Bloggfęrslur mįnašarins, september 2020

Af įrinu 1848

Tķšarfar sżndi į sér ašra hliš en įriš į undan - ašallega kalda žó og mikil hafa umskiptin veriš. Febrśarmįnušur var óvenjukaldur, almennt sį kaldasti sem vitaš er um. Samt var ekki mikiš undan honum kvartaš, žvķ fremur hlżtt var ķ janśar og ekki var mikiš um mjög slęm vešur eša hrķšarbylji. Mjög kalt var einnig ķ jśnķ og allir mįnušir frį aprķl til og meš september teljast kaldir. Noršlęgar įttir voru rķkjandi į žessu tķmabili og tķš mjög slęm nyršra en skįrri syšra. Haustiš žótti hagstętt. Mešalhiti ķ Stykkishólmi var 2,3 stig, žaš lęgsta sķšan 1836 og -1,2 stigum nešan mešallags nęstu tķu įra į undan. Mešalhiti ķ Reykjavķk var 3,9 stig, žaš kaldasta frį 1841. Į Akureyri var mešalhitinn 1,9 stig. Žar var -10,2 stiga frost aš mešaltali ķ febrśar. 

ar_1848t

Kaldir dagar voru margir, bęši ķ Reykjavķk (17) og ķ Stykkishólmi (20). Listi yfir žį er ķ višhenginu, 11.febrśar einna kaldastur į bįšum stöšum. Nęturfrost var ķ Reykjavķk 11.jśnķ. og fór nišur ķ frostmark marga daga snemma ķ september.

Śrkoma var nęrri mešallagi ķ Reykjavķk įriš ķ heild, en hśn var mikil ķ janśar og desember en fremur žurrt var ķ aprķl, jślķ, október og nóvember.

ar_1848p

Žrżstingur var fremur hįr ķ október, en lįgur ķ mars, maķ og įgśst. Hęsti žrżstingur įrsins męldist ķ Stykkishólmi 16.október, 1040,3 hPa, en lęgstur ķ Reykjavķk žann 18.desember, 961,8 hPa. Ekki er ótrślegt aš žrżstingur hafi fariš nešar žann dag žvķ žį varš tjón af völdum sjįvargangs ķ Grindavķk og nįgrenni. 

Hér aš nešan mį finna helstu heimildir um vešurfar įrsins. Nokkuš af vešurskżrslum og dagbókum er enn óyfirfariš. Aš vanda er stafsetning aš mestu fęrš til nśtķmavenju. Fleiri slysa er getiš ķ heimildum heldur en nefnd eru hér aš nešan. Óljóst er hvert žeirra tengdust vešri og dagsetningar vantar.  

Įrsritiš Gestur Vestfiršingur 1849 [lżsir vešri įrsins 1848] (lķtillega stytt hér):

Mér žykir ekki taka žvķ, aš ég sé margoršur um vešrįttufariš į įrinu 1848, aš žvķ leyti sem žaš ber saman viš vešurlagiš ķ hinum fjóršungum landsins, žvķ ég žykist vita, aš žeir, sem annars gefa nokkurn gaum aš mér, taki ekki lakar fyrir žaš móti Reykjavķkurpóstinum, žeim eina, er segist feršast į mįnuši hverjum um landiš, og greinir, svo aš segja ķ hverri ferš, frį įrferšinni, sem oftar fer nęrri žvķ, sem hśn reynist į Vestfjöršum, žó ber stundum śt af ķ żmsu, eins og vonlegt er, eftir žvķ sem lengra dregur noršur eftir, og hvaš mest žį, er hafķs kemur og liggur viš land, sem oft ber viš, enda um hįsumar. Žannig var hafķs viš hvert annes og į hverjum firši beggja vega Hornstranda, öšru hverju seinni hluta vetrarins er leiš [1848], žó bönnušu vindar og ókyrr vešrįtta honum landsvist til lengdar. Veturinn frį nżįri telja flestir Vestfiršingar meš haršari mešalvetrum; žvķ hagleysur voru allvķšast fram į einmįnuš. En žótt vetrarfariš reyndist haršskeytt, veršur ekki meš sanni sagt, aš žaš hefši ollaš tjóni ķ bśnašarhįttum manna, ef ei hefšu annmarkar og ókostir oršiš vetrarfarinu samfara; en žeir voru fyrst žaš, aš heyin frį įrgęskuįrinu [1847] og eftir mikla grasvöxtinn ķ fyrra sumar reyndust svo frįbęrlega létt, mikilgęf og óholl, aš ei vissu menn dęmi til; žvķ bśsmali gat ei haldist viš į žeim, allra sķst lömb, nema hjį einstöku mönnum, er nógu snemma tóku žaš rįš, aš gefa bśsmala hįlfu meiri gjöf, en vant var; sumstašar bryddi į gaddi ķ saušfénaši, ž.e. ofvexti į tönnum og skoltum žess, lķka ofvexti į klaufunum, sem olli óžrifum og dauša, ef ei var ķ tķma ašgjört. Sį er annar ókosturinn, aš ei muna Vestfiršingar žvķlķk vorharšindi, sem žau er į dundu ķ vor, žvķ svo voru kuldar og frostnęšingar miklir, aš vķša ollu žeir töluveršu hruni į sauškindum, en žvķ nęr allstašar miklum unglambadauša. Svo var kalt voriš og sumariš allt fram ķ septembermįnuš, aš sumstašar leysti žį fyrst snjó upp śr bśfjįrhögum; geldfé og unglömbum varš žvķ vķša ei komiš į afrétti fyrir sakir snjóa, og žvķ nęr enginn gat aflaš sér fjallagrasa; žaš var žvķ ei kyn, žó gróšur kęmi ęriš seint, og yrši lķtill; žvķ fullyrša mį, aš sumar žetta hafi veriš eitthvert hiš mesta kulda- og žurrkasumar, og flaut žar af mešal annars, aš mįlnytja varš nęsta lķtil, žó mun į endanum hafa rakist betur śr, en įhorfšist.

Grasbrestur varš vķšast hvar mikill į tśnum, en ekki uršu heyföng manna eftir žvķ bįg, žar eš nżting varš góš framan af sumri, og śtengi spruttu sęmilega aš lokunum; žvķ svo žótti, sem hin hlżja og nįttśrlega sumarvešrįtta byrjaši fyrst meš september. Į Hornströndum var kśm og saušfé gefiš inni fram um Jónsmessu. Mundi śtheyskapur hafa oršiš góšur, hefšu žį ekki langvinnir óžerrar spillt honum. Haustiš var gott, og vešrįtta į žvķ langtum mżkri, en hin haustin hér į undan, og héldust hlżindi öšru hverju fram ķ nóvember, haršnaši žį nokkuš vešurįtta meš snjókomu og frostum, en žann snjó leysti aš mestu aftur ķ byggšinni ķ desember, og kalla menn vetrarfar žetta til nżįrs ķ betra mešallagi, enda žótt hafķs hafi veriš fyrir framan Vestfiršina og einu sinni aš landi komiš. Eru menn žeirrar vonar, aš flestir bęndur verši héšan af ķ vetur ekki heyžrota, žó haršindakaflar komi, ef voriš veršur bęrilegt, enda er nś minni peningur į heyjum hjį bęndum, en ķ fyrra; žvķ fyrir žį skuld aš heyjafengur žeirra varš ķ lakara lagi, fękkušu nokkrir kśm, en festir saušfé, žvķ mjög fį lömb eru nś į vetur sett. Fjįrskuršur vestra reyndist žetta įriš ķ lakasta lagi vķšast hvar; kenna menn žaš léttu heyjunum ķ fyrra, ótķmguninni ķ skepnunum., kuldanęšingunum ķ vor og žurrkunum ķ sumar.

Žegar hafķsinn var oršinn landfastur ķ fyrra vetur, varš vart viš birni tvo, er menn ętlušu hafa komiš į land nįlęgt Stigahlķš viš Ķsafjörš, flökkušu žeir sušur um fjöršu og voru bįšir unnir viš Lįtrabjarg ķ Baršastrandarsżslu. Sjįvarafli var um Vestfjöršu, eins og annarstašar viš landiš, meš betra móti. ...

Ķ Vestfiršingafjóršungi eru žetta įriš, svo ég til viti, ei ašrir skipskašar, en žessir: bįtur, er fórst ķ lendingu viš Hellna ķ Snęfellsnessżslu 5. jśnķ; tżndust žar 4 menn. Ólafur nokkur Illhugason, merkismašur og fašir formannsins, er Frišrik hét, sį til ferša bįtsins, og vildi bjarga žeim, er į voru, vešur hann žvķ fram ķ brimiš, og drukknaši, varš hann hinn 5. mašur, er žar tżndist. ... Bįtur fórst lķka ķ lendingu frį Byrgisvķk ķ Strandasżslu 24.įgśst, tżndust žar tveir menn, er komu śr Reykjarfjaršar kaupstaš. Tveir menn tżndust ķ Baršastrandarsżslu ofan um ķs, annar į Tįlknafirši, hinn į Kollafirši ķ Gufudalssveit.

Brandsstašaannįll: [vetur]

Ķ janśar allgott vešur, frosthęgt, 11.-13. hlįka, 17. noršansnjókoma og eftir žaš jaršlķtiš til dala og uppsveita, en lengst jörš til lįgsveita. Ķ febrśar frostamikiš, en lengst stillt vešur. Ķ mars mildara, jaršlķtiš, 18.-20. landnyršingshrķšarkafli, 23.-31. žķtt og tók upp til sveita, en til fjalla bjarglaust fram ķ maķ.

Reykjavķkurpósturinn janśar 1848, bls. 63

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar] Fyrstu vikuna af mįnušinum voru oftast vindar og landsynningar, meš žoku og rigningum eša snjókrapa; ašra vikuna voru jafnast śtsynningar meš rigningu eša snjóéljum; žann 16. og 17. var fyrst frost til muna —5°R og noršankęla, sķšan voru alltaf żmist landsynningar eša śtsynningar, meš rigningum eša snjóslettingi, žangaš til žann 29., žį gekk vindur ķ noršurįtt, og hélst viš noršan kęla seinustu 3 dagana, nema hvaš snjóžoka var žann 31. og gjörši lķtiš föl į jöršu. Jörš hefur oftast veriš snjólķtil eša auš į lįglendi hér um kring, en vešurįtta žó veriš mjög storma- śrkomu- og umhleypingasöm.

[Blašiš sjįlft] Vešrįttufar hér syšra var ķ žessum mįnuši svipaš žvķ sem var nęst į undan; óstöšugt og stormasamt, mest af sušri og śtsušri en frost hefir veriš lķtiš, og oftast nęr žķšvišri. Innlendir atburšir sem oss eru kunnir og tķšindum skipta eru žessir: Viš Ķsafjaršardjśp fórst fiskiskśta, sem tveir bęndur žar įttu, og er męlt aš annar žeirra hafi viljaš senda hana į veišar en annar ekki, og hafi hśn žvķ lagt śt honum naušugt.

Reykjavķkurpósturinn febrśar 1848, bls. 75.

Žorrinn reyndist hér sunnanlands kaldur og umhleypingasamur, meš noršlęgum og śtsynningsįttum en ekki var snjófall til muna; en af žvķ aš vešurįtta var svo skakvišrasöm og ęriš frosthörš, felldi śtigangpeningur mjög af ķ holdum, žó jörš vęri nóg fyrir, og er hann žvķ sagšur alvķša magur, enda hafa hey og reynst léttgęf og įburšarfrek, en žaš er bót ķ mįli, aš flestir eru vel heybirgir undan sumrinu. Noršan og vestan aš berast fregnir um gott vetrarfar, og nęgar jaršir, nema hvaš žorrinn hafši veriš žar eins og hér syšra, haršur og frostiš stigiš hęst allt aš 18°R [-22,5°C]. Vķša hefur fjįrsżkin orši aš meini, og enda boriš mest į henni sumstašar nyršra og ķ Skaftafellsżslu, einkum į Sķšu, hvar sagt er hśn hafi drepiš framundir žśsund fjįr, og er sótt žessi mikill vošagestur. Borist hefur žaš og nżlega, aš ķ mišjum žessum mįnuši, hafi sést hafķshroši frį Skagaströnd og eins fyrir Ströndum, enda žykir vešurįtta fremur ķsaleg, hvaš sem sķšar reynist.

Reykjavķkurpósturinn mars 1848, bls. 91.

Vešurįtta hefur ķ žessum mįnuši veriš hér syšra ęriš umhleypingasöm og óstöšug, og vindstašan helst veriš noršlęg, Meš śtsynningsbyljum žess į milli. Noršanlands hafa borist fréttir um allgóša įrferš, en öšru hverju gengu žar žó į žorra og góu köföld og hrķšir, kól žar og nokkra menn til skemmda, og 1 mašur varš śti ķ Mišfirši. Hey eru žar vķšast hvar nęgileg, žó kvaš fįrhöld ekki vera nema ķ mešallagi, žvķ heyin reynast ekki sem hollust, og kom žaš helst fram į gemlingum. Hafķshroši var į Skagafirši en ekki Hśnaflóa, en vestanaš hefur sś fregn, aš hafķs mundi žar ķ nįnd, enda žótti mönnum og nyršra vešurįtta ķsaleg, og hręddir eru menn, aš hafķsinn hafi rekiš žar aš landi ķ noršankastinu nśna ķ góulokin, en sķšan hefur ekkert frést žašan.

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar] Eins og undanförnu ķ vetur, hefur lengst af ķ žessum mįnuši, vešurįtta veriš óstöšug, vinda og umhleypingasöm. Žann 1. var gott og bjart vešur og logn, sķšan var vindur żmist į śtsunnan-, sunnan-, eša į austan-landsunnan. Landsynningsstormur og rigning žann 3. stundum meš rigningu og stundum meš snjógangi, žangaš til žann 10., žį gekk vindur til noršurs, žó fyrst meš hęgš, og töluveršu nęturfrosti, sem hélst viš til žess 22. og var žį stundum mikiš hvassvišri, t.a.m. žann 14. landnyršingsstormur, og frį žeim 18. til žess 21. mikiš noršanvešur. Frį žvķ hefur sķšan oršiš sunnanįtt og hlaupiš żmist til austurs eša śtsušurs, meš rigningu og stundum snjókomu.

Sušurnesjaannįll:

Mikiš hafrót į öskudaginn [1.mars] meš hvassvišri. Braut vķša garša, gekk sjór inn į tśn og gerši skemmdir. [Žessu ber varla saman viš vešurlżsingu Jóns Žorsteinssonar - kannski er hér um dagsetningarugling aš ręša]. Frosthrķšir miklar framan af vertķš.

Brandsstašaannįll: [vor]

Ķ aprķl langvinn haršvišri ytra og žķšulķtiš. Ķ maķ žurrkar, kuldar og gróšurleysi til 23., aš fyrst kom nįttśrleg žķša og nokkur gróšur.

Reykjavķkurpósturinn:

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar fyrir aprķl (birtist ķ maķhefti Reykjavķkurpóstsins)]: Fyrstu 3 dagana var śtsynningur meš snjóéljum, sķšan hefur jafnast veriš noršanįtt sem żmist hljóp til austurs, landnoršurs eša til śtnoršurs og hefur haldist viš til mįnašarins enda meš miklum kuldum og nęturfrostum; oft hafa veriš stormar og hvassvišri į noršan, einkum žann žann 4., 7., 9. til 11., og frį žeim 26. til mįnašarins enda noršan og landsynningsstormar, žar į milli var oft hęgš og stundum logn.

Reykjavķkurpósturinn maķ 1848, bls. 122.

Žaš sem af er sumri žessu hefur vešurįttan hér sunnanlands, og annarsstašar ķ landinu žašan sem vér höfum til frétt, veriš įkaflega köld, er žaš ętlun manna aš hafķs liggi viš Hornstrandir og standi af honum kuldinn. Tśn eru hér - seinustu dagana ķ maķmįnuši - lķtiš eitt farin aš gręnka, en śthagi alls ekki, nema ef vera skyldi ķ Ölvesi. Gripahöld eru allvķša mjög bįgborin, sumstašar er sagt aš falli bęši hross og saušfé; en hvaš mest lįtiš af žvķ śr Landeyjum og śr Hvolhrepp eystra.

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar, maķ] Fyrstu viku žessa mįnašar voru voru austan vindar og landsynningar meš rigningum, eftir žaš 4 daga, 7. til 10. landnyršingshretvišri meš snjókomu til fjalla og rigningum hér um kring, sem enda hélst viš (stundum meš noršanstormum 17. til 19.), allt til žess 20., oft meš nęturfrosti og kulda, Var žvķ lķtill gróšur kominn viku eftir krossmessu; sķšan hefur veriš nokkuš mildari sunnanįtt og oftar landsynningar, skśrir viš og viš, svo nś mį fyrst heita aš grasgróšur sé lifnašur til gagns žvķ mjög hefur vorkalt veriš.

Brandsstašaannįll: [sumar]

Aftur 1.-13. jśnķ noršanstormur og kuldi, en žó stórhretalaust. Kęlur og nįttfrost héldust śt jśnķ. Ķ hans lok var geldfé rekiš į afrétt og lömb 5.-7. jślķ. Žann 3. lögšu flestir sušur og fengu lķtt fęran flóann til baka og frost į nętur. Slįttur byrjaši ķ 15. viku sumar, utan hvar sleginn var sinulubbi, er vķša var mikill frį grasįrinu ķ fyrra. Į tśni og sinulausu engi varš mesti grasbrestur sķšan 1823. Ķ įgśst rekjusamt. Žó varš nżting allgóš, en mörgum žótti hitna ķ töšum til skemmda, er hśn er žurrkfrek, žį kallast mį hįlfsprottin. Ķ september rigningasamt. Žó mįtti hirša hey žann 8., žar laglega var aš fariš. 14.-16. rigndi og snjóaši um 6 dęgur ķ sķfellu, svo ei var śti vęrt aš slętti. Drap žį almennt hey til stórskemmda, žvķ vķša voru žau flöt og ófullbśin. Įttu žį margir śti 2 vikna slęgju, sem aš mestu varš ónżt. Sęti gegnvöknaši og sumstašar flęddi burt. Eftir žaš sķfellt vętur og žerrilaust til septemberloka, aš flestir nįšu heyi inn illa žurru og dįšlausu. Varš svo heyfengur bęši lķtill og slęmur, taša į óręktartśnum meira en hįlfu minni en įriš įšur. Vanažurrengi var lķtt slęgt, en sinuheyiš dįšlķtiš.

Žorleifur ķ Hvammi segir af nęturfrosti 29.jśnķ, 20.jślķ segir hann af krapaskśrum ķ byggš og žaš snjói ķ fjöll, 29.įgśst aš žaš hafi snjóaš aš nóttu og 9.september aš snjóaš hafi til sjóar ķ byggš. Žann 14.september segir hann af įköfum vatnavöxtum. Athugunarmašur į Hvanneyri ķ Siglufirši segir aš 16.september hafi snjóaš ofan aš sjó er į leiš. 

Ingibjörg Jónsdóttir (s237) segir ķ bréfi žann 3.įgśst: „ ... enda eru nś hér eilķfir noršankuldar og stormar, og aldrei man ég annaš eins vor. Grasbrestur er mikill hér, žó mun hann vķša verri. Fiskur er nógur fyrir, ef fólk kęmist śt į sjóinn fyrir ofsastormum“. 

Reykjavķkurpósturinn jślķ 1848, bls. 159.

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar, jśnķ] Ķ žessum mįnuši var jafnast, og į hverjum degi til žess 16. noršanįtt og žerrir, og žvķ mjög kalt og gróšurlķtiš. Eina viku, frį žeim 16. til 24., var landsynningsįtt meš nokkurri rigningu, einkum žann 18., en noršanįtt aftur seinast ķ mįnušinum.

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar, jślķ] Noršankęla og žurrkur hefur haldist mestallan žennan mįnuš, nema eina viku frį žeim 6. til žess 15. brį viš og viš til landsynnings, en lķtiš varš af rigningu.

Reykjavķkurpósturinn september 1848:

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar um įgśst]: Fyrstu 10 dagana var noršanįtt, žerrir og kuldi, eins og tķšast var framan af sumrinu, sķšan 4 daga vestanįtt og hęgš, og aš mestu žurrt vešur, en frį žeim 15. żmist austanįtt meš rigningu eša žį noršanįtt og stormar, stundum meš hretvišri til fjalla og dala.

Eftir žvķ sem vér höfum til spurt hefur hefur į žessu sumri allstašar hér į landi noršanįtt veriš drottnandi, og žess vegna vešurlag veriš mjög misjafnt, eftir žvķ hvernig sveitirnar horfa żmislega viš. Žannig hefur į Sušurlandi mįtt heita einlęg žurrkatķš til žess fram ķ žennan mįnuš [september], aš vindur gekk til sušurs og rigningar hófust, en en žar į móti hefur ķ Mślasżslum, Žingeyjarsżslu og į śtkjįlkum Eyafjaršar- og Skagafjaršarsżslu vešurįtt veriš įkaflega slęm meš snjóum og rigningum; hefur žvķ heyskapur manna į žeim stöšum oršiš einhver sį minnsti, sem menn muna til og horfir žar til mestu haršinda nema veturinn bęti śr fyrir sumrinu. Žannig segir ķ bréfi śr Mślasżslum, sem ritaš er žvķ nęr ķ mišjum [september]: „Voriš var hér yfriš kalt og skakvišrasamt, svo traušlega muna menn annaš verra, flesta rekur minni til 17. maķ og daganna žar į undan og eftir, žį kyngdi nišur allmiklum snjó, svo gefa varš öllum saušpeningi, ęrnar bįru žį sem įkafast og lömb drįpust hrönnum. Um frįfęrur var lķtill sem enginn gróšur į afréttum og geymdu žvķ margir lömb og geldfé heima fram eftir öllu. Eftir aš slįttur byrjaši, sem vķša hvar var ei fyrr enn 14 vikur af sumri, linnti ekki rigningum ķ hįlfan mįnuš, svo viš var bśiš aš töšur manna skemmdust, en žį kom góšur kafli fram aš 18.įgśst; hirtu žį flestir töšur sķnar. Upp frį žeim tķma hafa gengiš noršankuldar meš regni og snjóum". 10. dag september var alsnjóa ķ Fljótsdal ofan ķ Jökulsį og starir aš henni, svo hśn var illfęr yfirferšar. Menn bjuggust žar viš aš saušfé af afréttum mundi verša mjög rżrt, žvķ fjöll voru mjög gróšurlķtil og fjįrsżkin gerši žar vķša vart viš sig. Ofan į žetta bęttist aš veikindi hafa ķ sumar gengiš ķ Mślasżslum. Žessu lķkt hefur višraš ķ Stranda- og Ķsafjaršarsżslum. Fiskur hefur veriš mikill fyrir öllu Noršurlandi, en žó svo sé gefa menn sig um sumartķmann alla viš heyskapnum, og verša žvķ aflabrögšin af sjó nęsta lķtill. Hér sunnanlands hefur žar į móti noršanįttin komiš sér vel ķ öllum votlendum sveitum, t.a. Flóa og Ölvesi, žvķ žar hefur heyjast įgętlega vel; žó grasvöxtur vęri minni enn ķ fyrrasumar, žį er nżting į heyi miklu betri en žį. Upp til fjalla og į hvaršvellisjöršum er heyskapur aftur meš minna móti, og sumstašar hafa hey skemmst ķ göršum ķ rigningakafla žeim, sem nś hefur gengiš seinni hluta žessa mįnašar, žvķ menn įttu hey śti og höfšu ekki lagaš hey sķn įšur en vešrabrigšin komu.

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar um september]: Allan septembermįnuš hefur veriš lķk vešurįtta og seinni hluta įgśstmįnašar, żmist meš noršan kulda, og hretvišrum, svo aš snjóaš hefur į fjöll einkum žann 9., og stundum hafa veriš austanvindar eša śtsynningar meš rigningu svo aš rignt hefur višlķka mikiš ķ september einum, sem frį sumarmįlum til 31.įgust.

Brandsstašaannįll: [haust - og vetur til įramóta]

Frį 17. sept. til 23. okt. var sķfelld sunnanįtt. Sótti žį fé į heišar venju framar. 24. okt. til. 8. nóv. snjóakafli, žann 6. bylur mikill, en hlįka litlu į eftir. 16.-17. lagši fönn į fjallbyggšir, en 26. varš aš taka fé į gjöf. Meš desember frostkafli mikill. Eftir žaš hleyptu blotar jörš ķ gadd. Eftir sólstöšur blotar og hlįka um jólin. 31. kom lognfönn til dalanna, en reif af til lįgsveita.

Reykjavķkurpósturinn nóvember 1848

Veturinn sem genginn er ķ garš, hefur allt į žennan dag veriš hagstęšur og įrferš öll mjög aš óskum; haustiš var og hvarvetna vešurblķtt, og bętti žannig ķ mörgum sveitum upp sumariš, einkum nyršra, hvar sumariš var venju fremur óblķtt og heyföng undan sumrinu meš minnsta móti, svo sumstašar ekki heyjašist nema handa kśnum og fulloršnu fé, en ekkert handa lömbum.

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar um október]: Žennan mįnuš var góš haustvešrįtta; fyrri partinn oftast austanįtt og landsynningar, stundum meš vindi og rigningu, en stundum meš logni og góšvišri; frost kom ekki fyrr enn žann 16., og frį žvķ - seinni hluta mįnašarins – gengu żmist noršankęlur meš litlu nęturfrosti, eša hęgš og góšvišri, til mįnašarins enda.

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar um nóvember]: Žennan mįnuš hefur og veriš góš vešurįtta eftir įrstķšinni; stundum noršan- og vestankęla, en stundum hęgš og góšvišri, oftast meš nokkru en žó litlu frosti. Austan-landnoršan stormur var žann 19. og sunnudaginn žann 26. en snjókoma aldrei til muna, nema lķtiš eitt žann 30. meš śtsynningssnjóžoku, svo kalla mį aš jörš hafi oftast auš veriš hér um plįss.

Reykjavķkurpósturinn desember 1848

Įrferš ķ žessum mįnuši var hér sunnanlands žannig hįttaš, aš framan af lagši mikinn snjó ķ byggšir, og komst śtigangspeningur sumstašar į gjöf vegna jaršbanns; en žegar undir jólin leiš, gekk vindur til sušurs meš žķšum og rigningu, og leysti žį allan snjó ķ byggš. Ķ sunnanvindi žessum varš mikiš brimrót fyrir sunnan fjall, einkum ķ Grindavķk, og uršu einkum af žvķ skemmdir į prestsetrinu Staš; gekk sjórinn žar upp į tśniš og bar upp į žaš hrannir af vikur, möl, og sandi, braut varnargarša spillti vergögnum; og skemmdi vatnsbóliš til muna og tók af hjįbżliš Stóragerši; er hętt viš aš slķkar skemmdir hafi oršiš vķšar viš sjó, žó ekki hafi fregnir af fariš.

[Yfirlit Jóns Žorsteinssonar um desember] Žessi mįnušur byrjaši meš kafaldi, fyrstu tvo dagana į austan-landnoršan, og žann 3. meš hęgš į śtsunnan og miklum lognsnjó, sķšan gjörši heišskķrt gott vešur um 6 daga, var žį frost töluvert — hęst 11° [-13,8°C] og ennžį 3-4 daga var kyrrt meš žoku og brimi, og žann 10. meš frostrigningu, varš žį illt ķ högum, og vķša žvķ nęr jaršlaust, žvķ bęši var snjór mikill sem lį jafnt yfir jörš, og lķka gjörši įfreša žann 10. Žann 12. 13. kom austan žķšvišri meš regni; eftir žaš voru austan- og śtsunnanvindar oft hvassir meš rigningum eša kafaldi fram yfir jól, en seinustu 3 daga mįnašarins var hęgš, meš snjókomu, og gott vetrarvešur.

Jón Austmann ķ Ofanleiti segir 19.desember: „Mesta vešur er komiš hefir žaš sem af er vetrinum“. Žann 27. desember segir Žorleifur ķ Hvammi af skruggum og eldingum aš nóttu og morgni. 

Lżkur hér aš sinni umfjöllun hungurdiska um vešur og tķšarfar įrsins 1848. Žakka Sigurši Žór Gušjónssyni fyrir innslįtt texta śr Brandsstašaannįl. Fįeinar tölur eru ķ višhenginu. 


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

Smįvegis af september (og sumrinu)

Viš lķtum hér į byggšahitann ķ september, ķ sumar og fyrstu 9 mįnuši įrsins og berum saman viš fyrri tķš. September var fremur svalur - mišaš viš žaš sem algengast hefur veriš į öldinni. Byggšahitinn var -1,4 stigum nešan mešaltals sķšustu tķu įra, var sķšast svipašur įriš 2018. 

w-blogg300920a

Į mešalhitalista sem nęr aftur til 1874 rašast hiti mįnašarins ķ 85. til 87.sęti (af 146). Į landsvķsu var september 1941 hlżjastur į žessum tķma, en 1918 kaldastur. 

w-blogg300920b

Sumariš (sem aš hętti Vešurstofunnar nęr yfir jśnķ til september) var -0,3 stigum nešan mešallags sķšustu tķu įra en rašast ķ 42.hlżjasta sęti (af 147) frį 1874 - ķ rķflegu mešallagi. Hlżjust voru sumrin 1939 og 1941, en lķka var mjög hlżtt 2014 į landinu ķ heild.

w-blogg300920d

Hér mį sjį hvernig sumarhitinn rašast mešal annarra į öldinni. Kaldast aš tiltölu var viš Faxaflóa, žar er sumariš žaš fjóršakaldasta (af 20), en į Noršurlandi eystra var žaš ķ 11.hlżjasta sęti. 

w-blogg300920e

Sumariš 2014 er žaš hlżjasta hingaš til į öldinni um landiš noršaustan- og austanvert, en annars er žaš sumariš 2010 sem er ķ hlżjasta sętinu.

w-blogg300920f

Fleiri sumur koma viš sögu į botnlistanum, 2018 į Sušurlandi, viš Faxaflóa og Breišafjörš, 2015 į Mišhįlendinu, Austurlandi aš Glettingi og į Vestfjöršum, 2013 var kaldast į Sušausturlandi, 2012 į Austfjöršum, en 2005 į Noršurlandi eystra. 

w-blogg300920c

Sķšasta mynd dagsins sżnir mešalhita ķ byggšum fyrstu 9 mįnuši įrsins. Hann er -0,5 stigum nešan mešallags sömu mįnaša sķšustu tķu įr og ķ 37. til 38.sęti į tķmabilinu aftur til 1874. Benda mį į aš žó hitinn nś rašist ekki sérlega ofarlega į žessari öld er hann samt hęrri en hlżjustu 10 įra mešaltöl hlżskeišsins um 1940. Hlżjastir voru sömu mįnušir 2003 og 2014. Ķ minni nślifandi manna voru žessir mįnušir saman langkaldastir įriš 1979 og žurfti žį aš fara aftur į 19.öld til aš finna kaldara tķmabil - og ekkert mjög mörg žį. Mestu kuldunum 1979 lauk hins vegar ķ lok september og drógu sķšustu 3 mįnušir įrsins hita žess nokkuš upp. 


Af įrinu 1847

Įriš 1847 var eitt hiš hagstęšasta į allri 19.öld. Veturinn óvenjuhlżr, janśar varla oršiš hlżrri nokkru sinni sķšan. Mars og jślķ eru einnig mešal hinna 5 til 10 hlżjustu. Einnig voru febrśar, maķ, jśnķ og október hlżir. September var hins vegar óvenjukaldur og einnig voru nóvember og desember fremur kaldir. Mešalhiti įrsins ķ Reykjavķk reiknast 5,6 stig og varš ekki jafnhįr aftur fyrr en įriš 1933 (žetta er žó nokkuš óörugg tala). Mešalhiti ķ Stykkishólmi var 4,5 stig og žurfti aš bķša til įrsins 1928 eftir hęrri tölu og veturinn var svo hlżr aš ekki kom annar hlżrri fyrr en 1929. Janśar 1847 er sį hlżjasti sem vitaš er um ķ Hólminum og ķ Reykjavķk. Męlingar voru stopular žetta įr į Akureyri, en mešalhiti ķ janśar reiknast 3,3 sig - sjónarmun hęrri en ķ janśar 100 įrum sķšar, 1947, en žį var janśar einnig fįdęmahlżr į landinu. Ķ Reykjavķk reiknast mars 1847 lķka sį hlżjasti sem vitaš er um - en óvissa um nįkvęmni er meiri heldur en ķ Stykkishólmi. 

ar_1847t 

Žrįtt fyrir žessi hlżindi var ekki mikiš um sérlega hlżja sumardaga ķ Reykjavķk eša Stykkishólmi. Ķ Reykjavķk sker enginn sig śr - hiti komst aldrei ķ 20 stig og ašeins einn dagur telst óvenjuhlżr ķ Stykkishólmi, 10.jślķ. Óvenjulegust ķ Reykjavķk var vika snemma ķ mars, žann 3., 7. og 8. męldist hiti 9°R [11,3°C]. Svo hlżtt hefur aldrei oršiš žar sķšan ķ fyrri hluta mars. Kaldir dagar ķ Reykjavķk voru 8, žar af 7 ķ įgśst, en žį kom slatti af köldum nóttum ķ björtu og žurru vešri. Einnig var mjög kalt 8.desember, frostiš męldist -17,5 stig. Tveir mjög kaldir dagar voru ķ september ķ Stykkishólmi, 4. og 18. og einnig var kalt dagana 7. til 9.desember. Žann 8.desember męldi Eggert Jónsson į Akureyri, -24,4°C frost. 

Vetrarhlżindunum hér fylgdu kuldar į Bretlandseyjum og sjįlfsagt vķšar ķ Evrópu.

Įriš var mjög śrkomusamt ķ Reykjavķk. Įrsśrkoma męldist 1074 mm. Śrkoman var sérlega mikil ķ janśar og desember, en undir mešallagi ķ febrśar, mars og október.  

ar_1847p 

Loftžrżstingur var óvenjulįgur ķ desember og lķka lįgur ķ maķ, jśnķ og nóvember. Lęgsti žrżstingur įrsins męldist ķ Reykjavķk 18.desember 954,1 hPa, en hęstur ķ Stykkishólmi 1. og 2. október, 1037,6 hPa. Žrżstingur var órólegur ķ nóvember og desember.

Minna viršist hafa veriš um slysfarir heldur en „venjulega“. Flest er rakiš lauslega ķ Annįl 19.aldar. Eitthvaš af slysunum tengdist vešri, en dagsetningar vantar og žvķ tilgangslķtiš aš birta žį talningu hér. Meira var um žaš en oft įšur aš erlend skipflök ręki upp viš sušurströndina, m.a. tvö mannlaus višarskip.

Hér aš nešan mį finna helstu heimildir um vešurfar įrsins. Nokkuš af vešurskżrslum og dagbókum er enn óyfirfariš. Aš vanda er stafsetning aš mestu fęrš til nśtķmavenju.

Įrsritiš Gestur Vestfiršingur 1848 [lżsir vešri įrsins 1847] - viš breytum röš textans lķtillega hér:

Eins og ég greindi stuttlega frį góšu įrferšinni ķ fyrra, og gat um, hvaš hver mįnušurinn var öšrum betri į įrinu 1846, eins er ei einungis hiš sama aš segja af įrinu, sem nś lķšur śt [1847], heldur enn nś betra, svo öngvir elstu menn į Vestfjöršum muna slķkan vetur, sem žann, er sķšast leiš, žaš er aš segja, frį nżįri til sumarmįla. Svo mįtti kalla, aš ekki vęri frost, nema dag ķ bili, og varla festi snjó į jörš, og žegar menn litu yfir land og fjöll, sįu menn ei snjóa eša fannir, nema ķ hįum fjallahlķšum, lķkt og jafnast er milli fardaga og jónsmessu, žvķ lįglendi var snjólaust, jöršin klakalaus, svo aš saušfé, og jafnvel lömb gengu vķša sjįlfala śti. Gras į tśnum og śt til eyja, enda sóley og fķfill, sįst žrisvar sinnum vera farin aš spretta. Fuglar sungu dag og nótt, eins og į sumrum; andir og ęšifugl flokkušu sig kringum eyjar og nes, og viku ei frį sumarstöšvum sķnum, og svo var aš sjį, sem hvorki menn né skepnur fyndu til vetrarins. Menn sléttušu tśn, hlóšu vörslugarša og mörg śtihśs, fóru til grasa, eins og į vordag, og žaš ekki einu sinni eša tvisvar, heldur allvķša 12 og 14 sinnum, enda var žetta hęgšarleikur, žvķ hvort heldur vindurinn stóš frį noršri eša sušri, voru jafnan žķšur, en oftar var žó sunnanįtt ašalvešurstašan, en sjaldan hęgvišri eša logn, sem olli žvķ, aš sjógęftir žóttu nokkuš viš bįgar, žó bar mest į žvķ aš lišnum pįskum, žvķ žį uršu śtsynningar skakvišrasamari og magnašri. Fyrstu sumarvikuna var eins og veturinn risi į fętur eftir ęvilok sķn [sumardaginn fyrsta bar upp į 22.aprķl], brunaši sķšan žį meš afar-miklum noršanvešrum, köföldum og frosti, żmist fram af eša framan ķ hvern fjallatindinn, eftir žvķ sem į landslagi stóš. Eftir žį viku héldust umhleypingar og ókyrrur, śrfelli og rigningar öšruhverju fram eftir öllu vori, og lį nęrri, aš illa nżttust sjóföng, dśnn og eldivišur, og žó aš sumariš yrši notasęlt, og gróšur kęmi furšu fljótt į jöršina, af žvķ hśn var öll žķš undan vetrinum, mįtti samt kalla žerrileysusumar. Allt um žaš nįšu Vestfiršingar mestum hluta heyja sinna ķ hlöšur og heystęšur skemmdalitlum, žvķ žerridagar komu ķ bili, t.a.m. 24. og 31. jślķ, 5., 6. og 7. og tvo hina sķšustu daga įgśst, og tvo fyrstu daga september, og fįeina daga ķ sama mįnuši.

Tjón varš mönnun į, af žvķ žerridagarnir voru fįir, aš hirša heldur fljótt hey sin, og kom žvķ vķša hiti ķ žau. Žaš er nęsta fįheyrt hér vestra, aš eldur kvikni ķ heyjum; žaš varš ķ sumar į einum bę ķ Tįlknafirši ķ Baršastrandarsżslu, aš loga laust upp ķ garšheyi einu; žó brann žaš ekki til ösku, nema um mišjuna, žvķ męlt er, aš žegar menn uršu eldsins varir, gripu žeir til verkfęra og mokušu ķ įkefš öskunni frį sér til beggja hliša heyinu, og gįtu žannig variš bįša endana frį bruna. Heybrunafregnir hafa og borist bęši śr Dala- og Snęfellsness- ešur Mżrasżslum, vika į milli. Grasvöxturinn var frįbęr į öllu haršlendi og sögšu menn: „aš grasiš vęri upp śr grjótinu", og vķst mįtti svo aš orši kveša, žvķ allt var vafiš grasinu. Allvķša bęši į tśnum og engjum fannst įlnarhįtt gras; nokkrir heimulu-njólar nįšu žriggja įlna hęš śt til eyja į Breišafirši Į mżrlendi var grasvöxtur allur minni, og ei betri en ķ mešallagi. Heyjafengur um Vestfirši varš allstašar venju meiri, og vita menn ei til, aš almennt hafi jafnmikil hey ķ garš komiš į einu sumri, auk žess sem margir įttu fyrir talsveršar heyfyrningar. Margur góšur slęgjublettur varš žó eftir bęši ósleginn og óbitinn, žvķ nęsta fįtt fólk er til aš vinna upp vķšlendar engjar, žegar žęr eru allar žaktar ķ kafgrasi. ... Žar sem fariš var aš slį velręktaš tśn ķ 11. viku sumars, spratt grasiš eša hįin svo vel og fljótt aftur, aš nżagrasiš var hįlfrar įlnar hįtt oršiš, aš hįlfsmįnašar fresti, og žegar žaš var žį slegiš, mįtti slį sama völl aš žrem vikum lišnum žar frį, og nįši žaš gras kvartils hęš. Er žessa žvķ getiš, aš žaš munu įrbękur landsins seinna meir mega telja fįheyrša nżlundu, žar sem žetta finnst ei ķ žeim ritaš nokkru sinni įšur.

Meš haustinu kólnaši vešrįtta og varš sķšari hluti september nokkuš frostamikill. Sķšan létti aftur frostunum; žvķ tvo hina nęstu mįnuši voru jafnan umhleypingar og śrfelli mikil, og skiptust regn og krapar į, en fannkoma varš samt lķtil, žó voru svell og snjóar į jöršu komin fram til fjalla og dala viš byrjun desember, žegar žį frost og köföld tóku aftur til og héldust ķ hįlfan mįnuš, uršu žį svo hörš frostin aš žau nįšu 18 męlistigum 5. og 6. dag [desember] en sķšan komu landsynningar og žķšur, svo ķs leysti upp og mikiš af snjó; mįtti svo kalla, sem jöršin vęri viš įraskiptin vķšast snjóalaus ķ byggš, žó snjókrapar og haršir śtsynningar endušu įriš.

Sjįvarafli į opnum bįtum hefir žetta įriš veriš samfara annarri įrsęld į Vestfjöršum. Ekki hefir ķ langa tķma jafnmikiš fiskigengd komiš aš Vestfjöršum, aš minnsta kosti ekki eins langt inn į firši; vita menn ekki til, žeir er nś lifa, aš žorskur hafi veišst vestra lengst inn į fjaršarbotnum, eins og ķ sumar er leiš, einkum ķ Baršastrandar- og Ķsafjaršarsżslum; žannig nįšu menn, t.a.m. į Patreksfirši, Arnarfirši, Ķsafirši og vķšar, fjögra hundraša hlutum, sķšari hluta sumarsins, og mundu hlutir žó hafa oršiš töluvert hęrri, hefšu ekki óhentug veišarfęri og heyannir hamlaš žvķ. ...

Žegar ég hefi žannig minnst įrgęskunnar bęši til sjós og lands į įri žessu, verš ég aš geta žess lķka, aš žó aš saušfénašur hefši alltaf į auša og žķša jörš aš ganga, og vęri, aš kalla mįtti, aš sumrinu sokkinn ofan ķ grasiš, reyndist fjįrskuršur naumlega ķ mešallagi, og mį vera aš nokkuš hafi ollaš ótķmgun saušfjįrins, žvķ aš vetrinum var hann vķša hvar žjįšur af mikilli nišurgangssżki, og er ei tališ ólķklegt, aš bęši menn og skepnur hafi sętt sżki žeirri, sökum Heklugossins. Annars hafa sóttir haft lķtiš um sig į žessu įri, og engin talsverš landfar-sótt gengiš um Vestfjöršu, nema nokkurskonar žyngslakvef aš sumrinu, og lagši žaš suma ķ rśmiš nokkra daga. Mörg hafa ungbörn dįiš žetta įriš, žótt ei hafi žau hruniš eins ógurlega nišur, og įrin aš undan.

Ekki hefi ég heyrt žess getiš, aš opnum skipum hafi borist į ķ Vestfiršingafjóršungi į įri žessu, nema žessum: róšrarskipi af Hjallasandi, dag 27. mars ķ fiskiróšri, var žį į hvassvišri austan, en žó ekkert ofvišri, tżndust 4 menn, en annaš róšrarskip bjargaši hinum fjórum, og kenndu menn žaš ofhlešslu, aš svona tókst til; bįti ķ Rifsveišistöšu meš tveimur drengjum į, drukknaši annar žeirra, en hinum varš bjargaš.

Brandsstašaannįll: [Vetur]

[Įriš] var eitthvert hiš besta, sem land vort getur fengiš, svo lengi hefši mįtt aš bśa. Ķ janśar hęgar žķšur, lķtiš frost og snjólaust aš mestu og sżndist sem jörš dofnaši ekki frį hausttķma. Hśsžök, tśnblettir vel ręktašir og góš jörš var sķfellt algręn. Ķ febrśar stillt austanįtt, meš litlum snjó og mešalfrosti. 7.-8. noršanhrķš og einasta innistaša į žessum vetri, en engan dag var jaršlķtiš og eins til fjalla og haršindaśtkjįlka. Meš mars stöšug og löng hlįka, svo fé var sleppt į hagagóšum jöršum meš haustholdum.

Reykjavķkurpósturinn segir ķ janśar (bls.59):

[Ķ janśar], ešur til žess 28. hefur ekki fryst į daginn, en stöku sinnum lķtiš eitt į nóttunni. Rigningar vóru samt venju fremur, einkum ķ žessum mįnuši, žį hér rigndi [162 mm]. Hér sunnanlands mun śtigangspeningur žvķ vķša kominn enn į gjöf, nema lömb, og žó varla fyrr en um jólaleyti, og mį žetta heita stök įrgęska.

Reykjavķkurpósturinn - febrśar, (bls.76):

Ķ žessum mįnuši var įrferš hér syšra, og aš žvķ leyti fréttir hafa af fariš, bęši nyršra og vestra, hin sama og įšur, og stöšugar frostleysur og blķšvišri, svo baldinbrį og sóley var komin ķ blóm į žorra, en žetta kulnaši aftur öndveršlega ķ žessum mįnuši žį hér komu fįeinir kuldadagar, og varš kuldinn žį -10°R., en žaš hefur kuldinn mestur oršiš hér syšra ķ vetur.

Reykjavķkurpósturinn - mars, (bls.93):

Žegar Reykjavķkurpósturinn var seinast į ferš, gat hann žess, aš tķšin hefši alstašar veriš góš, žar sem til hafši frést śr landinu. Nś er mįnušur lišinn sķšan og mį meš sanni segja, aš hann hafi ekki umspillst, žvķ tķšin hefur mįtt heita sumar en ekki vetur. Elstu menn žykjast ekki muna eins jafngóša vetrarvešurįtt, einsog veriš hefur i vetur, en einkum žennan sķšasta mįnuš. Jafnvel śtlenda menn, sem vanist hafa góšu vešri, hefur furšaš į slķku blķšvišri. Er žaš og sjaldgęft aš tśnavinna og garšyrkja sé byrjuš meš einmįnašarkomu, einsog nś er, eša aš tśn séu žį farin talsvert aš gręnka, tré oršin laufguš ķ göršum, og gangandi fé fariš aš taka vorbata. Žaš er aš lķkindum ekki ófagur fķfill sveitabóndans eftir slķka įrgęsku.

Žann 8.mars segir Ingibjörg Jónsdóttir į Bessastöšum ķ bréfi: „Vetur er sį blķšasti, ekki frost og ekki snjór, fiskur kominn fyrir löngu og allt ķ himnalagi“.

Brandsstašaannįll: [Vor]

Meš einmįnuši óstöšugra, žó žķšusamt, svo afljśka mįtti tśnaįvinnslu og starfa aš torfverkum. Vegir uršu fęrir og gręnka fór ķ tśni. 16. aprķl gjörši noršanvešur mikiš upp į śtsynning og sjórót fjarskalegt. Fórst žį jakt Jóns Bjarnasonar į Eyvindarholti. Fönnina tók brįtt upp. Meš maķ nęgur gróšur, ķ honum žurrkasamt.

Reykjavķkurpósturinn - aprķl, (bls.107):

Ķ žessum mįnuši var vešurįtta bęši hér syšra og, aš žvķ leyti frést hefur, lķka vestra og nyršra, miklu óblķšari en aš undanförnu; og var žvķ samfara nokkurt frost meš noršannęšingi og kafaldsbyljum žess į milli, svo sumstašar upp til dala fennti saušfé og enda hesta. Kuldinn var mestur žann 12. [aprķl], en žó var hann ekki nema -3°R [-3,8°C], en hitinn var mestur + 8°R [10°C].

Žann 18.aprķl segir Sr. Jón Austmann ķ Ofanleiti: „Žaš annaš mesta ofsavešur sem höfundurinn lifaš hefur ķ 20 įr ķ Vestmannaeyjum“, (austanįtt).

Reykjavķkurpósturinn - maķ, (bls.127):

Įrferš hefur ķ žessum mįnuši veriš hér syšra allgóš; aš vķsu gengu framan af mįnušinum noršannęšingar, og kopaši viš žaš śtigangspeningi, og kom kyrkingur ķ žann gróša sem kominn var; en žegar uppį leiš, gekk vešriš til batnašar meš sunnanvindum og hlżnaši viš žaš; rigndi žį og töluvert, eša allt aš tveimur žuml. eftir žvķ sem jśstisrįši og landlęknir Thorsteinsson segist frį, og hann hefur athugaš į regnmęlir žeim, er hann hefur undir höndum, svo nś er hér kominn gróšur į jöršu vel ķ mešallagi.

[Jśnķ, s.143] Voriš var nyršra, aš žvķ leyti frést hefur, kalt; gjörši žar og, um og eftir sumarmįl, mikiš hret, og féll žį mikill snjór į öllum śtsveitum, en öndveršlega ķ maķ batnaši žar aftur ęskilega, svo žar var, žegar seinast fréttist, kominn gróšur eins og ķ besta įri og fiskur genginn vķša inn į fjöršu og kominn góšur afli. ... Slysfarir uršu žar og ķ vor venju fremur; hįkarlaskśta frį Skagaströnd tżndist algjörlega, og önnur ķ Skagafjaršarsżslu, og įtti hana merkisbóndi žar og alžekktur dugnašarmašur, Jón Bjarnason į Eyhildarholti, sem hafši keypt skśtu žessa fyrir 2 įrum af fiskiveišafélagi nokkru į Borgundarhólmi, en žaš var žó žyngst af öllu, aš meš skśtunni fórst sonur Jóns, 17 eša 18 vetra gamall, sem hafši fariš utan og lęrt stżrimannafręši, og stašiš próf ķ henni og farist vel. Halda menn hvorutveggi žessi skiptapi hafi oršiš ķ hrķšarbyl miklum, sem kom um sumarmįlaleytiš [aprķl] fyrir noršan land. Nokkru sķšar fórst fiskibįtur į Tjörnesi ķ Noršursżslu meš 5 mönnum og orš leikur į žvķ, aš vestra munu hafa farist um sama leyti tvęr fiskiskśtur, og er žaš aš vķsu męšulegt, hvaš fiskiskśtum reišir illa af hér viš land, žvķ af žeim tżnast aš tiltölu fleiri en af öšrum fiskiskipum, enda ętla žau sér meira, og eru oft śti ķ reginhafi, žegar óvešriš dettur į.

Brandsstašaannįll: [Sumar]

Ķ jśnķ besta grasvišri, svo vķša var slęgur śthagi į frįfęrum. Slįttur byrjaši almennt 10. jślķ. Var žį mesta gras komiš į tśn og haršlendi. Žann mįnuš var rekjusamt, en žó nęgur žerrir į milli, žeim sem notušu hann, en žvķ sęttu ei allir. Žann 1. įgśst gjörši stöšugan žerri um 9 daga, eftir žaš rekjur og žurrkar aš óskum. Jörš vöknaši ekki til óhęgšar og hretalaust. Um göngur hirtu allir, sem vildu og varš heyskapur hinn mesti, er menn höfšu fengiš, utan viš eingöngu žyrrkingsmżrar. Mest varš įrgęskan yfirgnęfandi į haršindaśtkjįlkum landsins og mį vera, aš žeir hafi bśiš lengur aš henni en mišsveitarmenn.

Reykjavķkurpósturinn - jśnķ (s143):

Ķ žessum mįnuši var įrferši hér syšra, žegar į allt er litiš, ķ góšu lagi, žvķ aš vķsu var fremur svalt og hretvišrasamt, en žó mįtti kalla gott grasvešur, og eru žvķ tśn sprottin vķša vel, og sumstašar betur en ķ mešalįri.

Reykjavķkurpósturinn - jślķ (s152): 

Ķ žessum mįnuši var vešurįtt hér innanlands votvišrasöm ķ meira lagi, svo varla žornaši af strįi, og gekk žvķ seint meš aš žurrka hey og fiskiafla, og er sagt aš óvķša sé kominn baggi ķ garš nś ķ mįnašarlokin, en slįttur byrjaši snemma, žvķ grasvöxtur bar hinn besti hvervetna į öllu haršlendi. Vestanlands gengu sömu óžurrkar, en nyršra er sagt betur hafa blįsiš og aš įrferš hafi veriš žar öllu hagfelldari, og grasvöxtur er og sagšur žar ķ besta lagi.

Reykjavķkurpósturinn - įgśst (s169):

Öndveršlega ķ žessum mįnuši breyttist vešurįtta hér mjög til batnašar; hętti žį rigningum og kom góšur žerrir; hirtu žį allir töšur sķnar, sem sumstašar voru komnar aš skemmdum, og komu žvķ vešrabrigši žessi mjög ķ góšar žarfir. Hvervetna žar sem vér höfum fregnir af, varš töšufall hér meira og betra en ķ mörg įr aš undanförnu og eins nyršra og vestra, svo sumstašar komst tašan ekki fyrir į tśnum mešan hśn var žurrkuš, en vķšast hvar lį öll tašan undir ķ einu. Af žvķ grasvöxtur į śtengi aš sķnu leyti einnig er sagšur einsog ķ betra įri, žykir mega fullyrša, aš śtheysskapur einnig muni oršinn aš óskum, og aš heybirgšir muni allsstašar verša og séu oršnar, einsog ķ besta įri.

Reykjavķkurpósturinn segir frį septembertķš ķ októberblašinu (s.15):

Frost var alleina į nęturnar milli žess 4. og 6. [september], og frį žeim 18. til 26., annars frostlaust daga og nętur, og hitinn um daga eftir mešaltali milli 6 og 7 grįšur. Aldrei festi snjó į lįglendi, žótt oftar snjóaši į fjöllin žegar hér rigndi. Rigning var viš og viš, žó ei mjög mikil nema žann 29. og 30. eša 2 seinustu dagana. 19 dagar mįttu heita žurrir, en 11 votir. Vindįttin var lengst af frameftir mįnušinum żmist noršlęg, noršaustlęg, eša į austan, og seinustu 3 dagana hvassvišri į landsunnan. 

Vešurathugunarmašur į Siglufirši segir alhvķtt nišur ķ byggš žann 10.september. 

Brandsstašaannįll: [Haust]

Haustiš allgott og var žį gamall gaddur tekinn svo śr fjöllum og jöklum, aš enginn mundi žaš eins. 2. nóvember kom mikil fönn, er brįtt tók upp. Aftur 9.-11. lagši fönn yfir framdali. 18.-20. hlįka meš miklu hvassvišri og eftir žaš gott vetrarfar, en byljasamt į jólaföstu, žķša į jólunum og ofsavešur nóttina 28.desember.

Reykjavķkurpóstur - október (s15):

Frost var ekki fyrri enn frį žeim 18. til 27. [október] į nęturnar. Fyrstu 15 dagana var oftast į hverjum degi 8° hiti [10°C] um mišjan daginn, og stundum 9° og allt aš 10°, eftir žaš kólnaši meira, fraus žó ei um mišja daga – žó svo aš eins, frį žeim 18. til 27. +1°R. Žykkt loft og žoka var oft ķ žessum mįnuši, oftar meš sudda, en stórrigningum; mest rigndi žann 26. meš austan stormi og žann 31. ... Vindįttin var fyrstu vikuna į landsunnan, ašra mest viš austur, sķšan 3 daga į śtsunnan, 15., 16. og 17. Žann 19., 20. noršanįtt og gott vešur 23.-25., ž.26. austan stormur, og sķšan sunnan og śtsynnings umhleypingar, meš skśrum, éljum og brimi miklu ķ sjónum. 16 dagar mega heita žurrir eša  rigningarlausir, 15 meira og minna votir.

Reykjavķkurpóstur - nóvember (s31):

Fyrstu 6 dagana var austanįtt og landnyršingur meš žoku, rigningum og stundum hvassvišri, austan stormur og stórrigning žann 1.; noršan stormur žann 7. sķšan śtsynningur meš kafaldséljum, žann 8. og  9.; žann 10. śtnyršings stormur og kafald, sömuleišis žann 11. į śtsunnan. Žann 12. landsynnings stormur meš rigningu. Eftir žaš oftast śtsynningur og óstöšugur vindur, żmist meš rigningum en snjó- og hagléljum, žangaš til žann 22. og 23., bįša žį daga var mikiš kafald og stormvišri į austan, sķšan hefur veriš austan landnoršan įtt nęstum til mįnašarins enda; stormur nóttina milli žess 27. og 28., nema um mišjan dag žann 30. gjörši kafaldsbyl į vestan og varš um leiš frostlaust, en frysti aftur meš kvöldinu og spillti į jöršu. Annars hefur 9 seinustu dagana aldrei oršiš svo svo frostlaust, aš žišnaš hafi aš mun, žó hefur ei töluvert frost veriš nema 4 daga, 24.-27. ... Heišskķr dagur mį varla nokkur hafa heitaš til enda. 

Reykjavķkurpósturinn segir ķ janśarblaši 1848:

Ķ Noršurįrdal ķ Mżrasżslu hlupu skrišur miklar 18.—19. nóvember [1847]. Tók žį af hįlft tśniš į bę žeim sem heitir ķ Sandalstungu, og stór skrišur féllu į tvęr ašrar jaršir, Hrešavatn og Sveinatungu.

Ingibjörg Jónsdóttir į Bessastöšum segir ķ bréfi sem dagsett er 8.nóvember: „Hér var grasįr žaš mesta“. 

Žann 28.nóvember segir Sr.Jón ķ Ofanleiti: „Nóttina til žessa dags ofsastormur og fjśkbylur“. Žann 1.desember segir hann: „Nóttina til žessa dags ofsavešur - og rauš noršurljós į lofti sem gengu yfir loftiš frį SV“.

Reykjavķkurpóstur - desember (s40):

Ženna mįnuš hefur vešurįtt hér sunnanlands veriš mjög umhleypingasöm og óstöšug. Framan af jólaföstu voru snjóar og frost og komst žvķ nęr allur peningur į gjöf; hefir og hiš sama frést vestan af Snęfellsnesi. Sķšan hafa veriš einlęgir stormar aš kalla mį, aš kalla mį, af sušri og śtsušri, żmist meš įkafa rigningum eša éljagangi, er žvķ ekki ólķklegt aš śtigangspeningur hafi talsvert megrast.

Vešrįttufar ķ desembermįnuši ķ Reykjavķk: Fyrstu 14 dagana voru żmist landnyršingar, meš frosti, eša austan stormar, og stundum gekk vindurinn snögglega ķ sušur-śtsušur meš mikilli snjókomu, eša rigningum og frešum, svo allvķša gjörši haglaust, en uppfrį žeim 14. žišnaši aftur og hefur sķšan oftast gengiš austan og sunnan meš mikilli rigningu, og stundum śtsynnings snjóéljum, og oftar meš hvassvišri og žķšum, heldur en fyrri hluta mįnašarins, svo nś mį hér kalla snjólaust į lįglendi, žvķ žó snjór hafi komiš viš og viš, hefur hann brįšum žišnaš aftur, žvķ rigningar hafa veriš miklar. Yfir höfuš hefur loftžyngdarmęlirinn veriš meš lęgsta móti og vešurįtt vindasöm og óstöšug, śrkoma ķ meira lagi, og frost varš einnig meira [-14°R, -17,5°C] žann eina dag [ž.8.], enn komiš hefur hér ķ nokkur įr aš undanförnu, en stóš ei nema 8 klukkustundir svo mikiš — og sį sami dagur var sį eini dagur ķ mįnušinum, sem kalla mętti algjörlega heišskķr.

Lżkur hér aš sinni umfjöllun hungurdiska um vešur og tķšarfar įrsins 1847. Žakka Sigurši Žór Gušjónssyni fyrir innslįtt texta śr Brandsstašaannįl. Fįeinar tölur eru ķ višhenginu. 


Tuttugu septemberdagar

Tuttugu septemberdagar. Mešalhiti žeirra ķ Reykjavķk er 8,6 stig, -0,5 stigum nešan mešallags įranna 1991 til 2020, en -0,6 nešan mešallags sömu daga sķšustu tķu įrin. Hitinn rašast ķ 15.hlżjasta sęti (af 20) žaš sem af er öldinni. Hlżjastir voru žessir sömu dagar įriš 2006 og 2010, mešalhiti žį 10,9 stig, en kaldastir voru žeir 2013, mešalhiti 7,2 stig. Į langa listanum rašast hiti nś ķ 58.sęti (af 145). Žessir sömu dagar voru hlżjastir įriš 1939, mešalhiti žį 12,0 stig, en kaldastir voru žeir įriš 1979, mešalhiti 5,3 stig, 3,3 stigum kaldari en nś.

Į Akureyri er mešalhiti daganna 20 8,1 stig, -0,6 stig nešan mešallags 1991 til 2020, en -0,8 nešan mešallags sķšustu tķu įra.

Hiti er nešan mešallags sķšustu tķu įra į öllum vešurstöšvum. Vikiš er minnst į Kambanesi, -0,1 stig, en mest į Skagatį, -1,8 stig. Einna hlżjast hefur veriš į Austfjöršum, hiti rašast žar ķ 13.sęti į öldinni, en en annars ķ 15. eša 16.sęti į öšrum spįsvęšum.

Śrkoma hefur męlst 74,3 mm ķ Reykjavķk og er žaš um žrišjung umfram mešallag, en 30,5 mm į Akureyri og er žaš heldur nešan mešallags.

Sólskinsstundir hafa til žessa męlst 62 ķ Reykjavķk ķ mįnušinum, nokkru fęrri en ķ mešalįri.


Af įrinu 1846

Tķš į įrinu 1846 var almennt talin hagstęš, rigningar voru žó töluveršar syšra um tķma um sumariš og spilltu heyjum. Sex mįnušir voru hlżir, jśnķ hlżjastur aš tiltölu, en einnig var hlżtt ķ febrśar, maķ, įgśst, september og nóvember. Fremur kalt var ķ mars og október. Įrsmešalhiti ķ Reykjavķk var 4,9 stig, 0,9 stigum ofan mešallags nęstu tķu įra į undan og 4,3 ķ Stykkishólmi, 1,2 stigum ofan mešallags nęstu 10 įra į undan. 

ar_1846t

Mjög kaldir dagar voru ašeins žrķr ķ Stykkishólmi, 16. og 18.mars og 11.desember. Ķ Reykjavķk voru köldu dagarnir tveir, 16. og 17.mars. Óvenjuhlżir voru hins vegar 28. og 29.jśnķ. Hiti fór ķ 20 stig 5 sinnum ķ jślķ ķ Reykjavķk.

Śrkoma męldist 897 mm ķ Reykjavķk, einna žurrast aš tiltölu var ķ mars og desember, en śrkomusamt var ķ maķ, september, október og nóvember. 

ar_1846p

Mešalloftžrżstingur var meš lęgsta móti ķ jślķ, en meš žvķ hęsta ķ desember. Hęsti žrżstingur įrsins męldist ķ Stykkishólmi žann 10.desember, 1052,6 hPa - sį žrišji hęsti sem vitaš er um į landinu frį upphafi męlinga. Rétt aš geta žess aš dįlķtil óvissa er ķ męlingunni. Hęsti žrżstingur ķ Reykjavķk žennan sama dag var 1049,9 hPa. Lęgsti žrżstingur įrsins var lķka óvenjuhįr, 967,1 hPa (męldist ķ Reykjavķk 2.mars) og hefur ašeins žrisvar veriš hęrri sķšustu 200 įrin. Žrżstifar var rólegt bęši ķ janśar og desember - įbendi um kyrrvišri.

Um sumariš gekk mjög mannskęšur mislingafaraldur, lķklega versta drepsótt 19.aldar hér į landi. Ķ annįl 19.aldar segir m.a. [nęr oršrétt eftir Gesti vestfiršingi]: „Snemma um sumariš fluttist meš Dönum er komu ķ Hafnarfjörš dķlasótt (mislingar) hingaš til lands. Hugšu menn hana ķ fyrstu kvefsótt og gįfu lķtinn gaum, en ... sķšan breiddist hśn um allt land. Var hśn svo skęš aš hśn hlķfši nįlega engum manni. Lagšist fólkiš svo gersamlega aš margir voru žeir bęir aš hvorki varš gengt heyvinnu né öšrum atvinnuvegum. Og sumstašar kvaš svo mikiš aš žessu aš um tķma varš hvorki bśsmali hirtur né sjśklingum hjśkraš. Sżki žessi hafši ķ för meš sér margskonar meinsemdir, ... margir uršu blindir um tķma, hlustarverk, hįlsbólgu, höfušverk, brjóstžyngsli, stemmda gyllinęš og fleira. ... er įr žetta tališ meš hinum frekustu manndaušaįrum į öldinni“.

Žess mį geta aš įriš 1846 nįši kartöflumyglufaraldur hįmarki į Ķrlandi og olli uppskerubresturinn (og ill višbrögš stjórnvalda) skelfilegri hungursneyš.

Allmikiš var um slysfarir - einkum drukknanir. Flest er rakiš lauslega ķ Annįl 19.aldar. Eitthvaš af slysunum tengdist vešri, en dagsetningar vantar og žvķ tilgangslķtiš aš birta žį talningu hér. 

Hér aš nešan mį finna helstu heimildir um vešurfar įrsins. Nokkuš af vešurskżrslum og dagbókum er enn óyfirfariš. Aš vanda er stafsetning aš mestu fęrš til nśtķmavenju.

Gestur Vestfiršingur, 1. įrgangur 1847 lżsir tķšarfari įrsins 1846:

Vetrarfar hiš besta, mjśkvišri, snjóleysur og frostalķtiš veturinn śt. Žegar voraši, varš vešrįtta ókyrr, vindasöm og nęstum sķfelld votvišri fram ķ septembermįnuš, žį kom blķšur og góšvišrasamur kafli til žess ķ [október]. Eftir žaš komu aftur vindar og votvišri, oftast frostalķtiš; lagši žó snjó til fjalla ķ [október], sem leysti upp aftur ķ [nóvember], og til žessa tķma hefir aldrei fest snjó ķ byggš, svo aš saušfénašur, og žaš lömb, hafa gengiš, žaš af er vetrarins, sjįlfala śti ķ mörgum sveitum. Grasįr var gott, og žó aš sótt sś, [mislingar] hnekkti mjög heyvinnu, uršu heyin samt aš vöxtunum til ekki žeim mun venju minni, eins og žau į hinn bóginn hröktust frįbęrlega og skemmdust bęši hirt og óhirt af sķfelldum rigningum, uršu menn žvķ aš lóga venju framar fénaši sķnum, einkum lömbum. Nżting į öllum eldiviš og sjįfarafla varš og hin lakasta, en hlutahęš varš mikil, 7 hundruš til fjögra undir Jökli; hįlft fjórša og žašan af minni ķ Dritvķk. Ķ vesturverstöšunum aflašist mišur en undanfarin įr. [Ķ janśar] fórst hįkarlaskip ķ Bolungarvķk viš Ķsafjörš, tżndust žar 8 menn. Žį hvarf fiskiskśta ein frį Bśšum, voru į henni 6 menn; ašra vantar frį Flatey meš 5 śtlenskum og 2 Breišfirskum mönnum; drukknušu og 2 menn af bįt ķ Nessveit ķ Strandasżslu.

Reykjavķkurpósturinn (bls.2) segir ķ október [1846] frį tķšarfari įrsins til žess tķma:

Veturinn sem nęst leiš [1845-1846], var frį nżįri sunnanlands einhver hinn blķšasti žeirra er lengi hafa komiš, og var žvķ śtigangspeningur um sumarmįl ķ góšum holdum enda ķ žeim sveitum, hvar menjar höfšu oršiš į Heklu-gosinu ķ fyrrahaust; en žegar voraši, fölnaši vešur og ókyrršist, og žar eftir brį til rigninga, og stóš žaš allt fram aš sólstöšum; žį gjörši žurrvišri um nokkurn tķma og allgott sumarvešur, en meš mišjum tśnaslętti brį vešri aš nżju, og uršu žį miklar rigningar en hlżindi lķtil; hröktust töšur hjį öllum almenningi aš nokkru leyti, en śthey hvervetna, žvķ fęstir nįšu nokkru śtheyi ķ garš fyrr en eftir höfušdag hér syšra, og mį geta nęrri aš žaš hafi ekki veriš skemmdalaust. Haustiš sjįlft varš syšra blķtt og hagstętt, og bętti žaš aftur śr mörgum sumarsins vandkvęšum. Nyršra og eystra gekk vetur ķ fyrra [haustiš 1845] snemma ķ garš, og varš mjög žungur ķ skauti ķ flestum sveitum. Varš snjókoma žar vķša meiri enn ķ mörg įr aš undanförnu, svo ekki varš nema meš naumindum komist bęja į milli; stóš svo fram į śtmįnuši aš ekki batnaši, og var almenningur vķša komin į nįstrį meš pening sinn, og lį viš menn fęru aš lóga honum sökum heyleysis. En į śtmįnušum hlįnaši vel, og kom jörš og hagstęš vešurbót žegar mest lį viš, og varš žannig hvorki nyršra né eystra peningsfellir til muna, svo ólķklega sem įhorfšist. Frį įrferši og öšru sem į žessu tķmabili gjörst hefur į Vesturlandi ętlum vér Gesti Vestfiršingi aš segja, žann ętlaši heiman aš fyrir löngu, og er žvķ ekkert lķklegra enn žeir hittist einhvorustašar [svo] į leišinni, hann og Reykjavķkurpósturinn.

Grasvöxtur var nęstlišiš sumar [1846] hvervetna góšur, og sumstašar venju betri, mundu žvķ heyföng manna, einkum nyršra, hvar rigningar voru minni og öll įrferš betri, hafa oršiš mjög aš óskum, ef ekki hafi annaš aš boriš, en žaš var mislingasótt sś, sem kom śt ķ vor ķ Hafnarfirši, og sķšan fór um allt land, en stóš sem hęst nyršra, mešan į slęttinum stóš, og gjörši bęši žar og annarsstašar mikinn verka-tįlma, auk žess aš hśn varš mörgum manni aš bana, žar sem almenningur ekki hér gat komiš viš žeirri varkįrni ķ öllum ašbśnaši, sem ķ žeirri sótt žarf viš aš hafa, ef hśn į ekki aš verša hęttuleg, eins og raun bar vitni um ķ žetta skipti.

Brandsstašaannįll: [Vetur]

Frostalķtiš žar til 9.-12. [janśar] hrķšarkafli, 13.-17. žķša, en vann ei į gaddinn. Kom ašeins lķtil snöp sumstašar um tķma, žį fönn į žorranum og jaršleysi. 10. febrśar byrjaši 12 daga hlįka, stöšug nótt og dag, er um sķšir vann į gaddinn til lįgsveita og framdala, en lķtiš ytra til fjallbyggša. Var žetta óvęntanlegur bati um hįvetur, žar meš skemmdalaust meš hęgvišri. Góa var allgóš, utan langsöm hrķš ytra sķšustu viku hennar, en haršvišri hér.

Į Valžjófsstaš rigndi žann 26.janśar ķ noršaustanstormi og 4 stiga hita. Ingibjörg Jónsdóttir į Bessastöšum segir ķ bréfi sem dagsett er 10.mars: „Hér mį heita sól og sumar“. 

Žann 24.mars segir athugunarmašur į Hvanneyri ķ Siglufirši aš hafķs sé svo langt sem sést. Um mįnušinn segir hann: „Ķ mišjum žessum mįnuši hafa mestar frosthörkur veriš sem ķ vetur hafa komiš og meš einmįnašarkomu rak hér inn hafķs“.

Annįll 19.aldar (nokkuš stytt hér): [Vetur]

Eftir nżįr héldust snjóžyngsli er komin voru yfir allt Noršurland, og var skorpa sś talin 13 vikur. En meš mišjum žorra kom įgęt hlįka er varaši ķ 12 daga. Meš einmįnuši kom žar žį aftur fannfergi, er hélst fram į sumar. ... Ķshroši kom sķšast ķ mars aš Noršurlandi, en fór brįtt aftur. 

Brandsstašaannįll:[Vor]

Į einmįnuši til pįska, 12. aprķl, frostamikiš og jaršlķtiš. Fór žį aš bera į heyleysi sumstašar, einkum ķ Vindhęlishrepp. Gengu žį rekstrar fram ķ sveitirnar, helst Įsana. Eftir pįska góšur og hagkvęmur bati. Um sumarmįl heišarleysing. Gengu žį sumstašar kżr śti. Gróšur kom ķ aprķllok. Ķ maķ vorblķša ęskileg.

Brandsstašaannįll: [Sumar]

Ķ jśnķ žurrkasamt, oft sunnanįtt og hitar. Ķ jślķ noršanįtt til 12.-17., aš rigning og hretvišri vökvaši jöršina. Fór žį grasvexti vel fram. Ķ mišjum jślķ byrjašist slįttur, žar sem žvķ varš sętt fyrir mislingasżkinni. Var besta heyskapartķš, rekjur góšar og žerrar į milli, žó ķ jślķlok skemmdist vķša töšur fyrir fólkleysi. Allir fengu fatla, minnst viku verkamissi og allt aš mįnašar. Kaupafólk veiktist syšra og kom mjög fįtt, varš žvķ ófįanlegt aš bęta žörf manna, utan žaš įšur var rįšiš. Ķ september heyjašist mikiš og nżttist vel, en snemma visnaši gras.

Į Valžjófsstaš męldist 29°C frį kl.12 til 15 žann 2.įgśst. Žar heyršust dynkir žann 4.įgśst. Athugunarmašur į Odda į Rangįrvöllum męldi 20 stiga hita žann 29.jśnķ, 6., 20., 21.(22 stig) og 27.jślķ og einnig 7.įgśst. Žann 21. og 27. september męldi hann 18.siga hita. Hann segir frį sandryki og ofsavešri žann 24.jślķ og žann 28.įgśst mesta ofsavešur og rigning um nóttina svo vķša flaut (hey) burt af engjum. 

Žann 1.september segir athugunarmašur į Hvanneyri ķ Siglufirši: „Ofsavešur žį į leiš, snjór ķ nótt svo alhvķtt varš ofan ķ byggš“, og 7.október segir hann: „Enn meira brim svo menn muna ei hér eftir žvķlķku“. 

Brandsstašaannįll: [Haust]

Haustiš varš gott, utan mikil hrķš ytra 7.-8. október, žį mest var um kaupstašarferšir, mörgum til meins, eftir žaš mikiš gott. 4.-7 nóvember noršanžķša, góšs viti. [Žann] 8.-15. mikil hlįka og flóš mikiš ķ įm, žvķ snjór var kominn til framheiša. 10. des. kom fyrst hrķš, svo fariš var aš gefa lömbum. Į jólanótt kom fönn allmikil, er tók upp į žrišja.

Annįll 19. aldar (stytt): [Haust]

Haustiš var hiš įgętasta og oftast žķš jörš noršanlands, svo rista mįtti torf til 20.nóvember. Héldust śr žvķ hęg frost og kyrrvišri til įrsloka.

Reykjavķkurpósturinn segir af tķš sķšustu mįnuši įrsins ķ janśarhefti 1847 [s.59]:

Įrferš hefur, žaš sem af er af vetri žessum, veriš hér syšra og nyršra, aš žvķ er frést hefur, einhver hinn blķšasta, svo varla hefur fest snjó į jöršu, en oftast veriš blķšvišri meš sunnanvindi; 26. og 27. nóvember varš kuldinn ašeins -8°R [-10°C] og eins žann 11 og 12 desember.

Vešurskżrsla frį Odda į Rangįrvöllum lżsir nokkuš gangi Heklugossins og jaršskjįlftum sem žvķ fylgdu og fundust žar. Žann 14.įgśst segir aš eldur hafi sést ķ Heklu um kvöldiš, sömuleišis žann 15., en ekki eftir žaš. 

Lżkur hér aš sinni umfjöllun hungurdiska um vešur og tķšarfar įrsins 1846. Žakka Sigurši Žór Gušjónssyni fyrir innslįtt texta śr Brandsstašaannįl. Fįeinar tölur eru ķ višhenginu.  


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

Nokkur órói

Nokkur órói er ķ kortunum žessa dagana. Vestanstrengurinn ķ hįloftunum yfir landinu er meš sterkasta móti mišaš viš įrstķma - og vel mį vera aš žaš kólni nokkuš rękilega upp śr helginni. En töluverš óvissa er žó ķ spįnum. Lęgš fer noršaustur Gręnlandssund į morgun (laugardag 19.) og sķšan į önnur aš fara yfir landiš noršvestanvert sķšdegis į sunnudag. Eitthvaš hring hefur veriš ķ gangi ķ spįm meš žį lęgš. Nżjasta spį evrópureiknimišstöšvarinnar gerir heldur minna śr henni heldur en žęr fyrri (hįtt ķ 20 hPa grynnri heldur en hśn var ķ sķšustu spį). Svona hring er aušvitaš óžęgilegt meš afbrigšum en mį ekki verša til žess aš slakaš sé į athyglinni - nęsta spį sżnir e.t.v. eitthvaš allt annaš. 

Myndin sżnir noršurhvelsstöšuna ķ 500 hPa-fletinum sķšdegis į sunnudag (20.september).

w-blogg180920a

Jafnhęšarlķnur eru heildregnar, af legu žeirra mį rįša vindstyrk og stefnu. Žęr eru mjög žéttar yfir Ķslandi og mį žvķ lķtiš śt af bregša meš vind. Litir sżna žykktina, en hśn segir af hitafari ķ nešri hluta vešrahvolfs - žvķ meiri sem hśn er žvķ hlżrra er loftiš. Jafnžykktarlķnur eru žéttar viš Ķsland (stutt į milli lita) - en viš sjįum hlżja bylgju sem fylgir sunnudagslęgšinni yfir landinu - hlżtt loft rķs inn ķ hįloftastrenginn. Misgengi žykktar- og jafnhęšarlķna „bżr til“ lęgšina. 

Fyrir vestan og noršan er nokkuš kalt loft - forboši haustsins. Viš megum taka eftir žvķ aš 500 hPa-flöturinn er mjög flatur ķ kuldanum - kannski ekki mikla orku žangaš aš sękja fyrir lęgšakerfin - frekar aš ašsókn hlżinda aš sunnan skerpi į žeim. En žetta loft er samt kalt og spįr telja nś lķklegt aš žaš leiti sušur til okkar upp śr helginni - trślega meš nokkrum vindi um tķma - og žį kólnar aušvitaš. Kannski koma fįeinir dagar sem verša ķ kaldara lagi mišaš viš įrstķma.

En sķšan vitum viš ekki hvaš sękir aš - sjórinn ķ kringum landiš hitar kalda loftiš aš nešan - og žį myndast alls konar smįhroši - jafnvel éljabakkar - ętti ekki aš koma okkur sérlega į óvart. En ętli hitinn mjakist ekki sķšan upp aftur.

Į kortinu mį einnig sjį tvo fellibylji. Annar, Teddy, er mjög öflugur - töluverš óvissa er meš nįkvęma braut hans - ķ augnablikinu viršist kerfiš stefna į austurströnd Kanada. Hinn fellibylurinn er veigaminni - en samt nokkuš alvarlegur. Fellibyljastafrófiš er į enda runniš (W er sį sķšasti en - žį er fariš ķ žaš grķska. Bókstafnum Alfa var til einskis eytt (ķ hįlfgerša dellu finnst ritstjóranum - en žaš er bara hans skošun). Tilfinningin er sś aš žetta nafnakerfi sé einhvern veginn aš ganga sér til hśšar. - En Beta er samt alvöru og gęti valdiš töluveršum usla - žó į žessari stundu sé engan veginn śtséš meš žaš. 


Hįlfur september

Hįlfur september - fremur svalur mišaš viš žaš sem veriš hefur į öldinni. Mešalhiti ķ Reykjavķk er 8,6 stig, -0,7 stigum nešan mešallags sömu daga 1991 til 2020, en -0,9 stigum nešan mešallags sķšustu tķu įra og rašast ķ 17.hlżjasta sęti (af 20) į öldinni. Žessir dagar voru hlżjastir įriš 2010, mešalhiti žį 12,2 stig. Kaldastir voru žeir 2012, mešalhiti 7,7 stig. Langi listinn sżnir okkur hins vegar aš hiti nś rašast nęrri mešallagi, eša ķ 72.sęti af 144. Sömu dagar 2010 eru hlżjastir, en kaldastir voru žeir įriš 1992, mešalhiti žį 5,6 stig (3 stigum kaldari en nś).

Į Akureyri er mešalhiti fyrri hluta mįnašarins 7,5 stig, -1,5 stigum nešan mešallags 1991 til 2020, en -1,8 undir mešallagi sķšustu tķu įra.

Hiti er nešan mešallags sķšustu tķu įra um land allt. Vikiš er minnst ķ Blįfjallaskįla, -0,4 stig, en mest -2,6 stig į Biskupshįlsi og Fjaršarheiši. Ekki er mjög mikill munur į landshlutum, hiti į Sušausturlandi rašast ķ 16.sęti į öldinni, en annars ķ 17. eša 18.sęti.

Śrkoma ķ Reykjavķk hefur męlst 47,0 mm og er žaš ķ rķflegu mešallagi. Į Akureyri hefur śrkoman męlst 25,7 mm sem er ķ rétt tępu mešallagi.

Sólskinsstundir hafa męlst 55,3 ķ Reykjavķk, rétt undir mešallagi.


Sólin sżndist blį

Ķ september įriš 1950 voru miklir skógareldar ķ Alberta og Bresku Kólumbķu ķ Kanada. Um žį mį lesa į Wikipedia undir leitaroršinu „Chinchaga fire“. Žar segir aš žessir eldar (stakir og sér) séu hinir mestu sem oršiš hafi ķ Noršur-Amerķku - en žeim hafi veriš leyft aš brenna vegna žess aš svęšiš var strjįlbżlt. Einnig segir aš eldshafiš og reykjarsśla žess sé žaš mesta og stęrsta sem vitaš er um ķ įlfunni og bar reyk og ösku allt aš vešrahvörfum. Askan fór sķšan til austurs og noršausturs til Evrópu - og barst hśn einnig yfir Ķsland. Skżiš var mjög žétt og dimmdi mjög ķ loft žar sem žaš bar yfir og žar sem sól nįši aš skķna var hśn blį aš lit - sem er mjög óvenjulegt. Um žetta birtust sķšan fįeinar greinar ķ vķsindatķmaritum - mešal annars eftir Anders Ångström (tengill). Jónas Gušmundsson ritaši einnig um žetta grein [„Var „blįa sólin“ „tįkn į himni““] - hana mį lesa ķ tķmariti hans Dagrenningu, 4.tölublaši 1950 (bls.3 og įfram, timarit.is). Grein Jónasar tķnir til żmsar heimildir og umsagnir og er sį hluti greinarinnar hinn fróšlegasti aflestrar. Sķšan fer hann nokkuš hįtt į flug - og kemst aš lokum aš eftirfarandi nišurstöšu:

„Öll hin jaršnesku einkenni eša tįkn, sem Kristur sagši aš fylgja mundu endurkomu sinni, s.s. byltingar, styrjaldir milli žjóša, hallęri, drepsóttir og vošafyrirburšir (stórkostleg slys) hafa veriš aš gerast fyrir augum vorum hin sķšustu įrin, og nś hefur einnig hiš fyrsta „tįkn į himni" boriš fyrir augu vor. Žaš er žvķ kominn tķmi til žess aš žjóšir jaršarinnar fari aš reyna aš įtta sig į žvķ, hvar žęr standa og hvaš er aš gerast“.

Og ķ višbęti hafnar hann sķšan skógareldaskżringum:

„Kjarrskógareldur, žótt į allstóru svęši sé, vestur ķ Kanada, er ekki lķklegur til žess aš valda myrkri og móšu um hįlfan hnöttinn, og gera lit sólarinnar annarlegan dag eftir dag ķ Evrópu. Žaš er aušskiliš mįl, aš žau blöš og žeir menn, sem vilja skilja alla hluti „jaršneskri skilningu" grķpi ķ slķkt hįlmstrį sem žetta, og telji nś skżringuna fengna. Žeir vilja ekki skilja aš til sé mįttug hönd, sem fyrr en varir getur skrifaš mene tekel į veggi vorrar hrynjandi mannfélagshallar. Žaš vildu žeir heldur ekki skilja, sem sįtu aš sumbli ķ höll Belsazar konungs foršum“.

Nś, - allt žetta er kunnuglegur mįlflutningur nś 70 įrum sķšar (tįknin birtast enn ótt og tķtt og boša enda veraldarinnar - eša alla vega enda samfélagsskipanar vorrar).

Hvaš sem vangaveltum Jónasar lķšur er samkomulag um žaš aš skógareldar geti litaš sólina blįa (žó rauši liturinn sé algengari). Skógareldar žeir sem nś (2020) geisa vestra hafa žar valdiš żmis konar teiknum į himni. Eldbólstrar žeir sem žar hafa myndast margir og miklir eru nęgilega stórvaxnir til aš koma reyk og ösku aš vešrahvörfum og žar berast žeir um „hįlfan hnöttinn“. Žaš į hins vegar enn eftir aš sżna sig hvort takist aš „gera lit sólarinnar annarlegan dag eftir dag ķ Evrópu“.

w-blogg140950a

Kortiš sżnir vešurstöšuna - svona gróflega. Žetta er 500 hPa-hįloftakort śr bandarķsku ncep-endurgreiningunni og gildir kl.18 žann 25.september 1950 - daginn įšur en rökkriš gekk hér yfir. Trślega hefur skżiš veriš ķ hryggnum vestan viš Ķsland - en hann fór sķšan til austurs og bar loft śr noršvestri inn yfir Evrópu daginn eftir. Rökkriš var žvķ örlķtiš fyrr į ferš hér į landi heldur en ķ Evrópu annars. Skżjažykkni var yfir landinu vestanveršu - en mun bjartara ķ lofti eystra.

Hér eru nokkrar klippur śr blöšum - einhverja athygli hefur rökkriš greinilega vakiš - og sól varš blįleit austanlands.

[Morgunblašiš 27.9. 1950]

Einkennileg litbrigši voru ķ loftinu hjer ķ Reykjavķk og vķšar um nįgrenniš ķ gęrmorgun. Fyrst um morguninn var loftiš undarlega og óvenjulega gulleitt, en sķšar skyggši yfir og var dimmra frameftir degi, en venja er til į žessum tķma įrs, jafnvel žótt loft sje žjettskżjaš. — Engin skżring hefur fengist į žessu fyrirbrigši.

[Alžżšublašiš 28.9. 1950]

Hiš dularfulla rökkur, sem varš hér ķ fyrradag, er enn óskżrt.

[Morgunblašiš 29.9. 1950]

Į žrišjudaginn, žegar litbrigšin voru ķ skżjažykkninu hjer yfir sušvesturlandinu, žį var sólin blįleit į Austfjöršum. Žann dag var vķša sólskin žar eystra og žessi blįi litur sem var į sólinni, var eins og sį sem sjest hefur undanfarna daga į meginlandi Evrópu.

[Alžżšublašiš 30.10. 1950]

Nżkomin erlend blöš segja frį žvķ, aš nęst lišinn sunnudag hafi reykskż mikil frį skógareldum ķ Alberta ķ Kanada valdiš rökkri į stóru svęši ķ Kanada og Bandarķkjunum. Eru lżsingar į rökkri žessu og hinni „blįu sól", sem žvķ fylgdi mjög įžekkar žvķ, sem hér kom fyrir. Reykskżin hurfu śt į Atlantshaf į sunnudagskvöld, og į žrišjudagsmorgun varš rökkriš hér į landi, og viršist žvķ mega ętla, aš hér sé um sama fyrirbęri aš ręša.

Žaš er mjög langt sķšan ritstjóra hungurdiska var bent į žetta tilvik - norskir lęrifešur hans minntust į žaš į sķnum tķma. Sjįlfur sį hann einu sinni gręna sól - um žį sżn mį lesa ķ pistli sem birtist hér į hungurdiskum ķ sumar [og mįtti raunar tślka sem tįkn į himni].

En žvķ er ekki aš neita aš ritstjórinn bķšur enn eftir žvķ aš fį aš sjį hina blįu sól - og fylgist žvķ allnįiš meš fréttum af reykskżjum aš vestan. 

 


Fyrsti žrišjungur septembermįnašar

Fyrsti žrišjungur september er ķ kaldara lagi aš žessu sinni - sé mišaš viš žessa öld - en reyndar er hitinn ofan mešallags sé litiš til lengri tķma. Ķ Reykjavķk er mešaltališ nś 8,8 stig, -0,9 stig nešan mešallags 1991 til 2020, en -1,3 stig nešan mešallags sķšustu tķu įra. Hann rašast ķ 16.hlżjasta sęti (af 20) į öldinni. Hlżjastir voru sömu dagar įriš 2010, mešalhiti žį 13,8 stig, en kaldastir voru žeir 2012, mešalhiti 8,1 stig. Į langa listanum er hitinn nś ķ 78.sęti (af 144). Į žeim tķma voru dagarnir aldrei hlżrri en 2010, en kaldastir voru žeir 1977, mešalhiti žį ašeins 5,7 stig.

Į Akureyri er mešalhiti dagana tķu 7,8 stig, -0,8 stigum nešan mešallags 1991 til 2020, en -2,4 nešan mešallags sķšustu tķu įra.

Hiti er nešan mešallags sķšustu tķu įra um land allt, minnst į Kambanesi, žar er neikvęša vikiš -0,3 stig, en mest er žaš į Biskupshįlsi, -3,4 stig.

Röšun hita į spįsvęšunum sżnir aš aš tiltölu hefur veriš hlżjast į Sušausturlandi, žar rašast hitinn ķ 15.sęti į öldinni, en kaldast er į Austurlandi aš Glettingi, žar er hitinn ķ 19.sęti (žvķ nęstkaldasta) į öldinni.

Śrkoma ķ Reykjavķk hefur męlst 38,5 mm, um 40 prósent umfram mešallag, og 14,1 mm į Akureyri, en žaš er rétt undir mešallagi.

Sólskinsstundir ķ Reykjavķk eru oršnar 29,8 - um 10 fęrri en ķ mešalįri.


Smįvegis af įgśst

Kortiš hér aš nešan sżnir mešalhęš 500 hPa-flatarins (heildregnar lķnur), mešalžykkt (daufar strikalķnur) og žykktarvik ķ nżlišnum įgśstmįnuši (litir). Žykktin męlir hita ķ nešri hluta vešrahvolfs og vik hennar segja žvķ til um žaš hversu hlżtt (eša kalt) hefur veriš.

w-blogg030920a

Gulu litirnir sżna svęši žar sem žykktarvikiš var meira en 10 metrar. Mesta vik yfir landinu er rétt tępir 40 metrar og samsvarar žaš žvķ aš hiti (ķ nešri hluta vešrahvolfs) hafi veriš um 2 stig yfir mešallagi (1981 til 2010). Žetta var hlżr įgśst į stórum hluta žess svęšis sem kortiš sżnir - hlżjast žó yfir Hudsonsundi noršur af Labrador, žar var žykktarvikiš meira en 60 metrar. Vik sem žessi teljast žó varla óvenjuleg - enda felur žetta mešaltal nokkuš misjafnt vešurlag fyrri og sķšari hluta mįnašarins. 

Hįloftavindar viš landiš voru ekki fjarri mešallagi aš styrk og stefnu - bęši vestan- og sunnanįtt žó lķtillega yfir žvķ - enda lengst af daufari tķš syšra heldur en um landiš noršan- og austanvert. 

Žökkum BP fyrir kortageršina aš vanda. 


Nęsta sķša »

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Maķ 2021
S M Ž M F F L
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          

Nżjustu myndir

  • w-blogg030521b
  • w-blogg030521a
  • w-blogg300421b
  • w-blogg300421
  • w-blogg280421a

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (7.5.): 6
  • Sl. sólarhring: 504
  • Sl. viku: 1796
  • Frį upphafi: 2030926

Annaš

  • Innlit ķ dag: 6
  • Innlit sl. viku: 1564
  • Gestir ķ dag: 6
  • IP-tölur ķ dag: 6

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Eldri fęrslur

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband