig lķka nokkuš hįtt. Enga marktęka leitni er aš finna sé litiš til tķmabilsins alls.

Flestir athugunarmenn lķta einnig til fjalla og meta snjóhulu žar ķ um 500-700 metra hęš. Žó sjįlfsagt sé mismikiš aš marka žessar athuganir gefa žęr allar saman žó alltrślega mynd.

w-blogg190122b

Ekki var byrjaš aš skrį fjallasnjóhulu fyrr en 1935. Fjallasnjóhulan fylgir allvel žeirri ķ byggš - en einstök įr skera sig žó ašeins śr. Įriš ķ fyrra 2021 er t.d. ekki sérlega snjórżrt į fjöllum mišaš viš žaš sem oft hefur veriš į öldinni. Mešaltal fyrir aldamót er 651, sex og hįlfur mįnušur. Mešaltal žessarar aldar er 632, um 10 dögum lęgra heldur en hiš fyrra. Mestur var snjór til fjalla į žessari öld įriš 2015, en minnstur 2010.

En viš veršum lķka aš spyrja hvernig snjóhula og hiti hafa fylgst aš. Nęsta mynd sżnir žaš. Hér bregšum viš žó ašeins śt af. Viš reiknum snjóhulusummuna og mešalhitann fyrir žaš sem kallaš er snjóįr. Snjóįriš byrjar 1.október, en endar 30. september. Įrtöl eru hér sett viš sķšara įr mešaltals/summu.  

w-blogg190122c

Lįrétti įsinn sżnir įrsmešalhita ķ byggšum landsins, en sį lóšrétti snjósummuna. Góš fylgni er į milli hita og snjóhulu. Reiknaš samband gefur til kynna aš hlżnun (kólnun) dragi śr snjóhulu sem nemur 23 alhvķtum dögum į 1°C hlżnun (öfugt viš kólnun). Fleira skiptir žó aušvitaš mįli. Žeir sem nenna aš rżna ķ myndina (hśn skżrist viš stękkun) sjį t.d. aš ķ efri jašri punktadreifarinnar eru įr žessarar aldar nokkuš įberandi (frekar mikill snjór mišaš viš hita), en žau eru talsvert fęrri nešst ķ dreifingunni (frekar lķtill snjór mišaš viš hita). Kannski dugar aš bęta ķ vetrarśrkomuna til aš halda snjóhulunni óbreyttri? Eins vitum viš fyrir vķst(?) aš alls ekki er vķst aš žaš hętti alveg aš festa snjó žótt hiti fari upp ķ 8 stig. Mynd sem žessi er žvķ ašeins vķsbending - sambandiš gęti alveg breyst viš hękkašan hita (eša lękkašan). 

w-blogg190122d

Sķšasta myndin sżnir žaš sama og sś nęsta į undan, nema hér er litiš į snjóhulu til fjalla. Snjóįriš 2013 til 2014 sker sig nokkuš śr - žį hefur veriš mikill snjór ķ fjöllum - žrįtt fyrir hlżindi - eins hefur veriš snjóleitt umfram vęntingar veturinn 1941 til 1942. Hér eru įr žessarar aldar ekki eins įberandi efst ķ punktadreifinni og var į fyrri mynd - aftur į móti tökum viš eftir žvķ aš hafķsįrin svonefndu liggja flest hver nešarlega ķ dreifinni, snjór til fjalla hefur žį veriš minni en vęnta mįtti mišaš viš hita. Žį var lķka žurrt. Viš vitum aš sumir frostavetur fyrri tķšar voru sérlega žurrir. Lķklega hefšu žau įr legiš talsvert nešan lķnunnar, snjóhula mun minni heldur en vęnta mętti mišaš viš hita. En - hafi slķk mjög köld en snjólķtil įr veriš mörg hefši žaš įhrif į halla lķnunnar - og viš teldum žį aš aukin hlżnun myndi skila minni snjórżrš heldur en sś sem viš reiknum hér aš ofan. Viš veršum aš hafa margt ķ huga įšur en viš förum aš trśa spįgildum (allsherjarsannleiksgildum) tölfręšilegra sambanda. 

Ritstjórinn hefur aušvitaš reiknaš śt įmóta rašir ašskiliš fyrir Noršur- og Sušurland - en lętur umręšur um žį reikninga liggja į milli hluta aš sinni aš minnsta kosti.


Višvarandi umhleypingar

Vešur hefur veriš harla órólegt žaš sem af er mįnuši, sérstaklega var illvišrasamt fyrstu vikuna, en sķšan hefur ekki veriš alveg jafnhvasst žótt fjölmörg vešurkerfi hafi fariš hjį. Helstu spįr gera rįš fyrir žvķ aš litlar breytingar verši į. Strķš hįloftavindröst į aš liggja nęrri landinu flesta daga, stundum óvenjuöflug. Žaš bendir til óróa ķ vešri - en ekki endilega mikilla illvišra en aftur į móti mį mjög lķtiš śt af bregša.

w-blogg170122a

Hér mį sjį spį evrópureiknimišstöšvarinnar sem gildir kl.18 į morgun žrišjudag 18. janśar. Jafnhęšarlķnur 500 hPa-flatarins eru heildregnar, af žeim rįšum viš vindstyrk og stefnu ķ mišju vešrahvolfi. Žykktin er sżnd ķ lit, hśn męlir hita ķ nešri hluta vešrahvolfs, žvķ meiri sem hśn er žvķ hlżrra er loftiš. Oftast er hlįka (alla vega viš sjįvarsķšuna) sé žykktin ķ gręnu litunum og žeir gulu sżna mikil hlżindi - žį sjaldan žį ber yfir į žessum tķm įrs. Blįu litirnir eru kaldir - og žeir fjólublįu mjög kaldir - nį ekki oft hingaš. 

Viš sjįum į kortinu aš jafnhęšarlķnur eru mjög žéttar um Atlantshafiš žvert - žar į mešal yfir Ķslandi. Allmikil hęš hefur veriš - og veršur - višlošandi sušvestur af Bretlandseyjum og beinir röstinni og bylgjugang hennar til okkar. Ķ dag gekk mjög hlżr hryggur yfir landiš, hiti komst ķ 13,7 stig į Seyšisfirši - og ķ Grundarfirši var śrkoman žegar žetta er skrifaš komin vel yfir 100 mm frį žvķ um mišnętti. En hryggurinn fer hratt hjį og veršur strax sķšdegis į morgun kominn austur til Noregs - og bętir ķ bleytuna žar lķka (rauš ör). 

Kaldara loft fylgir ķ kjölfariš og į žykktin aš fara nišur fyrir 5100 metra ašra nótt yfir Noršausturlandi - en bęši jafnhęšar- og jafnžykktarlķnur eru įmóta žéttar - og liggja samsķša žannig aš vonandi veršur ekki mjög hvasst. 

