Bloggfrslur mnaarins, janar 2015

Veggurinn Grnland

Grnland sklir slandi a miklu leyti fyrir rsum lofts fr kanadsku heimskautaeyjunum - ekki alveg alltaf. dag (rijudaginn 20. janar) sst kalt loft falla niur af jklinum mjum vindstreng sunnan vi Kulusuk - ef marka m greiningu evrpureiknimistvarinnar hdegi. Korti a nean snir vind 100 metra h (yfir lkanlandinu) hdegi dag.

w-blogg210115a

sland er lengst til hgri - en yfir fjllum Austur-Grnlands er str blettur ar sem vindhrai er allt upp 36 m/s (dekksti brni liturinn). Megni af loftinu sem arna fellur niur fer trlega svokalla straumstkk - a lyftist upp aftur og fer uppr essu korti. smbili nr vindur a haldast yfir 24 m/s langt t haf og lendir ar loks samkrulli vi eitthva fleira.

Hinn vindstrengurinn myndinni, s sem er utan milnu Grnlandssundi er annars elis - ar rengir hlrra loft r austri sr a kaldara sem kemur a noran svo r verur rok ea ofsaveur.

ykktarkortinu a nean sjum vi strra svi - og fallvindurinn ofan af Grnlandi sst vel - ekki sem vindur heldur sem tunga af kldu lofti.

w-blogg210115b

Heildregnu lnurnar sna ykktina - en litir hita 850 hPa. Hr sst veggur Grnlands mjg vel. Alveg efst vinstra horni m sj 4900 metra jafnykktarlnuna. Kalda lofti teygir sig til austurs yfir jkulinn ar sem vindstrengurinn er fyrra kortinu. Lgykktars er merktur me ltilli rauri r - en ykktin getur samt ekki talist lg - hn er bara lgri snum heldur en til beggja handa.

Framrs kuldans sst betur litunum sem sna hita 850 hPa. s hans er merkt me gulu rinni. Vi sjum tluna -17 fjlublum bletti skammt undan strnd Grnlands - alvrukuldi. a er hins vegar lti a marka -30 stiga tluna hhrygg Grnlands - jkullinn nr raun upp fyrir 850 hPa.

Vi notum tkifri og tkum eftir v a sar kuldans eru ekki sama sta. ykktin mlir sem kunnugt er hita neri hluta verahvolfs - eins konar mealtal nestu 5 km ess, en 850 hPa flturinn er near (heldur en a mealtal). Kuldasinn hallast greinilega - hann er hr sunnar neantil heldur en ofar.

Fallvindur ofan af Grnlandsjkli nefnist piteraq- hungurdiskar hafa oft minnst hann og eli hans ur.

essi piteraq gengur fljtt niur v lgakerfi nlgast r suvestri. morgun (mivikudag) verur a komi langleiina til slands. Korti a nean snir sp evrpureiknimistvarinnar kl. 18.

w-blogg210115c

rtt fyrir a essi lg s t af fyrir sig ekkert aumingjaleg, finnst manni a samt v rstilnurnar eru ekkert srlega ttar kringum meginrkomusvi hennar - varla a ni stormstyrk. etta er auvita g tilbreyting fr v sem veri hefur. Vanmetum samt ekki veri ferum okkar um landi.

En - fyrir vestan Grnland er mjg kalt. Eins gott a veggurinn vestri skli okkur vel egar lgin er komin framhj. a hann lka a gera - a mestu, en rtt er a fylgjast me barttu yngdar- og flotkrafta vi Suaustur-Grnlandnstu daga.


Heldur hlrra framundan?

Hiti a sem af er mnui snist vera um -1,5 stigum undir meallagi sustu tu ra byggum landsins (ekki nkvm tala). a hefur auvita oft veri kaldara essa janardaga, t.d. janar 2007 egar hitinn var meir en einu stigi near en n. endai janar -1,5 stigum undir meallagi sama tma2005 til 2014 Reykjavk.

Ekki er tlit fyrir nein srstk hlindi t mnuinn, en samt eru spr heldur hllegri en veri hefur. Hr ltum vi runu evrpureiknimistvarinnar fr hdegi dag (mnudag 19. janar). Korti snir mealh 500 hPa-flatarins, mealykkt og ykktarvik 19. til 29. janar (10 daga).

w-blogg200115a

Heildregnu lnurnar sna mealh 500 hPa-flatarins. r strikuu mealykktina, en hnmlir hita neri hluta verahvolfs. ykktarvikin eru san snd lit. Blir litir ra svum ar sem ykkt er undir meallaginu 1981 til 2010, en gulir og brnir ar sem hlrra er en a mealtali.

Hr hefur ori mikil breyting fr sustu 10 dgum, en var ykktin 70 til 80 metrum undir meallagi hr landi ea semsvarar 3,5 til 4 stigum. Nstu tu daga ykktin a vera vi meallag sunnanlands, en 20 til 30 metra (1 til 1,5 stig) ofan ess fyrir noran.

Kannski mealhiti janarmnaar 2015 veri ekki mjg lgur eftir allt saman?

myndinni m sj hin afbrigilegu hlindi vi Noraustur-Grnland. au hafa veri vivarandi mestallan mnuinn - en teygja sig n tt til slands. Aftur mti er Kanadakuldapollurinn Stri-Boli venjunrri Grnlandi, ar ykktin a vera 180 metra undir meallagi (-9 stig). Hr sst venjuvel hvernig Grnlandsjkull stflar kuldann - hann kemst ekki yfir jkulinn (a mealtali). Miklum kulda er lka sp vi Mijararhaf - tli rkoma fylgi ekki lka?

En kortinu m einnig sj mikla lgarbeygju vi sland - skarpt lgardrag. tli a bendi ekki til framhaldandi umhleypinga? Alla vega er slatti af lgum vntanlegur okkar slir - s a marka spna.


Um han rsmealhita

Hitinn rinu 2014 var s nsthsti Reykjavk og Akureyri san samfelldar mlingar hfust essum stum sari hluta 19. aldar. Veurstofan hefur enn ekki birt endanlegar niurstur en r hljta a birtast alveg nstunni. Ljst er a ri er a hljasta fr upphafi mlinga va um noran- og austanvert landi, mlinga sem stai hafa meir en 140 r samfellt.

Ritstjri hungurdiska reiknar lka landsmealhita byggum landsins sr til gamans. Um reianleika eirrar leikfimi fullyrir hann ekki neitt. ri 2014 reynist vera hi hljasta fr upphafi samsuunnar, 0,02 stigum hlrra en ri 2003 sem var a nsthljasta. En ar sem ritstjrinn telur sig hfsaman mann (ea annig) vill hann sur a essi merki fangi s kynntur me einhverjum lrablstri og ltum. J, etta er merkilegt t af fyrir sig - en fyrst og fremst annig a enn eitt afburahltt r hafi n bst vi ll hin essari nju ld.

Eftir hver ramt egar tlur hafa borist reiknar ritstjri hungurdiska t ykktarhita landsins (lka sr til gamans). Mjg gott samband er nefnilega milli 500/1000 hPa-ykktarinnar og hita veurstvum - m.a. Reykjavk. Fyrst ri 2014 var svona hltt er elilegt a spurt s hvernig ykktarhitinn hafi stai sig.

a snir myndin hr a nean.

h-thykktarhiti-2014

Reikningarnir n yfir hloftaathuganatmabili 1949 til 2014.Fylgnistuull milli ykktar og hita essu tmabili er um 0,9. Mld gildi eru lrttum s myndarinnar, en tlu eim lrtta. Hstur var mealhitinn ri 2003 (6,06 stig) og nrri v jafnhr ri 2014 (5,99 stig). essi r liggja nnast hli vi hli enda var mealykkt ranna mjg svipu. ykktin hefur hins vegar nokkrum sinnum veri meiri en n, langmest ri afbrigilega, 2010, en var rsmealhiti Reykjavk sjnarmun lgri en n (5,90 stig). Vi sjum lka a ykktin (og ar me ykktarhitinn) var einnig sjnarmun hrri en n rin 2008 og 2009 - tt au r reyndust ltillega kaldari.

Mismunur reiknara og mldra gilda nefnist leif. Hn er mjg misjfn fr ri til rs. egar r lendir nean lnunnar hefur hitinn veri lgri en ykktin bendir til, annig var a 2010 - ykktarhitinn var 6,15 stig - leifin var -0,09 stig, hann var hins vegar ekki nema 5,32 stig 2014 - leifin er +0,67 stig. etta er reyndar strsta jkva leif alls tmabilsins.

ur en vi frum a hrpa eitthva t af v skulum vi muna a ykktarmlinrin (fengin r nokku samstum veurlknum) er ekki eins nkvm og mlingin stinni. Auk ess er ykktin reiknu yfir miju landi (65N, 20V) og af eim stum myndast einnig su rinni sem reyndar mtti me lagni leirtta fyrir - v vi eigum ykktarbrattann lka. Vi eigum ekkert vi leirttingu bili.

En ltum n run ykktarleifarinnar san 1949. Einstk r eru snd me slum - en 7-ra kejumealtal me rauri strikalnu.

w-blogg190115-thykktarleif-rvk

Vi munum auvita a kvei var upphafi a leifin skyldi vera nll yfir tmabili allt. Hefum vi vali anna tmabil hefu tlur hnikast til.

ykktarleifin nr (jkvu)hmarki snemma tmabilinu en verur san neikv hafsrunum 1965 til 1971, minnkar san aftur, en hefur svo veri venjumikil, og jkv, sustu 7 r tmabilsins (2008 til 2014).

Hvers vegna er ykktarleif mismunandi? v geta veri msar skringar. Fyrst r sem nefndar voru hr a ofan: i) liggur gallari ykktarr, ii) a mismunandi bratti ykktarsvisins milli Reykjavkur og vimiunarpunktsins valdi.

Tvr ararverur a nefna srstaklega: iii) Breytingar geta ori stinni ea stasetningu hennar lklegt m telja a ef Reykjavk hefur vegna ttblishrifa hlna meira en dmigert er strra svi myndi slkt sna sig sem vaxandi ykktarleif. iv) Stugleiki nesta hluta verahvolfs er breytilegur. Mikill og stugur sjvarkuldi n ea venju mikil bjartviri vetrum gtu t.d. valdi v a samband ykktar og hita raskaist hiti vri lgri vi yfirbor heldur en ykktin ein getur s. Vi getum sagt a kuldinn s grunnur. S ykktarleifin jkv hefur hlna meira vi yfirbor heldur en almennt neri hluta verahvolfs.

essu langa (66-ra) skeii vitum vi um hafsrin sem mgulegt tmabil me lgum sjvarhita kringum landi og sjvarkuldi gti veri byrgur fyrir neikvri ykktarleif ess tma a mtti segja meira um a sar. Kuldinn um 1980 hltur a hafa veri djpur orinn til ar sem kalt loft streymir t yfir hljan sj annig a ykktin hefur veri gu sambandi vi hita nestu lgum. Hin stra jkva ykktarleif sustu ra hver er skring hennar?

Mean vi hfum ekki fjalla um leif fleiri stvum getum vi ekki tloka skringu iii) hr a ofan a of miki hafi hlna Reykjavk vegna ttblishrifa ea annarra stabundinna breytinga sem tengdar eru mlingunum. htt er a upplsa a ekkert bendir til ess a etta s skringin.

Hi ga samband hita og ykktar segir okkur a rtt allt skra breytingar ykkt yfir 65N og 20V stran hluta af breytileika hitans Reykjavk fr ri til rs.

Fleira essu ntengt liggur pokahorni ritstjrans - en tli hann liggi ekki v bili.


Landsynningur

sunnudag (18. janar) kemur flug lg inn Grnlandshaf. v er sp a henni fylgi nokku flugur landsynningur. Landsuur er gamalt nafn suaustri. Ori landsynningur vsar v til suaustanttar - en oftast ekki hvaa suaustanttar sem er, heldur til eirrar sem ber me sr bi hvassviri og rkomu - sem oftast er rigning.

Lgin essi er af mjg algengri ger - landsynningur hennar er alvru (eins og menn vilja oftast ora a dag) - en tsynningurinn (suvestantt me ljum) sem oft fylgir kjlfari skilar sr ekki nema mjg stutta stund - ea alls ekki. Lgin fer hring aftur fyrir sig (kannski m segja a hn stolli) og hrapar svo skyndilega t r myndinni og brotnar - brotin fara svo til Bretlandseyja.

Tlvuspr undanfarinnar viku hafa veri mjg ljsar um etta lgarbrot - meira a segja var um tma tlit fyrir a landsynningurinn ni aldrei til okkar (suaustantt kannski - en ekki landsynningur).

N er samkomulag ori betra. Korti hr a nean snir sp harmonie-lkans Veurstofunnarum vind 100 metra h (yfir lkanlandinu) kl. 10 mnudagsmorgunn. hvassviri a vera hmarki (a sgn). kortinu stendur 2014 en a vera 2015.

w-blogg180115a

rvar gefa stefnu til kynna, en litir sna vindhraa. Raubrnu litirnir sna vind yfir 24 m/s. Hr m sj a fjll hafa mikil hrif vindhraann - hlmegin (auvita fugmli hi versta) er vindur miklu meiri en veurs. Hstu hmrkin eru vi Langjkul, ar sem vindur a vera yfir 40 m/s. Tlur litlum gulum kssum sna lklegar hviur (sem geta n til jarar).

Landsynningsstormurinn hreyfist til norausturs - en minnkar jafnframt. llu hgari suaustantt fylgir kjlfari. Spin gerir r fyrir talsverri rkomu - aallega slyddu og rigningu bygg en hr fjllum. a er alltaf spurning hvers konar rkoma fylgir kjlfari - hr m sj a vindstefna virist ekki breytast miki ann mund sem draga fer r vindi. a bendir til ess a hiti breytist ekki mjg - og ar me er snjkoma lklegri. Ef sngglega lygnir alveg lok landsynningsvera a vetri er vibi a hann fari strax a snja.

En etta er vindur 100 metra h. Korti hr a nean snir vind h vindhraamla - 10 metrum sama tma, kl. 10 mnudag 19. janar. Nningur sr til ess a hann er llu minni heldur en 100 metravindurinn. kortinu stendur 2014 en a vera 2015.

w-blogg180115b

Hr hafa rauleitu svin dregist mjg saman - en samt eru arna flkar, t.d. einn Kjalarnesi. N er varla hgt a tlast til ess a lkani ni llum smatrium. annig geta veri stakir blettir ar sem vindur er meiri en etta kort snir og gott a eiga bi kortin egar ra lklegan vindhraa eim sta sem vi hfum huga hverju sinni.


Savkurlgin janar 1995

N eru 20 r liin fr mannskaasnjflinu Savk. Illviri sem v olli kom illa fram tlvuspm ess tma - tt allgar teldust. Sari endurgreiningar vestanhafs og austan nu v heldur ekki fullngjandi htt. a er loksins a sj m lgina miklu fullri dpt njustu endurgreiningarafur evrpureiknimistvarinnar, ERA-interim.

Hvort og hvernig essu veri yri sp me reiknilknum og gervihnattaathugunum ntmans er ekki gott a segja, miklar skekkjur sjst enn spnum. En tli maur veri samt ekki a tra v a n gfist a minnsta kosti slarhringsfyrirvari - me heppni lengri tmi. Vi strum lka vi a vandaml a spr nokkra daga fram tmann taki of djpt rinni - og dmisgunni um lfinn og skreytna piltinn er oft veifa framan veurfringa - engum til gagns.

Eitt er a svo a sp vondri hr og san anna a sp stru snjfli - jafnvel kveinni hl. Snjfl geta komi rkilega vart veurspin s rtt. ekking snjflum hefur til allrar hamingju aukist a miklum mun landinu 20 rum - rfir ekktu til snjfla svo gagn vri af - en n eru eir fjlmargir. En ekki m samt sofna verinum - fjldi staa landinu er enn n fullngjandi varna og vetrarferamennska vex hrum skrefum.

En ltum n rj veurkort r nju safni evrpureiknimistvarinnar. Fyrst verur fyrir kort sem snir sjvarmlsrsting, rkomu og hita 850 hPa kl. 6 a morgni mnudagsins 16. janar 1995.

w-blogg170115c

arna er lgin um 941 hPa miju - rtt fyrir noran land. etta er mjg nrri raunveruleikanum. a gti vanta upp a rttur hiti s nestu 1500 metrunum yfir Vestfjrum - rkoma gti lka veri vanmetin - a mtti lta betur a. Veurkortareyndir lesendur sj auvita a hr fer forttuveur - rkoma var grarleg og a sem skipti miklu mli a rkomuttin var venjuleg.

Va noranlands setti niur mikla fnn fjll og heiar vestantt, allt austur Brardal -. Smuleiis fennti miki Borgarfiri, Dlum og Hnavatnssslum - ritstjrinn var (rtt einu sinni) fer blindhr Hvalfiri sunndagskvld - einmitt egar lgin dpkai hva rast. Leist honum ltt blikuna -.

Metvindur var Hveravllum - af vestnorvestri, tt sem varla er til vindrs stvarinnar. slandsmet vindhraa var slegi Gagnheii.

Vestfjrum var frviristtin rtt vestan vi norur - ekki noraustantteins og ar er miklu algengara. nsta adraganda veursins hafi snja miki fremur hgum vindi og safnast ofan vi fjallabrnir, egar frviri skall hreinsaist snjrinn ofan gil og kletta - og lenti venjulegum stum vegna vindttarinnar.

San hlt frvirivelli Vestfjrum rma rj slarhringa til vibtar - v n lg endurnjai gmlu.

Nsta kort snir hloftastuna slarhring fyrr, kl. 6 a morgni sunnudags.

w-blogg170115d

Kuldapollurinn mikli, sem vi kllum Stra-Bola er mttur alveg inn Grnlandshaf og teygir sig langt til suurs eftir hlju og rku lofti stefnumti rlagarka. Eitt einkenni httulegra vera er miki frost stinningsvindi ea hvassvirivi lgan loftrsting - srstaklega ef vindur stendur jafnframt af hafi. A kveikja eim avrunarljsum tma reynist hins vegar erfitt.

kortinu sst brei og mikil bylgja af hlju lofti fyrir sunnan land - a er mjg rii sem vi kllum svo, jafnhar- og jafnykktarlnur skerast mynda tta mskva eins og net -. etta er skastaa til ofsadpkunar.

Sasta korti snir sjvarmlsrsting sama tma, kl. 6 a morgni 15. janar 1995, slarhring ur en Savkurlgin ni dpstu stu.

w-blogg170115e

Hr er lgin rtt a myndast sunnan vi land. Kuldalgin situr Grnlandshafi. rin sem sett er korti snir stefnu sem tlvuspr geru r fyrir a lgin tki. Hn tti a fara hj fyrir austan land, tiltlulega takalti. En svo fr ekki, heldur hreyfist hn til nornorausturs - nokkurn veginn yfir Vatnajkul - aflagaist nokku vi a - en sl sr san niur yfir Norurlandi austanveru og endai loks vestur yfir Hnafla.

Dmi eru um allmargar lgir af svipuum uppruna sem fru svipaa lei. essi er samt minnisstust og snrpust. Mikill svipur var me eim systrum Savkurlginni og eirri sem kennd er vi snjfli Flateyri oktber sama r (1995). S sarnefnda hafi ekki eins snarpan adraganda og meginvindtt var hefbundnari noran- og noraustantt.Reiknilkn nu henni talsvertbetur - ekki ng.

Oktbermnuur er lka mun lklegritil strra snjfla heldur en janar. hafi enn mjg svipa veur oktber 1934 valdi mannskum snjfli nundarfiri.

Veur sem essi liggja auvita mrg leyni framtinni - og rugglega enn verri - aeins spurning hversu lengi urfi a ba.


Hvenr er kaldast vetrum? 2

Vi hldum fram a spyrja um kaldasta dag vetrarins, en hfum huga a vi erum leik en ekki djpum vsindalegum hugleiingum. Mest rmi fer lgmarkshitann Reykjavk - vi eigum upplsingar um kalda daga Reykjavk aftur til 1871 til 1872 - en a vsu vantar nokkur r ann lista snemma 20. ld, en vi num 140 vetrum.

Spurningin er hversu miklar lkur eru almennt v a kaldasti dagurinn s egar liinn 15. janar. Svari er 35 prsent fyrir veturna 140, og reyndar a sama s aeins mia vi vetur fr 1950 til okkar daga.

Hr verur a taka fram - a essi almenna tala segir ekkert til um lkurnar n [15. janar] - eftir a veturinn er byrjaur. Lgmarki Reykjavk fram til essa vetur er -9,1. Vetrarlgmarki hefur aeins einu sinni veri hrra en etta. a var 2013 egar lgsta lgmark vetrarins alls (2012 til 2013) var ekki nema -8,4 stig. Mjg litlar almennar lkur eru v a -9,1 stig fi a sitja reitt til vors ( aldrei a vita).

framhaldi af essu koma fleiri spurningar - hversu snemma vetrar ea seint hefur vetrarlgmarki ori essum 140 rum?

Hausti 1899 (vetur 1899 til 1900) mldist -15,8 stiga frost Reykjavk ann 5. nvember. etta er mjg trlegt og arfnast nnari skounar - en skrin segir etta. Veturinn 1921 til 1922 mldist mesta frosti -11,8 stig, a var 7. nvember. Alls nvember 7 vetrarlgmrk runum 140.

hinum endanum: ar situr 17. aprl 1967. mldist mesta frost vetrarins 1966 til 1967 Reykjavk, -11,7 stig og 14. aprl 1951 mldist 12. stiga frost, a mesta veturinn 1950 til 1951 - lengi von einum. Sex aprldagar af 140 hafa veri eir kldustu vetrinum - og einn til vibtar jafnkaldur og kaldast hafi veri fram a v.

morgunhitaskr Stykkishlms sem nr aftur til 1845 til 1846 eru aeins 23 prsent vetrarlgmarka komin ann 16. janar. Svalur svetur ar. Kaldasti morgun vetrarins 1921 til 1922 var 7. nvember (sami dagur og nefndur var Reykjavk), hitinn kl. 9 var -9,9 stig. a eru 8 dagar nvember 165 vetra sem nu lgstu tlu Stykkishlmi.

hinum endanum er 25. aprl 1932, a var kaldasti morgunn vetrarins 1931 til 1932 Hlminum, hitinn kl. 9 mldist -8,2 stig - enda hafi veturinn veri fdma hlr. hafa menn haldi a hlindaskeiinu vri ar me loki (en a st um 30 r til vibtar).

Landslgmrk ( bygg) eigum vi samfellt lager fr vetrinum 1949 til 1950. Hr bregur svo vi a eim tma mldist lgsti hiti vetrarins 51 prsent tilvika fyrir 16. janar. Eins og fram kom a ofan eru eru tilvikin 35 prsent Reykjavk - eins og allri 140 ra rinni. Vi gtum msa yfir essu misrmi - en sleppum v.

A likumeru hr tvr litlar tflur. S fyrri snir hversu oft einstakir mnuir eiga lgsta lgmarkshita vetrarins Reykjavk - en s sari hvernig talningin kemur t fyrir allt ri - dreifingin er ekki s sama.

Fjldi vetrarlgmarka Reykjavk

v-lgmrkmn
7nvember
24desember
42janar
35febrar
26mars
6aprl

Fjldi rslgmarka Reykjavk

-lgmrkmn
46janar
29febrar
26mars
3aprl
5nvember
31desember

Hvenr er kaldast vetrum?

essari einfldu spurningu er ekki auvelt a svara og enn erfiara hr landi heldur en va annars staar v mnuirnir desember til mars eru svo jafnir a hita. San er a bakvi spurninguna liggja margar arar leyni. Hva er tt vi egar tala er um kaldast?

tt veturinn s jafnkaldur eru hitasveiflur svo miklar fr degi til dags a eirra gtir mealtlum sem n yfir marga ratugi - og raunar enn lengri tma. Svo er rstasveiflan ekki alveg einfld. Aaltturinn - slarhin - breytist mjg lti fr ld til aldar og slnnd (s dagur rsins egar jr er nst slu) breytist lka svo hgt a engu skiptir eim rum hitamlinga sem vi hfum agang a (um 200 r).

Annar aalttur - varmarmd lands og sjvar ( sjlfu sr) breytist ekki heldur fr ri til rs. a er hins vegar nokkur munur v fr ri til rs hvernig varmabskap eirra er htta sem og samskiptum vi lofti. Samanburur hitamlinga okkar tmum og 19. ld sna t.d. a munur er rstasveiflu hita og n - svetur og vor voru a jafnai kaldari heldur en n. a teygist r vetrinum - mealtlum.

Vegna breytileikans fr degi til dags og ltilshttar ratugabreytileika rstasveiflunni er lklegt a vi getum neglt niur einhvern kveinn dag sem ann kaldasta - me v a ba til algilda tjafnaa (sltta) rtasveiflu. a er reynt og gert - og hefur ingu auk ess a vera forvitnilegt.

En vi ltum a alveg eiga sig hr. a sem hr fer eftir er a nokkru endurteki efni eldri hungurdiska - rstasveiflu landsmealhitans runum 1949 til 2014 og skringarmynd af henni.

w-blogg150115a

Lrtti sinn snir 18 mnui - til ess a vetur og sumar heild sjist samfellu. Lrtti sinn er mealhitinn. Kaldasti dagurinn landinu essu tmabili er a mealtali 18. janar - er sraltill munur honum og 19. desember - a eru einhver endurtekin slstukuldakst sem eru a stra strauvlinni. Raunar virist 18. janar frekar undantekning snu umhverfi - dagarnir fyrir og eftir hann eru hlrri heldur en slsturnar.

S spurningu varpa fram um hvaa dag meallgmarkshiti er lgstur landinu essu tmabili - er svari 19. desember og talan er -4,96 stig. En meal-lgsta-lgmark landsins (segjum etta hgt) er lgst afangadag, 24. desember, -12,2 stig.

Vi hljtum a eiga eitthva inni af hljum jlum - n ea meiri kulda janar og febrar.

Morgunhitinn Stykkishlmi er til lager aftur til 1. nvember 1845. Hvernig skyldi rstasveifla hans lta t - hvaa dagur er kaldastur essu 169 ra langa tmabili?

w-blogg15015b

Hr virist strauvlin virka heldur betur -. A mealtali er a 25. febrar sem kaldasta morgun Stykkishlms, -2,18 stig, en 5. febrar er skammt undan (reyndar alveg jafn) en talan heitir -2,17 stig. milli essara dagsetninga er hlrri toppur, ar er 17. febrar hstur me -0,63 stig, a munar nrri 1,5 stigum mealhita - rtt fyrir a rin su nrri 170.

Hver skyldi kaldasti dagurinnvera ef vi hefum mlingar fr landnmi?

afgangspistli (sar) er tlunin a fjalla um hver er oftast kaldasti dagur vetrarins - (a hltur a vera tilviljun) og minnast aeins kaldasta dag rsins og kaldasta dagvetrarins. Hvernig skyldi v vkja vi?


Almenn staa norurhveli

N hefur a gerst a slitna er sundur milli Kanadakuldapollsins mikla, sem vi kllum Stra-Bola og afkvmis hans Atlantshafi noraustanveru. A vsu sendir hann enn eina kraftlgina tt til Bretlands morgun. Vi ltum almenna stu sdegis fimmtudag.

w-blogg140115a

Kort evrpureiknimistvarinnar snir jafnharlnur 500 hPa-flatarins heildregnar en ykktin er a vanda snd me litum. ykktin mlir hita neri hluta verahvolfs - v meiri sem hn er v hlrra er lofti. slend er nean vi mija mynd. Vi sjum allt austur Persafla ar sem handboltakeppnin er a hefjast. ar er sumarhiti, ykktin 5640 metrum ea svo - en nokku snrp hloftalg er yfir Srlandi.

En Stri-Boli hefur n loks klna niur venjulegt vetrarlgmark - kringum hann eru fjrir fjlublir litir, s dekksti snir ykkt undir 4740 metrum - einhvern tma var a kllu saldarykktin hr hungurdiskum. Kuldi sem essi er sjaldnast stugur kortinu - tt hvetur s. Hann birtist og hverfur vxl. etta er ekki lgsta hugsanleg ykkt, dekksti fjlubliliturinn nr yfir bili fr 4680 metrum upp 4740 metra. Lgri tala en 4680 sst ekki hverju ri - og frekar yfir Austur-Sberu heldur en Kanadamegin. essu korti kmi hn fram sem hvtur blettur.Vi bum eftir honum.

Sberumegin er standi frekar ttingslegt - a er ekki ng til af kldu lofti til a hreinsa heimskautasvi. Vi sjum ar tvr (rfilslegar) hir. S vi Norur-Grnland kom vi sgu pistli fyrir nokkrum dgum og hindrar enn kuldaframrs suur me Grnlandi austanveru (kkum fyrir a). Hn tengist lka harhrygg Grnlandshafi - minni fyrirstaa tti a vera honum en samt skilur hann milli lgarhringrsar okkar svi og aalkuldans vestri. Hloftattin er hr norlg en ekki vestlg - en ekki tiltakanlega kld.

essi einkakuldapollur okkar er alls ekki svo kaldur - sjrinn er binn a hita hann marga daga og hafa eir sem fylgjast me gervihnattamyndum s tta ljaflka sem fylgja kldu lofti yfir hlrri sj ekja mestallt hafsvi kringum sland og fyrir sunnan land.

egar etta kort gildir (kl. 18 fimmtudag) er dltil lg (sem vi hfum minnst ur) a nlgast landi r noraustri - enn er ekki ori til samkomulag um a hvort illviri verur r hr landi ea ekki og ekki heldur hver hitinn samfara verinu verur.

En framhaldi? Ekki gott a segja - en sumar spr segja a hin auma vi Norur-Grnland styrkist aftur me smhjlp r suri og hlfi okkur ar me fram fyrir versta atgangi kuldans r vestri. a vri svipa og gerist fyrra - en byggilega vera einhverjar njarlausnir fundnar mlinu.


noraustantt

Veur er aldrei alveg tindalaust - og etta sinn ekki heldur, en samt hlutfallslega tindaminna heldur en a undanfarna daga. Vi notum v tkifri til a lta venjulegt veurkort (ng er af eim).

Heildregnu lnurnar sna reyndar sjvarmlsrstinginn - langlfasta veurtt veurkortasgunnar (og ekki a stulausu), svo m einnig sj hefbundnar vindrvar 700 hPa-fletinum. S fltur er seinni rum ekki miki uppi borum hrlendis - en lifir enn gu lfi daglegum strfum veurfringa ar sem skra- og ljagarar ra illvirum - svosem va Amerku.

Litirnir eiga einnig vi 700 hPa-fltinn og sna upp- og niurstreymi.

w-blogg130115a

Korti gildir kl. 15 rijudaginn 13. janar. Til upplsingar er hr settur inn skringartexti beint r handriti ritstjrans a hinu merka riti Kortafyller (ritstjrinn er sem kunnugt er stugt slku fylleri og binn a vera a san hausti 1961):

Litakvari snir lrtta hreyfingu lofts. Mnustlur (blar) tkna uppstreymi, en gult, brnt og rautt snir niurstreymi. Mlieiningin er Paskal sekndu. Talan 10 er ekki fjarri uppstreymishraanum 1 m/s.

Lrttar hreyfingar stafa mist af hrifum fjalla ea a sr sta skum rstreymis ofan uppstreymisins (ea streymis nean ess). Uppstreymi er veurs fjalla, en niurstreymi hlmegin. S stugleiki loftsins hagstur getur lrtt bylgjuhreyfing haldi fram langt handan fjallgars.

nesta hluta verahvolfs er streymi vi ea yfir fjll aalsta lrttra hreyfinga. lgakerfum er streymi tali rkjandi nestu lgum (negatvt rstreymi) en rstreymi efst kerfinu. Einhvers staar milli s rstreymi v nll.

raun og veru er um mikla einfldun a ra en hn veldur v samt a algengt er a setja upplsingar um (reikna) uppstreymi 700 hPa kort ( um 3 km h yfir sjvarmli). Eftir v er fari hr. Stundum er tala um uppstreymi sem lrttan vind. S a gert er mlieiningin m/s ea jafnvel cm/s. Hreyfing upp vi er jkv. Einnig er algengt a reikna hversu lengi loft er lei upp fr einum rstifleti til annars uppstreymi er tt til lgri rstings og ar me ber a me sr mnusmerki. Hr er auvelt a ruglast rminu.

kortinu a ofan eru fjallahrif mjg berandi bi yfir slandi sem og Noraustur- Grnlandi. Flestar lngu og mju dkkblu lnurnar (sem ekki tengjast fjllum) kortinu tengjast ljagrum.

essu korti m sj bar lgirnar sem fjalla var pistli grdagsins. nnur er enn fyrir sunnan land (tvr mijur merktar korti) en hin er lengst uppi hgra horni - enn um 948 hPa miju. S lg hreyfist nst til vesturs og til suvesturs tt til slands - en grynnist jafnframt. Ekki er enn ljst hvort illviri fylgir henni hr landi fimmtudaginn (15. janar).


Hl lg - og nnur ekki svo hl

Spkort morgundagsins snir tvr lgir sem hafast lkta. nnur er i vi Freyjar, en hin rlegheitumsunnan vi land.

w-blogg120115a

Korti snir sp evrpureiknimistvarinnar, h, vind og hita 500 hPa-fletinum um hdegi morgun (mnudaginn 12. janar). Flturinn er nlgt 5 km yfir sjvarmli. sland er nrri miri mynd. Lgin sem er fyrir sunnan land er mun kaldari heldur en s vi Freyjar. Litirnir sna hitann. Hann er hstur um -27 stig norur af Freyjum - ljsari bli liturinn lginni fyrir sunnan land snir hita bilinu -36 til -38 stig. Fjlubli liturinn nest kortinu (og yfir Grnlandsjkli) snir meir en -42 stiga frost - og aeins sst -44 stig nera horni til vinstri.

N kemur erfiur kafli (rjr mlsgreinar) sem hralsir ttu bara a sleppa.

Vi sjvarml er Freyjalgin um 940 hPa vi sjvarml - en hinni er rstingur miju kringum 960 hPa. a munar 20 hPa (160 metrar). miri Freyjalginni er h 500 hPa-flatarins ekki nema 4830 metrar - en um 4850 kaldari lginni - ekki munar nema 20 metrum - sem skilar sr ekki nema 2 til 3 hPa vi sjvarml. Vi skulum ekki vla mli frekar - en kafir lesendur geta reynt a skra dptarmuninn me hlrri kjarna Freyjalginni og fengi t svar - [hver var spurningin annars]?

Hlr kjarni lg btir vind neri lgum (og ar me vi sjvarml) mia vi vindinn 500 hPa er vindur v meiri near - hr mun hann vera mestur kringum 850 hPa - um 50 m/s Freyjalginni. 500 hPa er hann mestur um 30 m/s. Hli kjarninn btir vi um 20 m/s. Lgrst verur til.

tt hitasvii s flatneskjulegt kaldari lginni er samt nokkru kaldara sunnan vi hana heldur en er nst lgarmijunni, a munar um 6 stigum. a m v segja a essi lg bi lka yfir hljum kjarna - alla vega mia vi a sem sunnar er. a sst ekki mjg vel myndinni (nema rna hana) a mestur vindur sunnan vi essa lg er rmlega 20 m/s - 850 hPa er hann hins vegar um 35 m/s. Hr er sum s lka lgrst ferinni, hitamunurinn btir vindinn.

Vindur 100 m yfir sjvarmli er sndur nsta korti - a gildir sama tma og hi fyrra - um hdegi mnudag (12. janar).

w-blogg120115b

Litirnir sna vindhraann, en rvar stefnu hans. Hr sjst bar rastirnar vel, s sem er fyrir sunnan Freyjalgina er flugri ar er vindur 100 metra h yfir sj um 38 m/s ar sem mest er. Vonandi a Freyingar hafi sloppi vi hana og vonandi a hn fari framhj Vestur-Noregi lka.

hinni rstinni - suur af kaldari lginni er vindhrainn mestur rmlega 30 m/s. Tlur litlum kssum sna hviur.

N, svo er arna ein rst vibt - milli Grnlands og slands - ekki venjulegt a. ar er vindur 500 hPa mestur um 15 m/s, en er 100 metra h yfir 30 m/s. essari rst er vindur mestur 925 hPa-fletinum, um 40 m/s.

Svo er a sasta kort dagsins. a gildir enn sama tma, kl. 12 hdegi mnudaginn 12. janar.

w-blogg120115c

Hr sst loks miklu strra svi. Heildregnu lnurnar sna sjvarmlsrsting, vindrvar vind 700 hPa (j), en litirnir ykktarbreytingu sustu 12 klst. Hr sst vel hvernig veurkerfinhnika lofti til. a aallega Freyjalgin sem stendur slku - kuldaskilin eru yfir sunnanveru Englandi - og kalt loft r vestri skir af afli til austurs fyrir sunnan lgarmijuna. a hefur klna um 270 metra (13 stig) sustu 12 tma dekksta bla litnum vestur af Skotlandi - yfir mjg hljum sj svo ljagangurinn tti a vera gum gr. Hin lgin tekur tt - en hvergi er hlnandi nmunda vi hana.

Freyjalgin n a fara stran hring um Noregshaf og grynnast - su spr teknar tranlegar kemur hn a landinu r noraustri fimmtudaginn og veldur leiindaveri - en a er nnur saga - og efni annan pistil ef a v kemur.


Fyrri sa | Nsta sa

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Jl 2019
S M M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Njustu myndir

  • blogg210719a
  • ar_1876p
  • ar_1876t
  • w-blogg190719a
  • v-kort 1944-06-17 17b

Heimsknir

Flettingar

  • dag (22.7.): 11
  • Sl. slarhring: 372
  • Sl. viku: 1861
  • Fr upphafi: 1809103

Anna

  • Innlit dag: 9
  • Innlit sl. viku: 1619
  • Gestir dag: 9
  • IP-tlur dag: 9

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband