Hvenær er kaldast á vetrum?

Þessari einföldu spurningu er ekki auðvelt að svara og enn erfiðara hér á landi heldur en víða annars staðar því mánuðirnir desember til mars eru svo jafnir að hita. Síðan er að á bakvið spurninguna liggja margar aðrar í leyni. Hvað er átt við þegar talað er um kaldast?

Þótt veturinn sé jafnkaldur eru hitasveiflur svo miklar frá degi til dags að þeirra gætir í meðaltölum sem ná yfir marga áratugi - og raunar enn lengri tíma. Svo er árstíðasveiflan ekki alveg einföld. Aðalþátturinn - sólarhæðin - breytist mjög lítið frá öld til aldar og sólnánd (sá dagur ársins þegar jörð er næst sólu) breytist líka svo hægt að engu skiptir í þeim röðum hitamælinga sem við höfum aðgang að (um 200 ár). 

Annar aðalþáttur - varmarýmd lands og sjávar (í sjálfu sér) breytist ekki heldur frá ári til árs. Það er hins vegar nokkur munur á því frá ári til árs hvernig varmabúskap þeirra er háttað sem og þá samskiptum við loftið. Samanburður hitamælinga á okkar tímum og á 19. öld sýna t.d. að munur er á árstíðasveiflu hita þá og nú - síðvetur og vor voru að jafnaði kaldari heldur en nú. Það teygðist úr vetrinum - í meðaltölum. 

Vegna breytileikans frá degi til dags og lítilsháttar áratugabreytileika í árstíðasveiflunni er ólíklegt að við getum neglt niður einhvern ákveðinn dag sem þann kaldasta - með því að búa til algilda útjafnaða (slétta) ártíðasveiflu. Það er þó reynt og gert - og hefur þýðingu auk þess að vera forvitnilegt. 

En við látum það alveg eiga sig hér. Það sem hér fer á eftir er að nokkru endurtekið efni eldri hungurdiska - árstíðasveiflu landsmeðalhitans á árunum 1949 til 2014 og skýringarmynd af henni.

w-blogg150115a

Lárétti ásinn sýnir 18 mánuði - til þess að vetur og sumar í heild sjáist í samfellu. Lóðrétti ásinn er meðalhitinn. Kaldasti dagurinn á landinu á þessu tímabili er að meðaltali 18. janúar - þó er sáralítill munur á honum og 19. desember - það eru einhver endurtekin sólstöðukuldaköst sem eru að stríða strauvélinni. Raunar virðist 18. janúar frekar undantekning í sínu umhverfi - dagarnir fyrir og eftir hann eru hlýrri heldur en sólstöðurnar. 

Sé spurningu varpað fram um hvaða dag meðallágmarkshiti er lægstur á landinu á þessu tímabili - er svarið 19. desember og talan er -4,96 stig. En meðal-lægsta-lágmark landsins (segjum þetta hægt) er lægst á aðfangadag, 24. desember, -12,2 stig. 

Við hljótum að eiga eitthvað inni af hlýjum jólum - nú eða meiri kulda í janúar og febrúar. 

Morgunhitinn í Stykkishólmi er til á lager aftur til 1. nóvember 1845. Hvernig skyldi árstíðasveifla hans líta út - hvaða dagur er kaldastur á þessu 169 ára langa tímabili?

w-blogg15015b

Hér virðist strauvélin virka heldur betur -. Að meðaltali er það 25. febrúar sem á kaldasta morgun Stykkishólms, -2,18 stig, en 5. febrúar er skammt undan (reyndar alveg jafn) en talan heitir -2,17 stig. Á milli þessara dagsetninga er hlýrri toppur, þar er 17. febrúar hæstur með -0,63 stig, það munar nærri 1,5 stigum á meðalhita - þrátt fyrir að árin séu nærri 170.

Hver skyldi kaldasti dagurinn verða ef við hefðum mælingar frá landnámi?

Í afgangspistli (síðar) er ætlunin að fjalla um hver er oftast kaldasti dagur vetrarins - (það hlýtur að vera tilviljun) og minnast aðeins á kaldasta dag ársins og kaldasta dag vetrarins. Hvernig skyldi því víkja við?


« Síðasta færsla | Næsta færsla »

Athugasemdir

1 identicon

Er ekki almennt litið svo á að 21. janúar sé að meðaltali kaldasti dagur ársins á norðurhveli jarðar? En það er ekki víst að það eigi við á Íslandi.

Þorsteinn Styrmir Jónsson (IP-tala skráð) 15.1.2015 kl. 15:58

2 Smámynd: Trausti Jónsson

Að mér vitandi hefur enginn reiknað tímasetningu norðurhvelslágmarksins nákvæmlega út - þ.e. hvort það ber upp á ákveðinn dag. Það væri þó hægt með hjálp endurgreininganna - en þær eru samt ekkert allt of nákvæmar varðandi þetta -. Aftur á móti hafa menn oft straujað árstíðasveifluna út frá mánaðameðaltölum - dagurinn 21. janúar er líkleg útkoma. Hann er hins vegar nefndur vegna þess að hann er mánuði eftir vetrarsólsktöður - mánuður þykir hæfileg seinkun. Við erum hér að tala um meðalhita frá hvarfbaugum og norður úr. Annars eru árslágmörk og hámörk almennt fyrr á ferðinni á meginlöndunum heldur en við sjó og fyrr á suðlægum breiddarstigum heldur en norðlægum. Þessarar tilhneigingar gætir meira að segja hér á landi.  

Trausti Jónsson, 15.1.2015 kl. 20:22

3 identicon

Við hjónakornin eigum afmæli 18.janúar og 21.janúar. Skemmtileg tilviljun að hitta á þessa tvo daga. við hljótum að teljast ansi svöl.

Sveinn Arngrímsson (IP-tala skráð) 15.1.2015 kl. 21:34

4 Smámynd: Trausti Jónsson

Til hamingju með dagana Sveinn

Trausti Jónsson, 16.1.2015 kl. 00:35

Bæta við athugasemd

Ekki er lengur hægt að skrifa athugasemdir við færsluna, þar sem tímamörk á athugasemdir eru liðin.

Um bloggið

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er veðurfræðingur og áhugamaður um veður.

Færsluflokkar

Maí 2024
S M Þ M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Nýjustu myndir

  • Slide10
  • Slide9
  • Slide11
  • w-1945v
  • Slide8

Heimsóknir

Flettingar

  • Í dag (21.5.): 349
  • Sl. sólarhring: 354
  • Sl. viku: 1895
  • Frá upphafi: 2355742

Annað

  • Innlit í dag: 326
  • Innlit sl. viku: 1750
  • Gestir í dag: 306
  • IP-tölur í dag: 305

Uppfært á 3 mín. fresti.
Skýringar

Eldri færslur

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikið á Javascript til að hefja innskráningu.

Hafðu samband