Nęsti hryggur er sķšan į leišinni (hin rauša örin). Į morgun er hann aš sękja ķ sig vešriš viš Gręnland og kemur sķšan hingaš meš mjög hlżtt loft ķ farteskinu. Reiknaš meš aš žykktin fari jafnvel upp ķ gula litinn (5460 metra) yfir landinu į fimmtudag eša ašfaranótt föstudags - um 18 stigum munar į hita nešri hluta vešrahvolfs ķ 5100 og 5146 metrum. Met viršast žó ekki ķ hęttu - žó er landsdęgurhįmarksmet 20. janśar (fimmtudag) ekki „nema“ 14,1 stig - og žvķ rétt innan seilingar. Met žess 21. (bóndadagur) er 14,9 stig - og žvķ ašeins erfišara. Ritstjóra hungurdiska sżnist ķ fljótu bragši aš „bóndadagslandshįmarksmetiš“ sé 15,0 stig, sett 1991 - en žį bar bóndadag upp į 25. janśar (en įn įbyrgšar).

Eftir aš hryggurinn veršur kominn hjį eigum viš (sé aš marka spįr) aš lenda beint undir grķšaröflugum hluta rastarinnar - og mį žį ekki į milli sjį hvort hefur betur hęšar- eša žykktarbratti - gefi žykktarbrattinn eftir veršur versta vešur. 


Af įrinu 1780

Žaš er rétt svo aš ritstjóri hungurdiska hafi sig ķ aš fara aš lżsa vešri og vešurfari į 18. öld frį įri til įrs. Aš vķsu hefur hann nś žegar birt lżsingar fįeinna įra, en löng er leišin öll. Mįliš er lķka žaš aš finna mį allgóšar lżsingar ķ annįlum žeim sem Bókmenntafélagiš gaf śt (Annįlar 1400 til 1800) og varla įstęša til aš tyggja žaš allt upp. Žorvaldur Thoroddsen fór lķka ķ gegnum žessa annįla flesta (en ekki žó alla) auk žess aš lķta į żmsar ašrar ritašar heimildir. Samantekt hans į tķšarfari frį įri til įrs mį finna ķ riti hans „Įrferši į Ķslandi ķ žśsund įr“. Žetta rit er ašgengilegt į netinu. Varla er žvķ sérstök įstęša til aš endurtaka hinar įgętu samantektir hans. 

Į móti kemur aš heimildir eru fleiri, Žorvaldur nżtir sér t.d. ekkert žęr męlingar sem geršar voru (žó hann hafi vitaš af žeim flestum). Žessar męlingar, žótt ófullkomnar séu, gefa aš sumu leyti fyllri mynd en hinar almennu lżsingar. Sama mį segja um dagbękur frį žessum tķma - žęr eru ekki margar - og flestar illlęsilegar - samt eru ķ žeim upplżsingar sem lķtt hafa komiš fram. Ritstjóri hungurdiska efast um aš samantekt hans sjįlfs śr annįlunum yrši nokkuš betri heldur en samantakt Žorvaldar, en žaš mį e.t.v. reyna aš vitna beint ķ annįlana (en ekki endursegja žį eins og Žorvaldur gerši) - og hiš rafręna form hungurdiska hefur alltént žann kost aš hęgt er aš lįta allt flakka įn prentkostnašar. 

Žaš sem hér fer į eftir er eins konar tilraun - ekki endilega vķst aš henni verši fylgt frekar eftir. Kannski er žó rétt aš nį inn įrunum 1780 til 1785, örlagatķma Móšuharšindanna.

Įriš 1780 voru nokkrir hitamęlar og loftvogir ķ landinu. Samfelldar męlingar eru ašgengilegar śr Skįlholti og śr Lambhśsum viš Bessastaši žetta įr - og athyglisvert aš bera žęr saman. Ķ Lambhśsum athugaši Rasmus Lievog konunglegur stjörnuathugunarmeistari - en ķ Skįlholti Helgi Siguršsson konrektor. Sömuleišis er til önnur vešurbók śr Skįlholti, sem Hannes Finnsson biskup hélt, en ekki hefur ritstjórinn boriš žęr saman viš athuganir Helga. Męlar Helga voru bįšir inniviš, hitamęlirinn ķ óupphitašri skemmu. Sést tregša skemmunnar allvel ķ męlingunum. Žetta hefur žrįtt fyrir allt žann kost aš sól skein aldrei į męlana. Hitamęlir Rasmusar var hins vegar utandyra - sól gat skiniš į hann aš morgni dags - og e.t.v. gat óbein geislun frį jörš eša hśsum haft einhver įhrif į hann į öšrum tķmum. Sömuleišis var męlirinn óvarinn fyrir śrkomu. Hefur žaš haft įhrif į męlingarnar stöku sinnum. 

Myndin hér aš nešan sżnir męlingar žeirra beggja į įrinu 1780. Helgi męldi ašeins einu sinni į dag (raušir žrķhyrningar į myndinni) - en Rasmus žrisvar - og veldur žaš óróleika Lambhśsferilsins (grį lķna) - viš sjįum allar męlingarnar. 

ar_1780t

Įnęgjulegt er hversu vel męlingunum ber saman - undravert nįnast. Fyrst tökum viš eftir žvķ aš skemman er lengur aš hlżna aš vorinu heldur en męlir Rasmusar - sennilega hafa veggir hennar og žak boriš ķ sér kulda vetrarins. 

Annars hefur žetta ekki veriš sérlega kaldur vetur. Įkvešiš kuldakast ķ kringum mišjan janśar - og sķšan leišindakuldi ķ kringum sumarmįlin. Voriš fęr žó mjög slęma dóma - og sumariš lķka, einkum framan af. Mjög eindregiš kuldakast er upp śr mišjum september og svalt meš vetri - fram yfir mišjan nóvember. 

Giskaš er į aš įrsmešalhiti ķ Lambhśsum hafi veriš 3,9 stig. Sumariš var kalt. Mešalhiti ķ jśnķ ekki nema 7,0 stig, 9,0 ķ jślķ og 9,4 ķ įgśst. Desember var hins vegar mjög hlżr, mešalhiti 3,2 stig og einnig viršist hafa veriš hlżtt ķ febrśar, mešelhiti žį 1,8 stig. Mars kaldasti mįnušur įrsins, mešalhiti -1,4 stig. Einnig var kalt ķ aprķl, mešalhiti 0,6 stig.

ar_1780p

Žrżstimęlingum ber lķka allvel saman (rétt žó aš geta žess aš fįeinar villur eru greinilega ķ skrįningu śr handritum og hafa žęr ekki veriš leišréttar hér). Viš sjįum aš fyrstu tvo mįnuši įrsins var ekki mikiš um djśpar lęgšir - eša mikinn hįžrżsting. Mikiš lęgšasvęši er višlošandi stóran hluta marsmįnašar (talaš um fannir į góu) og aftur eftir mišjan október, en žį gerši mikiš illvišri - sem stóš žó ekki mjög lengi. Žį tekur aftur viš hęrri žrżstingur. Mikiš illvišri gerši 16.desember. Sumaržrżstingurinn er meš allra lęgsta móti - enda var vķša votvišrasamt. 

Viš skulum nś lķta į žaš sem annįlarnir segja. Hér er reynt aš skipta žeim upp eftir įrtķšum (sem ekki tekst alltaf). Ekki er tiltekiš ķ hvaša bindi annįlasafnsins hver annįll er - en aftur į móti er blašsķšutal tilgreint. 

Vetur - annįlarnir eru til žess aš gera fįoršir um hann: 

Vatnsfjaršarannįll yngsti [vetur]: Vetrarvešurįtta mikiš góš frį nżjįri og fram į einmįnuš į Austur-, Sušur- og Vesturlandi, en noršanlands ekki lengur en fram um mišžorra, ...

Śr Djįknaannįlum [vetur]: Vetur yfriš góšur į Ķslandi frį nżįri fram į góu. Gjörši mikla hlįku og žķšvišri eftir mišžorra ķ 10 daga samfleytt svo snjólaust varš uppķ hįfjöll og sżndist gręnka ķ hlašvörpum. Kom skorpa meš góu meš hörkum, snjó og hrķšum svo jaršbönn uršu ķ sumum sveitum, varaši žetta ķ 6 vikur frį 22. febr. til 6tta apr. Kom žį hagstęš hlįka og góšur bati. 

Höskuldsstašaannįll [vetur]: Veturinn fyrir jól 1780 oftast meš sterkum frostum, stundum hrķšum og ógęftum til sjós, linari aš vešurįttu um og eftir jól, oft žķtt. Žorri stilltur og frostalķtill. Į hans sķšara parti 10 daga samfleytt (nótt og dag) žķšvišri. Žį kom meš gói skorpa meš sterkum frostum og hrķšum, sem varaši ķ fullar 6 vikur, frį 22. Februarii til 6. Aprilis, svo jaršbann varš ķ mišju hérašinu og til dala, og varš śtigangspeningi hey gefa. Žar eftir kom hagstęš hlįka og góšur bati og komust vermenn ei fyrr vestur aftur. 

Ķslands įrbók [vetur]: Gjöršist vetur ķ mešallagi vel lengi og ekki stórįhlaupum fram til gói, en upp žašan tók til aš žyngja meš įfrešum og jaršbönnum.

Espihólsannįll [vetur]: Vetur allgóšur sunnan og noršan lands frį nżįri og fram ķ žorralok. Eins var austur um land.Ketilsstašaannįll [vetur]: Vetur allgóšur fram ķ žorralok, en śr žvķ haršnaši vešrįtt meš hrķšum, kuldum og umhleypingum.

Vor - hiš versta hret upp śr mišjum aprķl. Viršist hafa haft afleišingar langt fram į sumar. 

Vatnsfjaršarannįll yngsti [vor] sķšan hret og köföld meš frostum og kuldum miklum fram um (s396) fardaga. Žann 20. Apr., ešur sumardag fyrsta, og nęsta dag eftir, sem var bęnadagurinn, gjörši soddan noršanstorm og stórkafald, aš vķša hraktist fé manna, fennti og fékk stóran skaša. Voriš var žvķ mjög hart aš segja yfir allt, žó helst noršanlands, žar snjór var ekki vķša af tśnum tekinn um Jónsmessu. Peningahöld hin lökustu og frįbęr haršindi mešal fólks, helst noršan- og austanlands. 

Śr Djįknaannįlum [vor] Vor eitt hiš haršasta ķ manna minnum frį sumarmįlum til žess fram yfir Urbanum [25. maķ] meš sķfelldum noršan- og austanstormum og sterkum frostum nętur og daga. Žį var ķ 12 daga bęrilegt vešur. Aftur kalt og žurrt fram til Jónsmessu, svo žį var snjór sumstašar į tśnum og ķ 11tu sumarviku var ei allstašar bśiš aš vinna į žeim ķ Hśnavatnssżslu. 

Höskuldsstašaannįll [vor] Aftur noršanfjśk ķ sķšustu vetrarviku. (s573) ... Ķ  žeirri stóru sumarmįlahrķš [sem ekki er frekar skżrt frį ķ annįlnum] varš skaši į skipum. Fiskibįtur nżr ķ Höfšakaupstaš fór ķ sjóinn. Sexęringur brotnaši žar, ei bętandi, og fleiri skip brotnušu į Skagaströnd, žó bętandi. Kaupmanns nżja hśs reif nokkuš til skaša į efsta žaki, og vķšar varš nokkur skaši į hrossum og hśsum. Žessi tvö skip sem fórust įttu danskir. Vesöld af bjargarleysi var aš spyrja hvarvetna. Ķ sumum sveitum landsins fólk kennt viš hrossakjötsįt. Stór peningafellir sagšur vera ķ austursveitum, ei sķst į Skógarströnd, Helgafells- og Eyrarsveit, lķka syšra og kringum Jökul, og žetta ei einasta į saušfé, heldur og kśm. Ķ greindri sumarmįlahrķš hafši og oršiš töpun sumstašar į fé hrossum og skipum. Um voriš frį téšri sumarmįlahrķš gengu miklir sķfelldir noršan- og austanstormar meš sterkum frostum nętur og daga allt fram yfir Urbanum [25. maķ] svo žaš var hiš mesta kulda-, neyšar-, sultar- og hungurvor hjį allmörgum. Žį ķ 12 daga višunarlegt vešur. Aftur kalt og žurrt meš nįttfrostum. (s574) ... 

Ķslands įrbók [vor] En meš sumarmįlum gjörši allt um eitt, į sumardaginn fyrsta [20. aprķl] gjörši hrakvišur meš bleytu, į föstudaginn sem var [Kóngs-] bęnadagurinn, hiš mesta stórvišri af austri meš krepju, en į laugardaginn hina mestu snjóhrķš śr hafi. Ruddi žį nišur ógnasnjófönn. Ķ žessum hrķšum misstu menn fé sitt ķ Vesturlandi sums stašar, sem keyrši śt į sjó. ... Var žessi vetur hinn haršasti aš spyrja yfir allt land og eins voriš kalt og gróšurlaust allt til Jónsmessu, so engir treystust aš noršan eša austan aš rķša til žings. ... 

Espihólsannįll [vor] Śr žvķ haršnaši vešurįtt og var hin bįgasta yfir mikinn part landsins fram į messudaga ešur til žess sķšla ķ Junio meš hrķšum, kuldum og umhleypingum. Fyrir austan fennti vķša fé um sumarmįl, en ķ Ķsafjaršarsżslu (s165) fyrir vestan og lķka ķ Baršastrandarsżslu etc. Hrakti fé ķ sjó ķ žeirri soköllušu sumarmįlahrķš. Vķša  lį snjór į völlum fram um Jónsmessu, hvers vegna peningur varš gagnslaus noršan lands vķša, og vķša var ekki lokiš vallarvinnu (aš berja į og ausa tśn) fyrr en ķ 12 viku sumars. Mestu bjargręšisharšindi voru nś vķša um landiš, so fólk neyddist til aš lóga nautpeningi sér til bjargar, og af haršindum var žó allra bįgast undir Jökli, hvar fólk leiš stóran skort, og fįeinir dóu af hor og hungri. 

Ketilsstašaannįll [vor] Žį gjöršust žau minnisstęšu austręnu sumarmįla krapa- og snjóvešur, er į lįgu ķ full 6 dęgur og sagt er aš um land allt komiš hafi. Hrakti žį fé vķša ķ sjó ķ Ķsafjaršar-, Baršastrandar-, og Strandasżslum fyrir vestan, en fennti ķ Mślasżslu, hvar jaršlaust var fyrir saušfé og hesta fram ķ fardaga, en snjór lį į völl- (s446) um vķša, svo noršan lands sem austan, fram um Jónsmessu, og sumstašar var ei vallarvinnu lokiš fyrr en ķ 11. og 12. viku sumars. Og til enn meira marks, hvaš žetta vor hart veriš hafi, er žaš aš žann 27. Maii, žį sżslumašur Pétur Žorsteinsson hélt manntalsžing aš Įsi ķ Fellum, var hestķs į öllu Lagarfljóti allt upp ķ fljótsbotn, og žann 10. Junii var žaš ennžį meš hestķs, žó varlegum, į Egilsstašaflóa. Mikill sultur og seyra var žį vķšast į landinu, svo fólk neyddist til aš lóga naut- og saušpening sér til bjargar, en žó var tilstandiš bįgast undir Jökli, hvar nokkrar manneskjur fórust af hungri. 

Sumar: Nokkuš misjafnt - greinilega talsverš hrakvišri, en skįrra į milli. 

Vatnsfjaršarannįll yngsti [sumar og haust] Sumariš vętusamt, haustiš mjög óstöšugt, meš hretum og köföldum mitt ķ Septembri, sem oftast öšru hverju višhélst allt til komanda nżja įrs. (s397)

Śr Djįknaannįlum [sumar] Fyrst saušjörš ķ Fljótum um Jónsmessu; eftir hana brį vešrįttu til sunnanįttar meš votvišrum. Žį įleiš sumar voru įkafleg śrfelli syšra og vestra. Haustiš óstöšugt, komu fjśk snemma, višraši stirt frį veturnóttum til jólaföstu, žį miklar hlįkur svo allar įr voru žķšar. Af vorharšindum féll saušfé hrönnum į Vesturlandi af megurš og nokkrar kżr, žvķ allstašar var mjög heylķtiš, einkum į Skógarströnd, Helgafells- og Eyrarsveitum. Hrossadauši nokkur syšra. Ķ sumarmįlahrķšinni hróflašast lķka af fé og hestum. 

Höskuldsstašaannįll [sumar og haust] Haustiš fyrir forgekk, aš sagt var, nokkurt flutningaskip syšra. Um veturinn skiptapi 6 manna viš Sušurnes. Tvö skip fórust ķ Ķsafjaršarsżslu meš 5 mönnum hvort um sig. Item skiptapi ķ Bervik 5 eša 6 manna. ... Kom saušjörš upp fyrst ķ Fljótum um Jónsmessu (25. Junii). ... Grasvöxtur yfir allt kom seint, vķša lķtill, sumstašar ķ mešallagi, į tśnum betri en śtengjum, žó vķša ķ betra lagi. En heyin skemmdust sumstašar, žar išuglegur óžerrir var af sušvestanįtt og stundum regn. Aš austan var aš spyrja (ei sķšur en aš sunnan) įsamt fiskaflaleysi, aš töšur hefšu fśnaš į tśnum og ei hirt veriš ķ 18. viku sumars. Višlķkt aš fregna śr (s575) Žingeyjarsżslu og Eyjafirši, en betra ķ Svarfašardal og Ólafsfirši etc. (s576) ... Frį veturnóttum til ašventu stirš og óstöšug vešurįtta og sjóbönn. ... Um Michaelsmessu sendi klausturhaldari į Reynistaš ... tvo syni sķna, Bjarna og Einar ... austur ķ Hreppa .. Meš žvķ žessara heimkomu móti von seinkaši enn nś, sendi hann ķ žrišja sinn tvo menn, sem fóru austur fjöllin, žvķ žį gengu góšvišri og snjóleysur. Žessum var sagt, žį til byggša komu, aš hinir hefšu upp į fjöllin lagt aš austan laugardaginn žrišja ķ vetri (sem var 4. Novembris) meš vel hįlft annaš hundraš fjįr og (s578) hér um 20 hesta 5 menn aš tölu. Hafa žeir farist ķ žeim krapahrķšum og fjśkstormum, er žį uppkomu. (s579) 

Ķslands įrbók [sumar] Var gróšurlķtiš og nęsta seingróiš um sumar, heyja- (s97) nżting hin versta, bęši vegna hvassvišra, sem gjöršu mikinn heyskaša į tśnum manna, so og óžerra, so hey lįgu vķšast śti um Michaelsmessu. Sama tilstand ešur enn nś verra var aš heyra śr Sušurlandi. ...  

Espihólsannįll [sumar] Žar eftir gafst gott sumar um tķma fyrir noršan og austan, en bįgboriš fyrir sunnan og vestan sökum óžurrka og regna, hvar af bęši töšur og śthey vķša skemmdust.

Ketilsstašaannįll [sumar og haust] Sį efri partur sumarsins var góšur allt fram aš höfušdegi, hvers vegna tśn vel spruttu og hirtust, en vķšast varš ei slįttur byrjašur fyrr en žann 7. Augusti. Eins og žaš grasvöxturinn varš į tśnunum ķ betra lagi, svo varš og temmilegur į engjunum, en sökum óžurrka og regna, sem višhéldu frį höfušdegi og til veturnótta, varš žaš slegna, sem žį fyrst var fariš aš hirša, aš litlum notum, sem nęrri mį geta, og sumstašar fyrir noršan og vestan höfšu menn ei fengiš tękifęri til aš samanbera žennan heyfrakka (svo) fyrr en į jólaföstu. (s447) Laugardaginn fyrsta ķ vetri [21. okt] gjörši hrķšarįhlaup fyrir vestan, sem višhélst ķ 4 daga. Ķ žvķ hrakti bįt frį eyjunni Svišnum og rak sķšan į land undir Jökli meš įrum óbrotinn, en fólk, er į var hafši tżnst ... (s450)

Haust - og vetur til įramóta. Mikiš hret upp śr mišjum október - sķšan öllu skįrra. Žarna um haustiš var hin ólukkulegi leišangur sem kenndur er viš Reynistašarbręšur farinn. 

Śr Djįknaannįlum [haust] Um haustiš fennti fé eystra en hrakti ķ sjó vestra. Sultur og hallęri syšra og vestra og žröngt um bjargręši nyršra, svo sumum lį viš uppflosnun. Nokkrar manneskjur dóu śr hor undir Eyjafjöllum og vķšar. Grasvöxtur varš vķša sęmilegur, žó seint kęmi, betri į śtengi en tśnum, en hey skemmdust vķša af įkaflegum óžerrir, helst syšra og vestra, eins innkomin ķ garša, lķka fyrir austan, hvar töšur fśnušu į tśnum. Ķ Žingeyjaržingi og Eyjafirši lįgu töšur sumstašar į tśnum eftir Michaelismessu [29. sept.] og žaš innkomst žar skemmdist, svo aš sumu var kastaš śt śr göršum og tóftum. Nokkuš betri nżting heyja var ķ Svarfašardal, Ólafsfirši og Hśnavatnssżslu. (s220) ...

Ķslands įrbók [haust] Um haustiš bar svo til, aš Halldór Vķdalķn, klausturhaldari aš Reynisstaš, tók fyrir sig aš senda sušaustur ķ Skaftafellsżslu til fjįrkaupa menn śr seinni sveit. ... žį skeši žaš órįš, [į bakaleišinni] aš žeir tóku sig upp į laugardaginn sķšasta ķ sumri og lögšu upp į fjöllin. Žį var hér noršan lands mikiš stórvišri į sunnan, so (s98) varla var hestfęrt, meš regni og krepju, sem ętla mį, aš snśist hafi upp ķ snjóhrķš og fjśk, er į leiš, so žeir hafi ei enst til aš rata frį sér vegin, og hér ķ Eyjafirši gjörši hiš mesta hrakvišri, og menn, sem hér voru į ferš innsveitis, leitušu til bęja. (s99)

Espihólsannįll [haust] Sömuleišis uršu og śti hey fyrir noršan og austan, žar menn uršu aš hętta śtheysönnum sökum ķhlaupa og óvešra ķ mišju kafi og sumstašar varš mikiš hey undir snjó og sumir nįšu fyrst žvķ heyi į jólaföstu. Žį slógu nokkrir og heyjušu į Langanesi noršur, nokkrir drógu aš sér ķsastör. Vetrardag hinn fyrsta gjörši mikla hrķš, og fennti fé noršur um land. Aftur žann 16. Decembris kom mesta stormvišri meš hrķš, sem bęši skemmdi hśs og hey, en braut skip manna sumstašar. Žį varš śti mašur viš Stóruvöršu og Heljardalsheiši. (s166) 

Śr Djįknaannįlum [Skašar og slysfarir] Um voriš skiptapi ķ Höfnum syšra meš 8 mönnum ... 1 ķ (s222) Dritvķk 19da Aprķl meš 5 mönnum. 1 į Ķsafirši meš 14 mönnum, 1 į Hvammsfirši meš 3 karlmönnum og 1 kvenmanni. ... Laugardaginn 1tan vetrar (21. Oct.) hraktist skip frį Svišum į Breišafirši, tżndust af žvķ 3 karlmenn og 1 kona. Skagastrandarkaupfar forgekk į śtsiglingu viš Bušlungavķk austan til viš Hornbjarg, tapašist žar gjörsamlega fólk, skip og góss allt. ... Žann 19. Apr. uršu śti 2 kvenmenn og barn eitt ķ Mįvahlķšarplįssi, og Skafti Hallsson milli Ber- og Dritvķkur. Um haustiš uršu śti į Kjalvegi 5 menn, sem lögšu frį Hamarsholti ķ Hreppum laugardag 3ja vetrar, 4ša Nóv. Meš 1 1/2 hundraš fjįr og 17 hesta og ętlušu noršur. ... Enginn mašur né skepna fannst lifandi aftur af  žessum hópi. [Žetta var leišangur Reynistašarbręšra]. Piltur einn lamdist til daušs į Heljardalsheiši. (s223) ... Ķ sumarmįlahrķšinni 19da Apr. fór bįtur ķ sjóinn frį Höfšakaupstaš og 6ęringur brotnaši žar og fleiri skip į Skagaströnd löskušust. Žį reif kaupmannsstofuna žar, nżbyggša, svo aš skemmdist žak hennar. Žann 16da Desember gjörši mikiš śtsynningsvešur, brotnušu žį 5 skip į Vatnsnesi og fleiri annars stašar; žį reif lķka frešin hśs og hey. (s224) 

Ķ įrbókum Espólķns er stutt yfirlit um tķšarfar įrsins - og helstu óhöpp og slysfarir. 

Įrbękur Espólķns: XXIII. Kap. Eftir nżįriš var vetur góšur til gói, en žašan af haršnaši, voru menn žį lķtt staddir, žvķaš kśpeningur var ganglķtill, en saušfé mjög fįtt, sakir fjįrsżkinnar, en undan hafši fariš, uršu nś og ill peningahöld, en voriš žungt fram į messur, svo bęši fennti saušfé manna og hrakti ķ sjó, en nokkrir fįir dóu af megurš undir Eyjafjöllum. Um sumarmįl og bęnadag gekk yfir į Vestfjöršum kafaldshrķš svo mikil, aš drap saušfé margt og nokkur hross; hrakti ķ sjó af einum bę ķ Ķsafjaršarsżslu 60 fjįr, og öšrum 30, og drap 80 ķ Bśšardal; tżndist žį skip af Ķsafirši meš 4 mönnum, en hinn fimmti lifši, og brotnušu tvö skip prestsins ķ Ašalvķk, og eitt ķ Oddbjarnarskeri į Baršaströnd; tvö tżndust eystra, var annaš ķ Fįskrśšsfirši. (s 23).

Fiskafli var žį all lķtill, en misfarir żmsar; voru hvalrekar miklir fyrir noršan land. Voru góšvišri um hrķš žaš sumar, og grasvöxtur ķ betra lagi. (s 24). XXIV. Kap. Žaš haust komu mikil įhlaupavešur, og braut skip, en fennti fénaš vķša; žį gjörši hrķšarvešur laugardaginn fyrstan ķ vetri, og stóš ķ 4 daga, hrakti skip frį Svišnum vestra, og rak aš landi undir Jökli óbrotiš meš įrum en menn höfšu tżnst af. (s 26).

Brot śr dagbókum Sveins Pįlssonar – uppskrift Haraldar ķ Gröf [1779 til 1787]:

8-2 1780 (Ķ Skagafirši) Ógna stórvišri į sušvestan meš regni reif hśs
11-2 Gressilegt vešur nótt - reif hśs

5-4 mikill kuldi į sunnan gressilegt frost
7-4 gjörši blessašan bata meš hita og hlżju - sólskin
8-4 sama blessaš blķšuvešur
15-4 Noršan fjśk meš frosti og rosa

1-5 yrja į noršaustan, kom ķs į Eyjafjörš

12-6 fréttist til ķss į hafinu
18-6 gott vešur, vatnavextir
24-6 sįr noršan kuldi meš grimmd stórri

26-7 fariš aš slį hér

23-8 ei slegiš hér fyrir hvassvišir į śtvestan

14-10 žennan 1/2 mįnuš hafa gengiš mollur og žoka, stundum frost

26-11 žennan mįnuš hafa veriš aš sönnu óstöšugt en ętķš bętt śr meš góšri hlįku

Fęreyskur mašur Nicolai Mohr dvaldist hér į landi veturinn 1780 til 1781 į vegum danskra stjórnvalda og leitaši aš leir til postulķnsgeršar. Žorvaldur Thoroddsen segir frį žvķ mįli ķ Landfręšisögu sinni, 3. bindi (s.61 og įfram ķ nżrri śtgįfunni): Įriš 1786 kom śt bók um ferš hans: „Forsög til en Islandsk Naturhistorie“, Kaupmannahöfn, 1786. Bókin lżsir fyrst nįttśrunni, dżrum, plötum og steinum. Sķšan er eins konar feršasaga og aš lokum sérstakur (en sundurlaus) kafli um vešur į žessum tķma. „Tillęg om Veirets Beskaffenhed samt Kulde og Varme“ (s384 og įfram). Bókina mį finna į netinu. Mohr kom til Skagastrandar 7. įgśst og vakti athygli hans aš snjóskafl var žar enn undir bakka ķ fjörunni - žó ofan į bakkanum hefšu jurtir blómgast og myndaš žroskuš frę. Mikiš hefur skafiš į Skagaströnd žetta vor. Viš heyrum meira af Mohr - į įrinu 1781. 

Ég legg vešuryfirlitiš ķ višhengi (į dönsku) - en žetta er žaš helsta:

Įgśst 1780: 8. til 11. blįstur og skśrir, 12. til 15. stillt og heišrķkt vešur, 10-12 stiga hiti. 16. til 18. mikil rigning, nokkur blįstur. 19. lygnt, bjart og žęgilegt. 20. stormur meš miklu regni. 21. og 22. Skśravešur. 23. haglhryšjur meš blęstri, 5 stiga hiti. 24. til 26. aftur fagurt vešur. 27. žoka meš regni og blęstri. 28. til 31. hęgur og fagur. 10 stiga hiti.

September 1780: 1. til 11. ašallega hęgur, stundum nokkur žoka 7. til 10. stig. 12. upphófst sterkur stormur af noršaustri meš žéttri snjókomu sem stóš til 19. 4. til 7. stiga hiti. 19. til mįnašarloka. Lķtill vindur, oftast stillt og bjart.

Október 1780: Sama fagra vešriš til 8. 9. til 11. ķsing og snjór. 12. til 14. bjart vešur og nęturfrost. 15. til 18. žoka meš regni og blęstri, 4 til 8 stiga hiti. 19. og 20. stormur, žétt snjókoma, 3 stiga frost. 21. hęgur og bjartur, 5. stiga frost, žegar hallaši aš nóttu var 4 stiga hiti. 22. og til mįnašamóta mest hęgur, 4 til 8 stiga hiti.

Nóvember 1780: 1. og 2. blįstur og regn. 3. stormur og snjókoma 2 stiga frost, 4. og 5. sama vešur, 5 stiga frost. 6. žykkt loft og hęgur vindur, 4 stiga hiti. 7. og 8. sama vešur, 7 stiga hiti. 9. og 10. skarpur vindur 2 stiga frost. 11. žykkt loft 2 stiga hiti, 12. hęgur, 6 stiga frost. 13. til 20. sama vešur, 4 til 7 stiga frost. 21. og 22. blįstur og snjókoma 2 stiga frost. 23. og 24. blįstur meš snjókomu 2 stiga frost. 25. og 26. blįstur og rigning, 27. hęgur 1 stigs frost. 28. og 29. hęgur og bjartur, 6 stiga hiti. 30. blįstur meš žéttri snjókomu, 0 stig.

Desember 1780: 1. til 7. mest hęgur og bjartur, 5 til 7 stiga hiti. 7. og 8. hęgur og bjartur 3. stiga frost. 9. til 11. breytilegt loft, nęstum logn 4 stiga hiti. 12. til 15. dįlķtill vindur fagurt vešur 3 stiga frost. 16. kröftugur stormur af sušri, lķkur fįrvišri, į Ufsaströnd fuku tveir bįtar śt į sjó. 17. til 20. lķtilshįttar vindur, fagurt vešur 7 stiga hiti. 21. hęgur 0 stig. 22. og 23. sama vešur 3 stiga frost. 24. til 29. óstöšugt vešur, 1 til 4 stiga hiti. 30. hęgur og bjartur 6 stiga frost. 31. noršanblįstur meš žéttri snjókomu allan daginn.

Hér lżkur umfjöllun hungurdiska um tķšarfar og vešur į įrinu 1780. Žakka Sigurši Žór Gušjónssyni fyrir mestallan innslįtt annįla og Hjördķsi Gušmundsdóttur fyrir innslįtt Įrbóka Espólķns (stafsetningu hnikaš hér - mistök viš žį ašgerš sem og allan annan innslįtt eru ritstjóra hungurdiska).


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

Hįlfur janśar

Fyrri hluti janśar hefur veriš mjög umhleypingasamur. Fyrsta vikan var beinlķnis illvišrasöm, en ķ žeirri nęstu fór betur meš - žó vešurlag afi veriš órólegt. Mešalhiti ķ Reykjavķk er +0,9 stig og er žaš +0,2 stigum ofan mešallags sömu daga įranna 1991 til 2020, en -0,1 stigi nešan mešallags sķšustu tķu įra. Hitinn rašast ķ 11 hlżjasta sęti į öldinni (af 22). Hlżjastir voru žessir sömu dagar įriš 2002, mešalhiti žį +4,2 stig, en kaldastir voru žeir 2005, mešalhiti -2,1 stig. Į langa listanum er hitinn nś ķ 52. sęti (af 150). Žessir dagar voru hlżjastir įriš 1972, mešalhiti žį 5,9 stig. Kaldast var 1918, mešalhiti -9,5 stig.
 
Į Akureyri er mešalhiti fyrri hluta janśar -0,3 stig, +0,4 stigum ofan mešallags įranna 1991 til 2020, en -0,3 stigum nešan mešallags sķšustu tķu įra.
 
Aš tiltölu hefur veriš hlżjast į Sušurlandi og į Mišhįlendinu. Žar er hiti ķ 10 hlżjasta sęti aldarinnar. Kaldast aš tiltölu hefur veriš į Noršurlandi eystra, žar rašast hiti ķ 14. hlżjasta sętiš į öldinni.
 
Į einstökum vešurstöšvum hefur aš tiltölu veriš hlżjast į Eyrarbakka, hiti +0,7 stigum ofan mešallags sķšustu tķu įra, en kaldast į Brś į Jökuldal, žar hefur hiti veriš -1,4 stigum nešan tķuįramešaltalsins.
 
Śrkoma hefur męlst 86,6 mm ķ Reykjavķk, rśmlega tvöföld mešalśrkoma (žó langt frį meti žó mikiš sé), en 25,8 mm į Akureyri og er žaš um 70 prósent mešalśrkomu sömu daga.
 
Sólskinsstundir hafa męlst 7,8 ķ Reykjavķk - og er žaš ķ mešallagi.

Sprenging į Kyrrahafi kemur fram į žrżstiritum um heim allan

Um kl. 4 sķšastlišna nótt (aš ķslenskum tķma) (15.janśar 2022) varš grķšarleg sprenging ķ eldstöš viš Tonga-eyjar į Kyrrahafi. Sprenging žessi olli flóšbylgju žar um slóšir og flóšbylgjuašvörun var gefin śt viš strendur Kyrrahafs - allt austur til Bandarķkjanna. Sprengingin nįši aš hrista vešrahvörfin og heišhvolfiš svo um munaši og barst žrżstibylgja į hljóšhraša um allan hnöttinn (svipaš og jaršskjįlftabylgjur gera oft). Žessi bylgja kom fram į loftžrżstimęlum um allan heim, žar į mešal hér į landi. Žaš var um laust fyrir kl. hįlfsex nś sķšdegis, um 13 og hįlfri klukkustund eftir aš sprengingin varš.

w-blogg150122a

Hér mį sjį žrżsting į 10-mķnśtna fresti ķ Reykjavķk og į Dalatanga. Žegar bylgjunnar varš vart reis žrżstingur ört, en féll sķšan skyndilega žegar hśn gekk hjį. Viš žykjumst sjį aš hśn hafi komiš nokkrum mķnśtum fyrr ķ Reykjavķk heldur en į Dalatanga. Trślega kęmi bylgjan enn betur fram meš hįupplausnarskrįningu. Vegna žess aš hśn stendur svo stutt hittir hśn misvel į męlitķmann į hinum mismunandi stöšvum, tżnist kannski nęrri žvķ į sumum, en kemur aš sama skapi enn betur fram į öšrum. Sömuleišis er bylgjan sjįlfsagt ekki alveg hrein - ķ rauninni bylgjulest žar sem styttri bylgjur hnķga og rķsa į vķxl. Sömuleišis hittir hśn um sķšir sjįlfa sig fyrir (komin hringinn) og getur žar oršiš vķxlverkun žannig aš bylgjan styrkist eša dofnar. 

w-blogg150122b

Blįi ferillinn sżnir hér mešaltal žrżstings į 50 vešurstöšvum į Ķslandi nś sķšdegis. Rauši ferillinn sżnir hins vegar mešaltal žrżstibreytingar 10-mķnśtna į žessum 50 stöšvum. Mešaltališ rķs nokkuš skarpt um kl.17:20 en fellur hrašast um kl.17:50 - breytingin reiknast minni žess į milli - lķklega vegna žess aš tķmamunur er į komu bylgjunnar austanlands og vestan. 

Nęr Tonga-eyjum var tķšni žessa sprengihljóšs mun meiri - inni į heyranlega svišinu. Sķšan lengist bylgjan og lengist eftir žvķ sem lengra dregur. Ekki er gott aš segja hvort męlingar į 10-mķnśtna fresti į Tonga hafi sżnt bylgjuna į žennan hįtt. Til žess hefur e.t.v. žurft sérstaka skynjara - slķkir skynjarar hafa veriš notašir hér į landi - ritstjóri hungurdiska veit aš sprengingin sįst einnig į slķkum męlum hér į landi - og mį finna fréttir um žaš į öšrum mišlum. 

Višbót 16. janśar kl.15:30:

Svo fór aš bylgjan barst lķka hingaš „hina leišina“ og kom sį hluti sem lengra hafši fariš hingaš rétt um kl.3 sķšastlišna nótt. Myndin hér aš nešan sżnir samanburš į žessum tveimur atburšum. 

w-blogg150122ia

Nś er spurning hvort viš sjįum bylgjuna koma annan hring - ef žaš veršur ętti žaš aš sjįst ķ kringum mišnęturbil ķ kvöld - eša skömmu sķšar - og svo aftur um kl.10 til 11 ķ fyrramįliš. En kannski er slķkt harla ólķklegt - jafnlķklegt aš allt hafi jafnast śt. 


Breyttir tķmar

Žegar ritstjóri hungurdiska leit į vešurkortin ķ dag (hann gerir žaš nęrri žvķ alltaf) komu honum (rétt einu sinni) ķ hug žęr miklu breytingar sem oršiš hafa ķ vešurspįm frį žvķ um 1980 - žegar hann sjįlfur var į spįvaktinni. Reynt var (meš mjög misjöfnum įragri) aš gera tveggja daga spįr - en mestur hluti tķmans fór ķ spįr sem ašeins giltu sólarhring fram ķ tķmann. Tölvuspįr voru aš vķsu farnar aš berast til landsins į žessum įrum, en mašur varš sjįlfur aš teikna žęr margar upp śr tölum sem komu frį śtlöndum ķ sérstökum skeytum. Spįr komu lķka į „fax-i“ frį bresku og bandarķsku vešurstofunum - stundum įgętar aušvitaš - en oft ekki. Grķšarlegt stökk fram į viš varš sķšan haustiš 1982 žegar spįr fóru aš berast frį evrópureiknimišstöšinni og skömmu sķšar uppfęršu bęši breska og bandarķska vešurstofan lķkön sķn svo um munaši - žį bęttist annar sólarhringurinn viš svo marktękt gęti talist - og sį žrišji birtist viš sjóndeildarhring - žaš voru framfaratķmar.

En fyrir žann tķma rķkti nęr alltaf mikil óvissa žegar lęgšir nįlgušust landiš. Skżjakerfin sįust į óskżrum gervihnattamyndum (žęr komu 2 til 5 sinnum į dag - ef tękiš var ekki bilaš). 

w-blogg130122a

Myndin er frį žvķ ķ dag, fimmtudaginn 13. janśar. Hér mį sjį mikiš skżjabelti - veršur til ķ tengslum viš hįloftavindröst - sżnir okkur hvernig hśn liggur. Nešarlega į myndinni mį sjį lęgš - hśn stefnir ķ įtt til landsins. Hér hefši ritstjórinn hiklaust sett bęši hita- og kuldaskil - og afmarkaš mjög stóran hlżjan geira. Hann hefši hins vegar varla getaš įkvaršaš įframhaldandi žróun hans meš vissu. Žaš hlaut aš verša nokkuš įgiskunarkennt. Hversu langt noršur komast hitaskilin? Fylgir žeim mikil snjókoma? Rignir sķšan mikiš - og hvar žį? Nęr lęgšin aš dżpka? Er hśn e.t.v. illrar ęttar og dżpkar hśn ofsalega? Fleiri upplżsingar lįgu žó fyrir.

w-blogg130122b

Hįloftaathuganir bįrust nokkuš greišlega til landsins - alveg vestan frį vestasta hluta Kanada og austur til Finnlands. Eitt verkefnanna į vaktinni var aš teikna žrjś hįloftakort tvisvar į sólarhring, fyrir 700, 500 og 300 hPa žrżstifletina. Jafnhęšarlķnur voru dregnar į öll žessi kort. Jafnhitalķnur lķka į 700 og 500 hPa kortin, en vindrastir į 300 hPa - svipaš og sżnt er į žessu korti sem gildir kl.18 ķ dag (fimmtudaginn 13. janśar). Į kortinu sjį vön augu aš ekki er lķklegt aš lęgšin fari ķ einhvern ofurvöxt - en hįloftavindar eru strķšir og lķtiš mį śt af bera. 

w-blogg130122c

Į žessu korti mį sjį sjįvarmįlsžrżsting kl.18 ķ dag (heildregnar lķnur) og žriggja stunda žrżstibreytingu (ķ lit). Um 1980 barst hingaš slatti af skeytum frį farskipum į leiš um Atlantshafiš - verulegt gagn var af žeim. Žau geršu mögulegt aš greina žrżstisvišiš og leita žrżstikerfi uppi. Auk farskipanna voru nokkur „vešurskip“ į föstum stöšum. Um 1980 voru vešurskipin Alfa, Bravó og Indķa horfin, Bravó alveg, en ķ staš Alfa var vešurdufl sem loftskeytamenn Vešurstofunnar fylgdust meš hljóšmerkjum frį. Alltaf spennandi aš fylgjast meš žeim skeytum. Žegar vešurskipin Indķa og Jślķa voru lögš af, kom skipiš Lķma ķ žeirra staš - sunnar en Indķa hafši veriš. Charlie og Metró voru enn į sķnum staš eftir 1980. Sérlega vel var fylgst meš skeytum frį Charlie - žašan komu margar illskeyttustu lęgširnar. 

Hefši žessi staša sést 1980 - og lęgšin fundist - hefši tekiš viš spennandi tķmi - engar fréttir af henni nęst žar til žrżstingur fęri aš falla į Sušvesturlandi į undan lęgšinni. Hversu ört yrši žaš žrżstifall? Lķtiš aš gera nema bķša žess sem verša vildi - og vera fljótur aš breyta spįnni ef lęgšin fęri eitthvaš öšru vķsi en rįš var fyrir gert. 

Į móti allri žessari óvissu kom aš kröfur til „óskeikulleika“ vešurfręšinga voru hóflegar. Alltaf var skrifuš spį - nokkuš hiklaust og įn teljandi samviskubits - žrįtt fyrir aš margar žeirra žyrfti aš éta meš hśš og hįri - strax nokkrum klukkustundum sķšar. En žvķ er samt ekki aš neita aš žessar misheppnušu spįr voru harla žurrar undir tönn - en žęr vel heppnušu aš sama skapi ljśffengar - og raunverulegur įnęgjuauki. 

Žó margt sé oršiš léttara eru nįkvęmniskröfur miklu meiri, mun fleiri dagar undir og hlutskipti spįvešurfręšingsins įbyggilega žannig ekkert léttara en var fyrir 40 įrum. Ritstjóri hungurdiska vildi alla vega ekki skipta - en žakkar bara aušmjśkur žvķ įgęta fólki sem nś stendur vaktina - og žeim sem hafa unniš alla žį vinnu sem aš baki nśtķmavešurspįm liggur. Vešurfręšingar įrsins 1980 stóšu lķka talsvert betur aš vķgi heldur en žeir sem voru ķ spįm fjörutķu įrum įšur, įriš 1940 - svo ekki sé talaš um nęstu 40 įr žar į undan - aš ekkert var nema hyggjuvitiš eitt - misjafnt aš vanda.  


Fyrstu 10 dagar janśarmįnašar

Mešalhiti ķ Reykjavķk fyrstu 10 daga janśarmįnašar er +0,3 stig, -0,5 stigum nešan mešallags sömu daga įranna 1991 til 2020 og -1,0 stigi nešan mešallags sķšustu tķu įra. Hitinn rašast ķ 13. hlżjasta sęti aldarinnar (af 22). Hlżjastir voru žessir sömu dagar įriš 2019, mešalhiti žį +4,9 stig, kaldastir voru žeir 2001, mešalhiti -4,7 stig. Į langa listanum er hiti nś ķ 64. hlżjasta sęti (af 150). Hlżjast var 1972, mešalhiti +6,7 stig, en kaldast 1903, mešalhiti -7,7 stig.
 
Į Akureyri er mešalhiti nś -1,2 stig, -0,6 stigum nešan mešallags 1991 til 2020 og -1,8 stigi nešan mešallags sķšustu tķu įra.
 
Aš tiltölu hefur veriš kaldast į Ströndum og Noršurlandi vestra, žar rašast hitinn ķ 17. hlżjasta sęti aldarinnar. Hlżjast hefur aftur į móti veriš viš Faxaflóa og į Sušausturlandi žar sem hiti rašast ķ 13. hlżjasta sętiš.
 
Hiti er undir mešallagi sķšustu tķu įra į öllum vešurstöšvum. Minnst er neikvęša vikiš ķ Skaftafelli og ķ Öręfum, -0,2 stig, en mest -3,3 stig į Brś į Jökuldal.
 
Śrkoma ķ Reykjavķk hefur męlst 63,3 mm, meiri en tvöföld mešalśrkoma, og sś fjórša mesta sömu daga į öldinni. Į Akureyri hefur śrkoman męlst 14,8 mm, eša um 70 prósent mešalśrkomu.
 
Sólskinsstundir hafa męlst 7,2 ķ Reykjavķk, svipaš og ķ mešalįri.

Nęsta sķša »

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Mars 2023
S M Ž M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Nżjustu myndir

  • w-blogg150323c
  • w-blogg150323b
  • w-blogg150323a
  • Slide3
  • Slide2

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (21.3.): 31
  • Sl. sólarhring: 205
  • Sl. viku: 2204
  • Frį upphafi: 2247697

Annaš

  • Innlit ķ dag: 28
  • Innlit sl. viku: 2017
  • Gestir ķ dag: 27
  • IP-tölur ķ dag: 27

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Eldri fęrslur

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband