Bloggfęrslur mįnašarins, aprķl 2019

Enn er hlżtt

Hlżindin hafa haldiš įfram. Mešalhiti fyrstu 20 daga aprķlmįnašar ķ Reykjavķk er +5,5 stig, +3,3 stigum ofan mešallags sömu daga įranna 1961-1990 og +1,9 ofan mešallags sķšustu tķu įra. Dagarnir 20 žeir nęsthlżjustu į öldinni, įriš 2003 var mešalhiti žeirra +6,0 stig. Kaldastir voru žeir 2006, mešalhiti +0,9 stig. Į langa listanum (145 įr) er hitinn nś ķ 5. hlżjasta sęti, hlżjast var 1974, mešalhiti dagana 20 +6,1 stig. Kaldastir voru žeir 1876, -3,7 stig og -2,1 stig 1951.

Į Akureyri er mešalhiti dagana 20 +5,7 stig, +4,8 stigum ofan mešallags įranna 1961-1990, en +3,3 stig ofan mešallags sķšustu tķu įra.

Hiti er ofan mešallags sķšustu tķu įra į öllum vešurstöšvum landsins, vikiš er mest viš Mżvatn, +3,4 stig, en minnst er žaš viš Laufbala, +0,7 stig, og +1,0 ķ Veišivatnahrauni.

Śrkoma ķ Reykjavķk hefur męlst 61,2 mm og er žaš vel umfram mešallag - en ekki nęrri neinu meti. Į Akureyri hefur śrkoman hins vegar męlst ašeins 4,0 mm - um fimmtungur mešalśrkomu - en ekki žó met heldur.

Sólskinsstundir hafa męlst 87,1 ķ Reykjavķk žaš sem af er mįnuši og er žaš nęrri mešallagi.

Hita er spįš ofan mešallags sķšasta žrišjung aprķlmįnašar - 


Hlżir dagar

Mjög hlżtt hefur veriš vķša um land undanfarna daga, hiti langt ofan mešallags įrstķmans. Į landsvķsu var laugardagurinn 13. sį hlżjasti, en ķ Reykjavķk t.d. var mešalhiti föstudagsins 12. hęrri. Langtķmamešalhiti hękkar mjög ķ aprķlmįnuši, vorhlżnun komin ķ fullan gang - enda er žaš svo aš hlżjustu aprķldagar sem viš žekkjum eru langflestir seint ķ mįnušinum. Efstir į flestum listum eru 18.aprķl 2003, og 29. og 28. aprķl 2007. 

En viš gętum lķka rašaš hitanum į annan hįtt og leitaš aš hlżjustu dögunum - mišaš viš vik eša stašalvik frį langtķmamešalhita viškomandi dags. Mišum viš viš vikin lendir 18.aprķl 2003 ķ toppsętinu į landsvķsu, en 1.aprķl 1956 ķ žvķ nęstefsta (ekki man ritstjórinn žann dag - og vill ekki gefa honum vottorš nema aš frekar athugušu mįli). Sé litiš į stašalvikin eru 28. og 29. aprķl 2007 į toppnum. Hlżindin nś standa žessum eldri hlżindum talsvert aš baki.

Athugum nś stöšuna ķ Reykjavķk sérstaklega - hlżindin žar hafa veriš tiltölulega meiri en vķša annars stašar. Föstudagurinn 12. er žannig 19. hlżjasti aprķldagur frį upphafi samfelldra męlinga ķ Reykjavķk. Ašeins er vitaš um žrjį hlżrri daga ķ Reykjavķk svo snemma įrs - athugum žó aš mešalhiti einstakra daga fortķšar er ekki žekktur jafn nįkvęmlega og nś. - En viš lįtum sem ekkert sé. Mešalhiti föstudagsins 12. var 9,5 stig. Jafnhlżtt var sama almanaksdag įriš 1929 - og enn hlżrra 30.mars 1893 og svo 27.mars 1948. Sķšarnefndi dagurinn er vel žekktur mešal vešurnörda, en sį fyrri er óvottašur. 

Lįtum viš vik frį mešalhita įranna 1931 til 2010 rįša röš lendir föstudagurinn 12. ķ įttundahlżjasta sęti - hiti hans var 6,8 stigum ofan mešallags. Efstur į žeim vikalista er 1.aprķl 1965, hiti +8,0 stig ofan mešallags, en sķšan kemur 29.aprķl 2007 og 16.aprķl ķ fyrra (2018). Į stašalvikalistanum er 29.aprķl 2007 efstur, og sķšan 7.aprķl 1926 og 4.aprķl 1963 (ķ vikunni į undan pįskahretinu fręga). Eitthvaš rįmar vešurnörd ķ mikiš vonbrigšakuldakast ķ maķ 2007 - ķ kjölfar hitabylgjunnar ķ aprķllok žaš įr (žó ekkert vęri žaš į viš slęm hret). - Stundum žarf aš borga fyrir hlżindin. 

Mešalhiti ķ Reykjavķk fyrri hluta aprķlmįnašar er +5,0 stig, +3,1 stigi ofan mešallags įranna 1961-1990 og +1,4 ofan mešallags sķšustu tķu įra. Dagarnir 15 voru jafnhlżir įriš 2014, en įriš 2003 var mešalhitinn +5,1 stig, žaš er hlżjasti aprķlfyrrihluti aldarinnar. Sį kaldasti kom hins vegar 2006, en žį var mešalhiti +0,4 stig. Į langa listanum (145 įr) er hiti fyrri hluta aprķl ķ Reykjavķk ķ 9. til 10.hlżjasta sęti. Hlżjast var 1929, mešalhiti +6,6 stig, en kaldastur var fyrri hluti aprķl 1876, mešalhiti -4,1 stig.

Į Akureyri er mešalhiti fyrri hluta aprķlmįnašar +4,3 stig, +3,7 stigum ofan mešallags 1961-1990 og +2,3 stigum ofan mešallags sķšustu tķu įra.

Hiti er ofan mešallags sķšustu tķu įra į öllum vešurstöšvum nema žremur, neikvęša vikiš er -0,2 stig ķ Veišivatnahrauni og Laufbala og -0,1 viš Hįgöngur. Jįkvęša vikiš er mest +2,5 stig į Patreksfirši.

Śrkoma ķ Reykjavķk hefur męlst 38,7 mm, ķ rśmu mešallagi, en ašeins 3,8 mm į Akureyri. Žaš er um fjóršungur mešallags.

Sólskinsstundir hafa męlst 67,3 ķ Reykjavķk - nęrri mešallagi.


Óvenjudjśp lęgš - mišaš viš įrstķma

Nś (föstudagskvöld 12.aprķl) er bęši hvasst og hlżtt į landinu. Hvassvišriš hefur raskaš flugi um Keflavķkurflugvöll ķ dag - enn eitt dęmi um athyglisvert samspil nśtķmalifnašarhįtta og vešurs - fyrir ekki svo löngu hefši kostnašur og vesen vegna nįkvęmlega sams konar hvassvišris ekki veriš teljandi. - En vindurinn heldur įfram aš blįsa og sķšdegis į morgun, laugardag 13.aprķl, fer aš gęta įhrifa nżrrar lęgšar sušvestur ķ hafi. Sś er žegar žetta er ritaš um žaš bil aš leggja ķ óšadżpkun, meir en 35 hPa į sólarhring. 

w-blogg130419a

Evrópureiknimišstöšin segir mišjužrżstinginn fara nišur ķ 946 hPa sķšdegis. Viš viršumst eiga aš sleppa viš versta vešriš - en nógu hvasst veršur samt - sé aš marka spįr. Žaš er athyglisvert aš spįr hafa sķšustu daga gert meira og meira śr lęgšinni sjįlfri - en smįm saman gert minna śr śrkomunni sem fylgir henni hér į landi. Mikill fjöldi dęgurhįmarkshitameta féll į vešurstöšvum ķ dag, m.a. bęši ķ Reykjavķk (11,9 stig) og į Akureyri (15,1 stig). Gamla Akureyrardęgurmetiš (14,6 stig) er frį 1967 - ašeins 6 dögum sķšar, žann 18., fór frostiš į Akureyri ķ -14,8 stig - eftirminnileg umskipti fyrir žį sem žaš muna. 

Žó eitthvaš dragi aftur śr hvassvišrinu į sunnudaginn eru fleiri lęgšir - grynnri žó - ķ sjónmįli fram eftir nęstu viku. 

Žaš er ekki mjög oft sem lęgšir fara nišur ķ 946 hPa ķ aprķl - ķslandsmetiš ķ lįgžrżstingi er 951,0 hPa sett į Bergstöšum ķ Skagafirši žann 11. įriš 1990 og ómarktękt hęrri (951,3 hPa) į Dalatanga žann 3. įriš 1994. Žrżstingur viršist hafa fariš nišur fyrir 950 hPa ķ lęgšinni 1994 žó ekki męldist svo lįgur į stöšvunum - hefši e.t.v. gert žaš viš sambęrilegar ašstęšur nś žegar męlt er samfelldara og žéttara. Ekki er vitaš um nema žrjś önnur tilvik meš lęgri žrżstingi en 960 hPa ķ aprķl hér į landi (1947, 1897 og 1904). 


Hlżtt - blautt - hvasst

Evrópureiknimišstöšin reiknar tvisvar į dag 50 spįr 15 daga fram ķ tķmann og žuklar jafnframt į śtkomunni og segir frį ef fariš er nęrri eša fram śr žvķ sem mest hefur oršiš ķ samskonar spįm sem nį til sķšustu 20 įra. Oft er ein og ein af spįnum 50 meš eitthvaš śtogsušurvešur - og telst žaš ekki til tķšinda.

En stundum gefur stór hluti spįnna 50 til kynna aš eitthvaš óvenjulegt kunni aš vera į seyši. - Lķkur į žvķ aš svo sé raunverulega aukast eftir žvķ sem styttra er ķ hiš óvenjulega. Reynslu žarf til aš geta notaš žessar upplżsingar ķ daglegum vešurspįm. Sś reynsla mun byggjast upp - og til munu žeir sem oršnir eru vanir menn. 

Nś ber svo viš aš vķsar žriggja vešuržįtta, hita, śrkomu og vindhraša, veifa allir fįnum ķ spįm sem gilda į laugardaginn kemur, 13.aprķl.

Viš skulum til fróšleiks lķta į žessi kort - (žetta er ekki alveg nżjasta śtgįfa - vegna višlošandi tölvuvandręša į Vešurstofunni). 

w-blogg100419a

Hér er reynt aš spį fyrir um hvort 24-stunda śrkomumagn er nęrri metum. Tveir vķsar eru sżndir - hér kallašir śtgildavķsir (litušu svęšin) og halavķsir (heildregnar lķnur). Lķkaniš veit af žvķ aš śrkoma er aš jafnaši minni hér į landi į žessum įrstķma heldur en aš haust- eša vetrarlagi - sömuleišis veit žaš aš śrkoma um landiš vestanvert er meiri en t.d. noršaustanlands.

Hér verša vķsarnir ekki skżršir frekar, en žess žó getiš aš vešurfręšingum er sagt aš hafa varann į ef śtgildavķsirinn fer yfir 0,9 - og sömuleišis ef halavķsirinn (nafniš vķsar til hala tölfręšidreifingar) nįlgast 2,0 - hér er hann yfir 2 į allstóru svęši - allt frį Reykjanesi ķ vestri og nęr óslitiš austur į Vatnajökul. Hęst fer vķsirinn ķ 5,4 yfir hįlendinu vestur af Vatnajökli - harla óvenjuleg tala - meira aš segja ķ halavķsum.  

En - lķkan evrpópureiknimišstöšvarinnar er ekki meš full tök į landslagi - og žar aš auki er ritstjóri hungurdiska nęr reynslulķtill ķ tślkun śtgildaspįa af žessu tagi. Hvort kortiš er aš vara viš einhverju sérstöku veršur reynslan aš skera śr um. 

Oršiš „śtgildavķsir“ er žżšing į žvķ erlenda, „extreme forecast index“, EFI, en „halavķsir“ reynir aš ķslenska „shift of tail“, SOT. - Žżšingar žessar hafa ekki öšlast hefšarrétt (né annan) og ašrar (og vonandi betri) munu e.t.v. sżna sig sķšar. 

w-blogg100419b

En hitavķsar rķsa einnig hįtt į laugardaginn. Śtgildavķsirinn er ofan viš 0,9 į allstóru svęši viš innanveršan Breišafjörš og ķ Hśnavatnssżslum. Sömuleišis į Gręnlandssundi og fyrir noršan land. Hęstu gildi halavķsisins eru hér śti af Vestfjöršum. Žó óvenjulega hlżtt verši er ólķklegt aš hitamet verši slegin į landsvķsu. Viš skulum samt fylgjast vel meš hitanum nęstu daga. Hįmarksdęgurmet žess 13. er 15,7 stig sett ķ Fagradal ķ Vopnafirši įriš 1938. Kominn tķmi į žaš - ekki satt - enda lęgri tala en dęgurmet dagana fyrir og eftir. 

w-blogg100419c

En vindvķsar eru einnig hįir - į myndinni yfir 0,9 vestan Langjökuls og Vatnajökuls. Bendir e.t.v. til žess aš landsynningurinn muni bśa til mjög öflugar fjallabylgjur. Hvort žeirra sér svo staš ķ raunveruleikanum vitum viš ekki. 

Slęm landsynningsvešur (į landsvķsu) eru ekki algeng ķ aprķl. Ekkert slķkt hefur enn komist į landsillvišralista ritstjóra hungurdiska - sem sér žó aftur til įrsins 1912. Einhvern veginn hefur žannig viljaš til aš landiš hefur sloppiš - įttin frekar lagst ķ austur eša sušur. Žetta er įbyggilega tilviljun frekar en regla. Mesti sólarhringsmešalvindhraši landsynningsdags į landsvķsu ķ aprķl er ekki „nema“ 10,9 m/s. Žaš var 25.aprķl 1955. Mikil skrišuföll uršu vķša į landinu ķ žeim mįnuši - en tengdust vešrinu 25.aprķl ekki. 

Nś eru tķu dagar lišnir af aprķl 2019. Mešalhiti žeirra ķ Reykjavķk er 3,2 stig, 1,5 stigum ofan mešallags įranna 1961 til 1990, en -0,5 nešan mešallags sķšustu tķu įra. Hitinn er ķ 12.hlżjasta sęti (af 19) į öldinni. Hlżjastir voru sömu dagar 2014, mešalhiti žį +6,0 stig, en kaldastir voru žeir įriš 2006, mešalhiti +0,1 stig. Sé litiš til lengri tķma, 145 įra, voru dagarnir hlżjastir ķ Reykjavķk 1926, mešalhiti žeirra žį var +6,6 stig, en kaldastir voru žeir 1886, mešalhiti -4,5 stig.

Mešalhiti fyrstu tķu daga aprķlmįnašar nś er +2,0 stig į Akureyri, +1,6 stigum ofan mešallags 1961-1990, en ķ mešallagi sķšustu tķu įra.

Hiti er undir mešallagi į flestum vešurstöšvum landsins, mest į sunnanveršu hįlendinu, hęsta neikvęša vikiš er viš Hįgöngur, -3,1 stig, en hiti er ofan 10-įra mešaltalsins į fįeinum stöšvum, mest +0,4 stig į Hornbjargsvita og ķ Grķmsey.

Śrkoma ķ Reykjavķk hefur męlst 13 mm, og er žaš rśmur helmingur mešalśrkomu sömu daga. Į Akureyri hefur śrkoman męlst 4 mm og er žaš nęrri žrišjungi mešalśrkomu.

Sólskinsstundir hafa męlst 52,4 ķ Reykjavķk, um 10 umfram mešallag.


Dįlķtiš tķmarašafyllerķ

Viš skulum nś fara į dįlķtiš tķmarašafyllerķ. Žó rašir sem žessar séu sjaldséšar ķ vešurfręširitum eru žęr samt allrar athygli veršar - aš mati ritstjóra hungurdiska - enda hefur hann fjallaš um žęr įšur og birt af žeim myndir. Kominn er tķmi į endurnżjun. Skilgreiningar mį finna ķ eldri pistlum. Aš žessu sinni veršur ekki fariš lengra til baka en 70 įr - til įrsins 1949. 

Viš byrjum į stormum og vindi.

w-blogg030419-stormadagar

Ritstjóri hungurdiska hefur lengi haldiš śti lista um illvišri į landinu. Žar meš er listi um daga žegar fjóršungur vešurstöšva eša meira segir frį meiri vindi en 20 m/s einhvern tķma dags. Fjöldi slķkra daga er mjög breytilegur frį įri til įrs - og ekki er aš sjį aš teljandi leitni sé ķ fjölda žeirra sķšustu 70 įrin. Sķšustu 3 įr hafa veriš róleg - en įriš 2015 var fjöldi daganna vel yfir mešallagi. Viš sjįum lķka veruleg įratugaskipti. Žessi öld hefur hingaš til veriš fremur róleg mišaš viš įrin ķ kringum 1990. Leitnin er ómarktęk. 

w-blogg030419-medalvindhradi

Įmóta breytileika mį sjį ķ mešalvindhraša į landinu. Žaš truflar okkur nokkuš aš framan af var logn oftališ (um žaš vandamįl mį lesa ķ eldri pistli). Vindhraši viršist hafa veriš meiri į įrunum ķ kringum 1990 heldur en algengast hefur veriš į sķšari įrum. Sķšustu 3 įr hafa veriš mjög hęgvišrasöm - en įrin 2015 og 2011 var vindhraši meiri. 

Nokkuš samband er į milli įrsmešalvindhraša og įrsmešaltals óróa ķ loftžrżstingi frį degi til dags. Viš skulum lķka lķta į mynd sem sżnir mešalóróa hvers įrs. 

w-blogg030419-oroavisir

Hér sjįst sömu įratugasveiflurnar enn, hįmark ķ kringum 1990, en lįgmark um 1960 og į žessari öld. Įriš 2015 sker sig nokkuš śr - enda var žaš mjög umhleypingasamt eins og margir muna. Hér er enga leitni aš sjį - allt meš felldu. 

w-blogg030419-snjokoma

Snjókomu og snjóélja er getiš sérstaklega ķ vešurskeytum. Viš teljum saman hversu mörg slķk skeyti eru į įri og reiknum hlutfall žeirra af heildarfjölda skeyta įrsins - setjum sķšan į mynd. Ekki er fjarri aš hér sé um žaš bil eina athugun af hverjum 20 aš ręša (50 af žśsund). Hęst var hlutfalliš įriš 1949 - žį var mikill snjóavetur į Sušur- og Vesturlandi og mjög kalt vor - snjóaši fram į sumar noršanlands. Į myndinni mį lķka sjį aš snjókoma var mjög tķš flest įr frį 1966 til og meš 1983 - en hśn var fįtķš į įrunum kringum 1960 - svo fįtķš aš leitnin sem reynt er aš reikna og fęrš er inn į myndina getur varla talist mjög marktęk - og segir aušvitaš ekkert um framtķšina. - En snjókoma er samt fįtķšari į žessari öld en tķšast var į sķšari hluta žeirrar sķšustu. Enn er žaš įriš 2015 (žaš kaldasta į öldinni žaš sem af er) sem sker sig nokkuš śr (įsamt 2008). 

w-blogg030419-snjohula

Snjóhuluröšin sżnir svipaša mynd. Hér er mešalsnjóhula landsins ķ hverjum mįnuši reiknuš (ķ prósentum) - og mįnašargildin lögš saman ķ įrssummu. Talan 300 žżšir žvķ aš alhvķtum og flekkóttum dögum hefur veriš safnaš saman ķ žriggja mįnaša samfellda snjóhulu. Hęstu tölurnar eru įrin 1979 og 1983 - kannski var snjór žį žrįlįtastur. Žaš eru 1964 og 1960 sem eiga lęgstu tölurnar. Nokkur žįttskil viršast (jį, viršast) verša rétt upp śr aldamótum - žegar mest hlżnaši. Sķšan žį hafa snjóalög veriš heldur rżr į landsvķsu, helst aš įrin 2008 og 2015 sżni višleitni til fyrri vega. Viš leggjum ekki mikiš upp śr leitninni hér heldur - framtķšin ręšst žó af hitažróun. Gögnin sżna ótvķrętt aš hlż įr eru aš jafnaši snjóléttari en köld.

w-blogg030419-mistur

Žį er žaš tķšni misturs. Mistur er ekki algengt ķ vešurskeytum - en viršist žó hafa veriš mun algengara fyrr į įrum en sķšar. Viš sem munum mestallt žetta tķmabil skynjum lķka žessa breytingu. Evrópsk mengunarblįmóša fyrri įra er horfin (henni fylgdi įkvešin stemning) - žaš er hśn sem heldur misturhlutfallinu uppi fram yfir 1970. Toppar eftir žaš eru athyglisveršir. Eldgosin 2010, 2011 og 2014 koma mjög greinilega fram, aska og öskufok 2010 og 2011 (og öskufok 2012) - og brennisteinsmóša 2014 - og toppurinn 1991 til 1992 gęti tengst eldgosum lķka - žetta eru žrįtt fyrir allt įrin sem Pinatubogosiš hafši įhrif um heim allan. Svo er toppurinn 1980 tengdur Kröflueldum og einu af löngu gosunum ķ jślķ žaš įr. Rétt spurning hvort gosiš ķ Surtsey hefur hękkaš misturhlutfall įrin 1964 og 1965 - eftir aš hraungosiš ķ eynni hófst. 

w-blogg030419-thykktarbratti

Sķšasta mynd žessa pistils er lķklega sś sem erfišast er aš skilja. Hér mį sjį „žykktarbratta“ viš Ķsland. Eins og žrautseigir lesendur hungurdiska vita segir žykktin frį hita ķ nešri hluta vešrahvolfs. Žykktarbrattinn sem hér er settur į mynd segir af hitamun į milli 60. og 70. breiddarstigs. Viš skulum ekki hafa įhyggjur af einingunum en lesendur mega trśa žvķ aš talan 36 žżšir um 6 stiga mun, og talan 24 um 4 stiga mun. Myndin sżnir aš žessi hitamunur viršist hafa minnkaš jafnt og žétt - og hefur aldrei veriš jafnlķtill ķ mörg įr ķ röš og nś žau hin sķšustu. Viš vitum ekki hvort žessi žróun er óvenjuleg eša ekki - né heldur hvort hśn kemur til meš aš halda įfram - en hśn er raunveruleg engu aš sķšur. 

Žaš veršur žó aš teljast ólķklegt aš öllu lengra gangi - viš bśumst alls ekki viš žvķ aš hlżrra verši fyrir noršan land heldur en fyrir sunnan žaš. En žetta er lķklega tengt žeirri almennu hlżnun sem oršiš hefur į noršurslóšum - noršanįttir eru ķ raun og veru yfirleitt hlżrri en įšur var - en minna munar ķ sunnanįttunum. Viš höfum ķ huga aš myndin segir ein og sér ekkert til um žaš hvort žverrandi hitamunur stafi af hlżnun fyrir noršan eingöngu. Taki hlżnun viš sér fyrir sunnan land - eša kólni fyrir noršan - vex žykktarbrattinn umsvifalaust aftur. 


Nokkur umskipti?

Žó ekki sé hęgt aš segja aš vešur hafi veriš slęm ķ nżlišnum marsmįnuši er žvķ ekki aš neita aš umhleypingar hafa veriš talsveršir - fjölmargar lęgšir af żmsu tagi hafa runniš hjį landinu. Loftžrżstingur hefur lķka veriš undir mešallagi. Viš byrjum pistil dagsins į žvķ aš lķta į mešalkort marsmįnašar ķ 500 hPa-fletinum (og žökkum Bolla Pįlmasyni og evrópureiknimišstöšinni fyrir kortageršina).

w-blogg020419b

Jafnhęšarlķnur 500 hPa-flatarins eru heildregnar - og liggja stórhlykkjalķtiš um kortiš žvert. Lögunin er reyndar ekki svo fjarri mešallagi, en eins og sjį mį af vikamynstrinu (litir) hefur vestanröstin yfir Noršur-Atlantshafi veriš nokkuš sterkari en aš mešallagi, lķnurnar liggja žéttar en vant er. Hęšarmunur į Landsenda į Spįni (Finisterre) og Scoresbysundi er um 500 metrar, um 140 metrum meiri en mešaltal segir til um. 

Nś er spįš breytingu. Kryppa į aš koma į vestanįttina og sżnir kortiš hér aš nešan hvernig lķkaniš reiknar nęstu tķu daga.

w-blogg020419a

Mikill višsnśningur į aš verša - hęšarvik eru ķ litum sem įšur - og jafnhęšarlķnur heildregnar. Köld lęgš į aš setjast aš į Biskajaflóa, en hęš viš Ķsland. Žetta er mešalkort - į aš sjįlfsögšu ekki viš alla dagana - og žar aš auki ekki fullvķst aš spįin rętist. En rętist žessi spį er śti um stöšugan lęgšagang - (smįlęgšir ekki śtlokašar) - sś sķšasta ķ bili kemur aš landinu sķšdegis į morgun - mišvikudag. Viš sjįum blikubakka hennar nś žegar į lofti. 

Ķ fljótu bragši viršist žessi staša nokkuš vorleg - en sannleikurinn er samt sį aš žetta er ekkert sérlega hlż hęš - žį daga sem įkvešinnar landįttar gętir fer hiti ķ henni žó trślega vel yfir 10 stig į stöku staš. Kannski koma einhverjir góšir austanįttardagar į Sušvesturlandi. Kalt getur oršiš į björtum nóttum. 

Gallinn viš hęšir af žessu tagi er sį aš ķ žeim er „stoliš“ vorloft. Jś, žaš brśar kannski biliš žar til hiš raunverulega birtist - en vetrarkuldi noršurslóša er langt ķ frį horfinn og žaš er ekki óalgengt aš borga žurfi fyrir fyrirstöšublķšu ķ aprķl meš kuldanęšingi sķšar. Ritstjórinn hefur žó ekki reiknaš śt hversu oft slķkrar „greišslu“ er krafist. Gęti veriš ķ žrišjungi tilvika (kannski tekst aš skipta henni į nokkrar afborganir - ef žaš er žį nokkuš betra). En hiš raunverulega vor er aušvitaš į sinni leiš til okkar - viš vitum bara ekki hvenęr žaš kemur. 


Af įrinu 1827

Ekki segir mikiš af vešri og tķš į įrinu 1827 - viš vildum gjarnan frétta miklu meira. Hita- og žrżstimęlingar voru ekki geršar nema į einum staš į landinu, ķ Nesi viš Seltjörn - og höfšu žęr ekki nįš fullum gęšum. En miklu betra er žó aš hafa žessar męlingar frekar en ekki neitt. Žęr leyfa okkur aš giska į mešalhita ķ Reykjavķk og ķ Stykkishólmi - heldur óįreišanlegar tölur aš vķsu, segja įrsmešalhita ķ Reykjavķk 3,2 stig, en 2,5 ķ Hólminum. 

Žęr segja okkur einnig aš lķklega hafi jśnķ, október og nóvember veriš nokkuš hlżir. Mikil hlżindi voru einnig į žorranum - en žau skiptust nokkuš į janśar og febrśar, afgangar žeirra mįnaša voru ekki sérlega hlżir. Janśar telst žvķ kaldur og febrśar ķ mešallagi, tölurnar segja jśnķ einnig nokkuš hlżjan, og vel mį vera aš svo hafi veriš ķ heildina - og sušvestanlands, en mikiš er ķ heimildum śr Hśnavatnssżslu og Skagafirši kvartaš undan miklu hrķšarillvišri sem gerši um hann mišjan. Mars var sérlega kaldur - einn žeirra köldustu sem vitaš er um, einnig var kalt ķ aprķl, maķ, jślķ og desember. 

ar_1827t

Viš sjįum hér morgunhitamęlingar Jóns Žorsteinssonar, geršar ķ Nesi, um hįlfellefu aš morgni aš okkar tķma. Žorrahlżindin sjįst vel - flestir dagar frostlausir. Sķšan kemur mikill kuldakafli, frost fór ķ -17,5 stig žann 6.mars og vel mį vera aš lįgmarkshiti hafi oršiš enn lęgri, hafi hann veriš męldur. Žessa daga var -5 til -6 stiga frost ķ loftvogarherbergi Jóns noršanmegin ķ Nesstofu. Um sumariš fór hiti nokkrum sinnum yfir 15 stig og sleikti 20 stig žrisvar sinnum (sem žykir nokkuš gott). Góš hlżindi gerši snemma ķ október. 

ar_1827p

Myndin sżnir daglegar loftžrżstimęlingar Jóns. Viš sjįum aš mikill hįžrżstingur hefur fylgt žorrahlżindunum - gaman aš geta séš svona fornar fyrirstöšuhęšir - žį lagši Thames viš London ķ noršaustankuldum. Mešalžrżstingur febrśarmįnašar varš óvenjuhįr. Annaš hįžrżstisvęši rķkti ķ fyrstu sumarviku. Žrżstingur var venju fremur lįgur ķ maķ og jśnķ. Lķklega er męlingin 17.jśnķ rétt - žį gekk mikiš illvišri yfir landiš noršanvert (og e.t.v. vķšar) - en ķ Reykjavķk var įttin vestlęg og hiti ekki mjög lįgur. Var aš vķsu ekki nema 6. stig į loftvog Jóns aš morgni 18.jśnķ - 17.jśnķ [16. afmęlisdagur Jóns Siguršssonar] hefur trślega veriš sólarlaus - og nóttin į eftir afskaplega köld, žó hiti utandyra hafi veriš komin ķ 8,8 stig fyrir hįdegi. Žegar kom fram ķ įgśst var žrżstingur aftur oršinn hįr - og hefur bjargaš heyskap syšra. Žrżstiórói var mikill ķ desember og žrżstingur meš lęgra móti.

Žetta mį lesa um hafķskomu aš Austurlandi 1827 ķ Ķslendingi 31.jślķ 1852:

1827 kom ķsinn meš annarri viku góu inn į flóa og firši; hér um allt aš tveim vikum įšur gengu stillingar og hélufall hverja nótt, svo sķšast var žaš oršiš mikiš, allt aš žvķ ķ skóvörp; žar fyrir, eša fyrra part žorra, var žęgileg vetrartķš og litlir vindar, en viš noršanįtt; žegar ķsinn rak fyrir og inn aš landi var [noršaustan og austnoršaustan] hęgvišri, dimmur til sjós og žokuslęšingur ķ fjöllum, ķsinn fór aš mestu burt fyrir messur; žaš var fjall- og helluķs.

Annįll 19. aldar segir svo frį:

Frį nżįri var vķšast um land góš tķš til žorraloka, góa hörš og svo einmįnušur og löngum stormar, fjśk og kuldar fram yfir frįfęrur. Jörš greri seint og var vķša kalin. Töšur litlar en nżttust nokkurn veginn. Sumar votsamt er į leiš og hröktust śthey. Haust vinda- og hretvišrasamt og snjóalög fyrri hluta vetrar. Hafķs kom noršanlands inn į firši ķ mars, mun hann sķšan hafa lagst um meiri hluta lands og eigi fariš fyrr en langt var komiš fram į sumar, og féll töluvert af peningi bęši austan lands og vestan. Fiskafli var ķ mešallagi undir Jökli, en minni syšra og fuglafli lķtill viš Drangey. 

Annįllinn segir af fjölda skipskaša og óhappa en fęst af žvķ er meš dagsetningum. Žó segir:

Ašfaranótt hins 28.desember braut ķ leysingu snjóflóš bęinn Hryggi viš Gönguskörš, dó žar inni kvenmašur og barn. Ķ sömu hrķš drap Vķšidalsįr 5 hesta frį Žorkelshóli. 

Hiš fręga Kambsrįn var framiš 9.febrśar. Hundadrepsótt gekk um landiš og hundar dżrir. 

Espólin er heldur stuttoršur um įriš allt:

Espólķn: CLI. Kap. Žį gjörši vetur žungan, er į leiš, og žó voriš verra, og allt sumariš eftir voru löngum stormar, fjśk eša kuldar, og fall allmikiš į kvikfé, nema lķtinn kafla gjörši góšan ķ Julio; sķšan uršu miklir kuldar og rigningar en stundum vešur eša frost og snjóar, og mundu menn varla verra sumar, žar til haustaši. 

Skķrnir segir heldur ekki margt um įriš 1827:

Skķrnir 1829 (bls. 74-75): Veturinn 1827 var vķšast hvar į Ķslandi haršur, og voriš kalt og gróšurlķtiš, féll peningur žvķ töluveršur; einkum į Austur- og Vesturlandi. Grasvöxtur varš žaš sumar góšur, en vegna rigningar hröktust hey vķša, og reyndust žvķ eftirį mjög dįšlaus.

Vetur:

Brandstašaannįll: Stillt og frostamikiš vešur til žorra, en hann varš einhver hinn besti, meš stöšugu blķšvišri og stundum žķšum, svo snjólausar voru heišar. Gaf vermönnum ęskilega, sem ekki bišu til góu. Į föstudag 1. ķ henni [23.febrśar] kom snjór og į eftir stöšugar hörkur og hrķš ytra, en žar hélst um 2 vikur, en hér kóf, svo į snjólķtilli jörš var lķtt beitandi. Ķ góulok [fyrir 20.mars] mikil hlįka 2 daga, eftir žaš snjór og óstöšugt, gott um pįskahelgarnar [pįskar 15.aprķl].

Bjarni Thorarensen ritar tvö bréf snemma ķ mars og segir lķtillega frį vetrarfari - sem er gott til žess tķma, m.a. nefnir hann aš svo mildur hafi vetur ekki veriš hérlendis frį 1799.

Gufunes 3-3 1827 (Bjarni Thorarensen): Jeg frygter nu meget for at De i Danmark have havt en (s55) overmaade stręng Vinter, da vores lige til for 8te Dage siden har vęret saa mild at der siden Aaret 1799 ikke har vęret en saadan, og maaske Veiret har nu netop ved denne Tild forandet sig i Danmark. ... Öefields Jökkelen ryger endnu og man har villet i Vinter have lagt Męrke til enkelte Ildglimt af samme, men ikke af Betydenhed. (s56)

Lausleg žżšing: Hręddur er ég um aš sérlega kaldur hafi veturinn veriš hjį ykkur ķ Danmörku žvķ okkar vetur hefur - žar til fyrir įtta dögum veriš svo mildur aš ekki hefur komiš slķkur sķšan 1799, e.t.v. breyttist vešriš ķ Danmörku į sama tķma. Eyjafjallajökull rżkur enn og ķ vetur hafa menn žóst sjį stöku eldglampa śr honum, en ekki svo mįli skipti.

Gufunesi 4-3 1827 (Bjarni Thorarensen): Eyjafjallajökull rżkur enn stundum, og Sr. Jón Halldórsson į Barkarstöšum mįgur minn skrifar mér aš vart hafi oršiš viš eldglampa śr honum į jólaföstu, en ekki hefir žó nein virkileg eruption oršiš. ... Hey eru hjį mörgum skemmd ... (s173) P.S. Žiš hafiš vķst geysi haršan vetur ķ Danmörk žvķ okkar kom ei fyrri en fyrir 8 dögum ... (s174)

Vor: 

Brandstašaannįll: Į annan [pįskadag, 17.aprķl] byrjaši aftur frosta- og snjóakafli allan aprķl og mestu vorharšindi. Óžolandi hörkur ķ maķ til žess 12., aš nokkra žķšu gerši vikutķma, sķšan noršanžokur og ķsing, svo gróšurlaust var i śthaga um fardaga. Noršanhrķš į uppstigningardag  [24.maķ] og į hvķtasunnu [3.jśnķ] versta vešur. Varš lambadauši žann dag mikill. Eftir žaš 2 vikur allgott, svo gróšur kom. 16. jśnķ kom į dęmalaus hrķš, er varaši 6 daga. Varš stórfenni til hįlsa, en nešra žķšaši af hnjótum mót sólu eftir mišdegi. Fį var hżst og gefiš utan hjį žeim, er įttu heišarland og fé ķ góšu standi.

Ólafur Eyjólfsson į Uppsölum ķ Öngulstašahreppi segir ķ dagbók dagana 16. til 21. jśnķ [ķbr 36 8vo]:

[16.] Noršan žokufullur og stundum mikiš snjómok, kyrrt įlišiš og birti, seinast sunnan kaldur og hrķš ķ fjöll. Rak hafķs inn aš Oddeyri..
[17.] Żmist sunnan eša noršan, kaldur, regn og krapi um tķma.
[18.] Noršan mög kaldur, žykkur, žokufullur, śrfelli įlišiš, seinast snjókoma. Fjöršurinn stappašur af ķs.
[19.] Noršan hvass og mikiš kaldur, stundum krapahrķš.
[20.] Sama vešur, śrfellislaust um tķma, en seinast snjókoma.
[21.] Sama vešur, sśld framan af, žó bleytuhrķš, seinast kyrrt og bjartari.

Magnśs Stephensen segir frį lakri tķš. Hann nefnir m.a. ķsrek mešfram sušurströndinni allt vestur til Grindavķkur. 

Višeyjarklaustri 4-7 1827 (Magnśs Stephensen): (s64) ... mestu hafžök af ķsum fyrir öllu Noršurlandi og Austurlandi, rak ķs hér vestur meš allt aš Grindavķk sem fįdęmi eru. Engin skip nyršra žvķ enn sögš komin ķ höfn. Žar mikill fjįrfellir og bįgindi ķ Skagafjaršar og Hśnavatnssżslu, sķfelldir kuldar, stormar, žyrringar og gróšurleysi yfir allt land, hér syšra dįgott fiskirķ.

Sumar:

Brandstašaannįll: Eftir sólstöšur lét ég kżr fyrst śt, en lambfé komst af ķ vešursęlum heišardrögum. Gróšurleysi į frįfęrum til heišanna ķ jśnķlok. 3. jślķ fyrst brotist ķ lestaferš. Um lestatķma stormur og kuldi į noršan og vestan, sjaldan hlżtt vešur og fór grasvexti seint fram. 26. jślķ byrjaši slįttur. Varš töšubrestur mikill. 30. jślķ kom hret og óvešur, er endaši óvešrakafla žennan. Eftir žaš višraši vel og varš grasvöxtur ķ mešallagi. Vķša hitnaši ķ töšum, žvķ hįlfsprottin tśn voru slegin og snjókrapiš varš mikiš ķ žeim, er ei nįši vel aš žorna. Slįttatķminn varš notagóšur. Gras dofnaši seint. Voru nś göngur fęršar ķ 22. viku, žvķ seint įraši og sumarauki var. 21.-22. sept. kom mikiš noršanvešur. Flęddi viš žaš nokkuš hey ķ Žinginu og meš Flóšinu.

Bjarni Thorarenssen segir frį vetrarlokum, vori og sumri ķ bréfum sem hann ritar ķ įgśst. Žar segir hann m.a. frį eldgosi ķ Austurjöklum (Vatnajökli) sem litlar eša engar ašrar heimildir finnast um. 

Gufunes 19-8 1827 (Bjarni Thorarensen): Slutningen af Vinteren og Foraaret var meget strengt ... (s57) Gręsvęxten har her vęret meget maadelig, med Höebiergningen gaare det derimod taaleligen – i Österjöklerne har der i Foraaret vęret stęrk Ildsprudning men som dog ikke har giort synderlig Skade, da der paa den tid herskede bestandig Nordenveir – ellers frygter jeg alletider Ildsprudninger fra hine Egne, da de i Aaret 1783 förte virkelige Giftpartekler med sig. (s60)

Lausleg žżšing: Vetrarlok og vor voru mjög hörš ... Gras hefur sprottiš „hóflega“, en heyskapur er aftur į móti žolanlegur. Ķ vor voru mikil eldsumbrot ķ Austurjöklum, en hafa ekki valdiš tjóni žar sem į var stöšug noršanįtt - annars óttast ég alltaf gos į žeim slóšum žar eins og varš įriš 1783 meš raunverulegum eiturögnum.

Gufunesi 24-8 1827 (Bjarni Thorarensen): Veturinn byrjaši fyrst aš gagni žegar póstskipiš fór og voriš var hart. ... Grasvöxtur hefir veriš ķ lakara lagi en heynżting bęrileg žaš sem af er. (s175)

Ólafur ķ Uppsölum segir frį morgunfrosti 3. og 4. įgśst (vel mį žó vera aš ekki hefši męlst frost ķ hitamęlaskżli). 

Žaš er aš skilja į Jóni į Möšrufelli (mislesi ritstjórinn hann ekki illa) aš įgśst hafi žar veriš góšur, hlżr, žurr og heyskap hagkvęmur. 

Hallgrķmur į Sveinsstöšum ķ Hśnažingi lżsir tķš įrsins fram til sumarloka - nefnir m.a. hina einstaklega blķšu žorravešrįttu - og jśnķhrķšina miklu. 

21. september 1827 (Hallgrķmur Jónsson į Sveinsstöšum - Andvari 98/1973): (bls. 180)

Nś kem ég til aš drepa į helsta įrferšissögu įgrip hér ķ sżslu og nįlęgum noršursveitum. Fyrsta vika įrsins var frostasöm og rosafengin, sķšan stillt til žorrakomu, en mestallur žorri var hį-sumri lķkastur meš miklum žķšum, svo örķsa varš uppķ hįfjöll og tók aš gróa kringum bęi, svo sįust fķflar og jafnvel bifukollur. En žį fimm dagar voru af góu, lagšist vetur aš algjörlega meš frosthörkum, fannkomum og hafžökum af Gręnlandshafķs kringum allt Noršurland og Vestfirši, og žessi stranga vešurįtta hélst oftast meš feikna kulda og frostum til bęnadags [11.maķ], gjörši žį viku hlįku, žašan frį žokur, kuldasvękjur, snjókomur og kraparigningar į vķxl til 5.jśnķ.

Batnaši žį um tķma, en kom į aftur žann 15.s.m. meš įkefšar krapa og snjó-hrķšum, sem héldust nótt og dag til žess 21. Króknušu žį folöld og fulloršin hross til daušs, og saušfé dó hrönnum bęši ķ byggš og į afréttum. Kvenmann kól žį til örkumla į grasaheiši og karlmann ķ jślķ ķ lestarferš. Oftast var vešurįtta kulda og rosasöm til 4. įgśst, žį fyrst kom hér algjörlega sumarvešurįtta, er hélst til 7. [september], oftast meš hitavindum og hagstęšri heyskaparvešurįttu, svo töšur nżttust vķšast vel og śthey, er til žess tķma slegin voru. En sķšan hefir heyskapur veriš mjög erfišur vegna storma og śrfella af żmsum įttum, svo sumstašar fuku hey til stórskaša, og nś eru žau vķša svķvirt og hrakin śti, komin į flot af stórrigningum. Peningsfellir varš vķšast mikill noršanlands į nęstlišnu vori, nema ķ Žingeyjarsżslu, og unglambadauši įkafur. Gras tók mjög seint aš spretta, en heyjafengur hefši žó aš lokum oršiš ķ góšu mešallagi vķša (sumstašar žó minni), ef nżting hefši heymegni sambošiš.

Žessar lżsingar į hagstęšri tķš žegar į leiš sumar eru ķ nokkurri mótsögn viš Espólķn sem hallmęlir öllu sumrinu. 

Haust:

Brandstašaannįll: Haustiš sķšan stillt og gott. 3. nóvember fyrst snjór og mesta harka. Ruddu sig brįtt flestar įr. Sķšan 7. nóvember góš hlįka og vetrarfar, lengst auš jörš utan 13.-28. desember snjóakafli, žó fjįrbeit góš. Į fjórša [28.desember] mikil hlįka og vatnsgangur. Įrferši var nś žungt vegna vorharšinda, mįlnytubrestur yfir allt, lamba- og fjįrdauši  żmislegur. Ķ Vķšidalsfjalli króknušu allmargir saušir.     

Ķ athugasemdum sem Jón Žorsteinsson lętur fylgja meš vešurathugunum sem hann sendi til Danmerkur ķ marsbyrjun 1828 segir m.a. (og įtt viš 1827):

Ved et blik paa denne Liste, bemęrkes meget Let det Islandske Climats Sęrkjende, nl [nemlig]: at det er saa liden Forskjel mellem Sommer og Vinter: thi et stormfuldt Efteraars Vejrlig, vedvarer nęsten uafbrudt det heele Aar;

Lausleg žżšing: Žegar litiš er į listann (ž.e. vešurathuganaskrįna) sést megineinkenni ķslensks vešurlags léttilega, nefnilega aš lķtill munur er į sumri og vetri, stormasöm hausttķš višvarir nęstum žvķ linnulaust allt įriš. 

Śr tķšavķsum Jóns Hjaltalķn 1827:

Sveita vorra vetrar tķš
var aš žorra lokum blķš
góa og vor meš gęša hlé
gįfu hor og dauša fé.

Hjörš af sveltu helju fann
hafķs belta landiš vann,
gróšann freri svęfši um svörš
seint žvķ greri kalin jörš.

Töšu brestur tśnum į
trś ég flestum yrši hjį.
rżttust žęr en huldi hrķš
Hnikars męr um engja tķš.

Haustiš veitt vind og skśr
vętu hreytti lofti śr
hrinu ygliš himna skż
heyin mygluš uršu žvķ.

Vetrar kaflinn veifši snjó,
veittist afli noršur žó
Snęfells-sveit um sķldar vaš
syšra heitir minna um žaš.

Hér lżkur (aš sinni) umfjöllun hungurdiska um vešur og tķšarfar įrsins 1827. Żmislegt er enn į huldu varšandi hafķs, eldgos og fleira og vonandi aš žaš upplżsist sķšar. Ritstjórinn žakkar Sigurši Žór Gušjónssyni fyrir innslįtt Brandstašaannįls og Hjördķsi Gušmundsdóttur fyrir innslįtt texta śr įrbókum Espólķns. Smįvegis af tölulegum upplżsingum er ķ višhenginu. 


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Aprķl 2019
S M Ž M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30        

Nżjustu myndir

  • ar_1903p
  • ar_1903t
  • w-blogg130419a
  • w-blogg100419c
  • w-blogg100419b

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (21.4.): 23
  • Sl. sólarhring: 191
  • Sl. viku: 1633
  • Frį upphafi: 1772253

Annaš

  • Innlit ķ dag: 16
  • Innlit sl. viku: 1307
  • Gestir ķ dag: 15
  • IP-tölur ķ dag: 15

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband