Bloggfrslur mnaarins, ma 2016

Mildari svipur norurslum en fyrra

Talsvert mildari svipur er n norurslum heldur en var fyrra - og reyndar alveg san sama tma ri 2012. Vi skulum til gamans lta tv hloftakort - anna fr v n og hitt sama dag 2015. Kortin eru r greiningu bandarsku veurstofunnar.

w-blogg180516a

Heildregnar lnur sna h 500 hPa-flatarins - en litir ykktina en hn mlir hita neri hluta verahvolfs. a er bsna kalt vi sland - ekki httulega samt - og enn kaldara er fyrir noraustan land ar sem ykktin er minni en 5160 metrar nokku stru svi. - En vi sjum a jafnykktar- og jafnharlnur eru ekki mjg misgengar annig a etta versnar lklega ekki - en nokku langt er hltt loft.

tt bli liturinn s auvita berandi norurslum eins og vera ber - er ekki tiltakanlega kalt yfir shafinu og nmunda vi norurskauti. a sjum vi best af samanburi vi stuna sama dag fyrra.

w-blogg180516b

var miklu kaldara essum slum og lgstaykkt norurhvels minni en 4980 metrar, a minnsta kosti 140 metrum, ea 7 stigum lgri en lgst er n. Auk ess var almennt afl kerfinu fyrra miklu meira.

Einnig var kalt - ekki alveg eins og fyrra bi 2013 og 2014, en ri 2012 aftur mti e.t.v. svipa og n - a er a segja norurslum. Mesta frost sem mlst hefur hr landi 17. ma mldist einmitt 2012, -16,6 stig ( Brarjkli). annig hagai til 2012 a bsna flugur kuldapollur hafi sloppi t r shafinu - og til okkar - og kuldinn ar hafi ekki byggst upp aftur. eir sem vilja rifja a upp geta gripi til gamalla hungurdiskapistla - ar me ess fr 15. ma 2012.

Vi gerum auvita ekkert r essu - hr eru aeins svipmyndir af einum degi nokkur r - segja einar og sr ekkert um framhald vors og sumars.


Svalt undir hlindum

Ritstjrinn hikstar dlti birtingu hloftarita hungurdiskum - au eru mjg srhf og arfnast oftast langra skringa fyrir sem ekki ekkja til - og annig er auvita fari me langflesta. t af fyrir sig vri s lausn mguleg a fjalla ekki um neitt anna langtmum saman eim tilgangi a fjlga hangendum slkra upplsinga. - En ekkert verur r slku.

dag ltum vi bt r hloftariti sem snir athugun yfir Keflavkurflugvelli hdegi dag, laugardaginn 14. ma 2016. Myndin af btnum er birt tvisvar hr fyrir nean eirri von a einhverjir glggvi sig skilabounum.

w-blogg150516a

Hva skpunum snir etta svo? ykka, raua lnan snir hita sem hloftaritinn mldi 5 sekndna fresti lei sinni upp hloftin - upp myndinni snir vaxandi h. sta ess a merkja hina hinum venjulegu metrum inn riti er notaur rstingur.

Raui ferillinn byrjar stvarh (um 50 m yfir sjvarmli). Hann fer fljtlega yfir svarta lnu sem liggur vert yfir myndina og er merkt sem 1000 hPa. Um hdegi var s rstingur um 180 metra h yfir sjvarmli Keflavk - svo er fram haldi. Nsta lna er vi 850 hPa - dag um 1500 metra h yfir Keflavk.

Arar svartar heildregnar lnur eru lagar sk upp vi til hgri. r sna hitann. ykk svrt lna snir frostmark 0C en einnig m sj 10C og 20C lengra til hgri - og btur r -10C lnunni er lka sjanlegur (efst til vinstri).

Me lagni getum vi s a hitinn hdegi Keflavk hefur veri um 7 stig vi hloftastina, hann fellur mjg hratt me h rma hlfa lei upp 850 hPa - upp um 800 metra, og er ar rtt undir frostmarki ar sem kaldast er. rs hann aftur og nr hmarki 1400 til 1500 metra h - vi sjum a ar er hann kringum 5 stig. Fellur san aftur og fer framhj frostmarkinu um 2800 metra h.

Einnig m sj bla ykka heildregna lnu og snir hn daggarmark. ar sem ltill munur er hita og daggarmarki er lofti rakt, ar sem hann er mikill er a urrt. ritinu klessast daggarmark og hiti saman ar sem kaldast er um 800 metra h. ar eru sk. Near er stutt milli - og ar er rakt.

bilinu ar sem hiti hkkar me h er svo mikill munur hita og daggarmarki a bla lnan hverfur t r myndinni til vinstri. arna er greinilega srlega urrt.

Ef vel er a g m sj rj bkstafi, a, b og c sem ritstjrinn hefur btt inn myndina. Vi bkstafinn a er raua lnan brttust, s btur hennar nr ekki nema upp a 1000 hPa-fletinum - um 180 metra h yfir sjvarmli. San tekur vi btur sem merktur er me bkstafnum b - ar er bratti lnunnar aeins minni. Bkstafurinn c snir a bil sem hitinn hkkar me h - ar eru svokllu hitahvrf.

Ritstjrinn notar t fleirtlumynd orsins - hitahvrf - en ekki hitahvarf. Skylt er a geta ess a ekki er samkomulag meal slenskra veurfringa um etta - en ritstjrinn er samt mjg stfur snu.

ritinu eru fleiri lnur - vi urfum lka a vita hva rauu strikalnurnar merkja. Me v a fylgja eim getum vi s hvernig hiti lofts breytist s a hreyfingu lrtt. - Vi getum t.d. s a lofti sem er 850 hPa-h yri um 18 stiga heitt ef hgt vri a n v blnduu niur 1000 hPa. - Fari ar sem heildregna raua lnan sker 850 hPa - og renni ykkur san niur samsa rauu strikalnunni (halda smu fjarlg fr henni alla lei).

Ef vi leikum sama leik rtt nean hitahvarfanna - 800 metra h endum vi 8 stigum 1000 hPa.

etta var nokku sni. Sama mynd aftur:

w-blogg150516b

Aalatrii er etta: Kalt og rakt loft l dag undir mjg hlju og urru. Staa sem essi er ein hin algengasta hr landi essum rstma.

En hugasamir ttu a kynna sr hloftarit betur - gtu t.d. byrja einfldum skringarkafla vef Veurstofunnar.

Hloftaathuganir hvers dags eru agengilegar vef Veurstofunnar.

eir sem vilja geta einnig reynt a lesa vihengi.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Hvtasunnuhiti - fortar

ar sem hvtasunnan er ein af hrranlegum htum rsins er ekki auvelt a bera saman hita htinni fr ri til rs. a er lklegra a hvtasunnudagur jn s hlrri en ma. - a hlnar bsna hratt eim rtt rma mnui sem hvtasunnan getur falli . au r sem hr verur liti bar hvtasunnuna fyrst upp 11. ma, 1845 og 1913, en sast 13. jn, 1886 og 1943. - Hr a nean er hrovirknislega liti yfir hitafar horfinna hvtasunnudaga - reiuhrgur.

Fyrstu tv grfin sem hr eru snd eru v sett upp annig a dagur rsins er sndur lrtta snum - en hiti eim lrtta. rtl eru san sett vi hvern hvtasunnudag fyrir sig. - Auvita verur mikil hrga r - en auvelt er a greina hljustu og kldustu dagana.

w-blogg140516a

Fyrri myndin vi Reykjavk og snir hmarkshita slarhringsins - hn skrist s hn stkku - hn er lka vihengi. Raua strikalnan snir mnaamt ma og jn - tlurnar n allt aftur til 1831 - en flestll rin 1854 til 1871 vantar - og auk ess 1917. Hugsanlegum tvfldum hmrkum hefur ekki veri trmt.

Samkvmt essu voru hljustu hvtasunnudagarnir 6. jn 1954 og 26. ma 1901. Bla strikalnan snir eins konar vntihmark - sem h er dagsetningunni, a er um 12 stig sustu dagana, en rtt undir 10 stigum s hvtasunnan um mijan ma - eins og n.

Sj m sling af dgum ar sem hmarkshitinn hefur ekki n 8 stigum - au skp gerust sast 1995, hmarkshitinn var aeins 6,3 stig - htin vri frekar seint ferinni a ri, 4. jn. Hiti ni ekki 4 stigum hvtasunnu 1834 (18. ma) og 1838 (3. jn) - en ritstjrinn hefur ekki athuga r tlur nnar - me tilliti til mgulegra villa - margt er gert.

Vi ltum lka mealhita hvtasunnudags Stykkishlmi - ekki hmarki - sama htt.

w-blogg140516b

Hr er fari aftur til 1846. Mealhiti hvtasunnu 2004 (30. ma) var hstur - san kalda vori 1979 (3. jn - ekki vnlegt a giska almenna kuldat eftir essari einu tku). Kldust var hvtasunnan Stykkishlmi ri1858 - mealhiti undir frostmarki 23. ma. Vi urfum ekki a fara nema aftur til 2007 (27. ma) til a finna mealhitatlu undir 5 stigum og til 1993 (30. ma) til a finna tlu undir 4 stigum - og til 1952 (1. jn) til a finna lgri mealhita en 3 stig. - slensk vorhret eiga sn nfn - hvtasunnukast er eitt eirra. Alhvtt var Strhfa Vestmannaeyjum a morgni annars dags hvtasunnu 1952 - 2. jn. Dagana ururu fjrskaar og samgngutruflanir va um land.

A lokum skulum vi skella stvunum saman bla - vantar auvita rin fyrir 1846 og flest r tmabilsins 1854 til 1871.

w-blogg140516c

Klessuverk - j, en vi sjum a allgott samkomulag er milli stvanna - tt ru tilvikinu s um hmarkshita a ra (sem vill helst logn og slskin til a vera hr - kannski kalt a nttu) en hinu mealhita slarhringsins - sem er helst lgur skjuu veri, rkomu og trekki. - Munum lka a Reykjavk er oft skjli fyrir noraustanrsingnum sem oft plagar vestanvert landi a ru leyti a vorlagi.

Vonandi verum vi sem lengst laus vi hvtasunnudaga eins og sem liggja nest til vinstri myndinni, hmarkshita Reykjavk um ea undir 6 stigum - og mealhita Stykkishlmi undir 2.

Ef vi viljum getum vi greint tvr yrpingar myndinni - afallslnan (s raua) liggur milli eirra 8 til 13 stigabilinu Reykjavk. Neri yrpingin (tiltlulega kalt Stykkishlmi - en skrra Reykjavk) snir e.t.v. daga egar slin hefur n hmarkshita Reykjavkur upp yfir hdaginn annars kaldari t. - Vi gerum ekki neina tilraun hr til a stafesta ea afsanna kenningu.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Og enn af sjvarhita

Enn skal ri sjvarhitamiin - tt margir hafi tapa ri - og sakna hans sjlfsagt ekki. Vi ltum okkur ngja a lta rjr myndir - ekki srlega skrar en r skna vi stkkun - og eru svo auvita agengilegar frumheimildum - r m allar finna netinu eftir tilvsun myndartextum.

Fyrsta mynd er r grein sem ritstjri hungurdiska reyndar aild a. ar var kynnt til sgunnar hitar sem bin er til r rsmealhita fjgurra stva, einni slandi, annarri Grnlandi, eirri riju Svj og fjru vi Hvtahaf Rsslandi. Hitar essi nr aftur til 1802.

w-blogg120516d

Korti snir Norur-Atlantshaf - allt suur fyrir hvarfbaug. Litirnir sna fylgni milli hitaraarinnar urnefndu og sjvarhita svinu. Eins og vnta mtti er fylgnin g vi sjvarhita Noregshafi og kringum sland - nst mlistvunum. ar sunnan vi er strt svi ar sem fylgni er ltil sem engin - hiti ar segir ekkert til um hita norar - sama hvort hltt er ea kalt. ar enn fyrir sunnan er hins vegar svi ar sem fylgni er mun meiri. - ess m geta a mjg hltt er essu svi um essar mundir - tt kalt s samhengissvinu fyrir suvestan land.

Ekki er rtt a taka fylgnimyndir sem essa allt of htlega - tt a snist oft gert me miklum unga - sni r eitthva sem menn svo tlka sem sp um yfirvofandi kulda. -

En hva um a - Atlantshafi er mjg oft rndtt fylgnimyndum - breiir borar liggja fr vestri til austurs - ar sem mikil og ltil - ea jafnvel gagnst fylgni skiptast . langflestum myndanna m greina rj - ea fjra - bora. Stavindasvin (sunnan hfylgnisvisins) myndinni hr a ofan - og svi sunnan Grnlands fylgjast gjarnan a sama lit - en kjarnasvi Golfstraumsins suurjaar hans eru r takti - rum lit. Norurslir - hugsanlegur fjri bori - fylgir Golfstraumslitnum.

Fari er a kalla etta mynstur North Atlantic Sea Surface Tempterature Tripole - vi ltum vera a a nafngiftina - bili. eir sem leita geta fundi a fjlda mynda og greinum netinu. Ekki eru essar myndir eins - jafnvel nokku lkar - og ekki alltaf vsa smu rj borana - sem rplinn.

Kannski er eitthva til essu. - Ritstjra hungurdiska finnst tilefni til kveinnar varar lyktanaglei - srstaklega hva varar lng tmabil - ea framtina. - En s etta rtt er meir en full sta til ess a taka fullyringum um a hiti N-Atlantshafinu hreyfist einhverjum heildartakti sameiginlegrar hlnunar og klnunar sem teygir sig til allra ess skanka af var.

En ltum fleiri myndir. - Nst er mynd sem sst nokku vitna til - ea ttingja hennar.

w-blogg120516a

Hr m sj hitavik mismunandi dpi Labradorhafi runum fr 1950 fram ri 2014. Bli ferillinn tekur til 0 til 200 metra, s grni vi 200 til 500 metra og s raui 500 til 1000 metra dpis. greininni eru sams konar myndir sem sna seltu og skynvarma. hugasamir geta rnt essa mynd og s sitthva athyglisvert - en hr skulum vi aeins lta strsta einstaka atburinn.

Munum a hlskeii mikla 20. ld endai hr landi me braki rinu 1965 (gallar voru komnir a aeins fyrr) - og mjg kalt var hr san runum 1966 til 1971 - vi tlum um hafsrin. Fyrri hluti ess tmabilsvar srlega hlr Labradorhafi- allt fr yfirbori niur 1000 metra sem mest sjst hr. - Ekki er nokkur lei a sj a hiti ar hafi nokkurn htt haft forsprgildi um hita hr landi - heldur miklu fremur hi gagnsta.

San verur mjg sngg klnun - og er hiti yfirborslgum kominn lgmark ri 1970 - en taki eftir v a er hljast neri lgunum - langan tma tekur fyrir frttir a ofan a berast niur - enginn sjr sekkur. stan er ferskur sjr sem kom inn svi - s sjr kom alla lei noran r shafi - um Framsund, svo Grnlandssund og suur fyrir Hvarf.

a var ekki fyrr en 1972 a frttir fru aftur a berast niur - en hafi einmitt gengi til rltra norvestantta svinu sem tkst me kulda og trekki a kla sjinn ngilega til ess a hann fr aftur a missa flot og blndun gat hafist a nju.

En eftir ferskvatnsgusuna og blndunina var heildarsaltmagn efstu 1000 metranna samt minna en ur - og langan tma tk a jafna a stand t aftur. velta menn vngum yfir v hvort enn dpri blndun hafi stvast um lengri tma - og ar me hafi ori heildaraflminnkun veltuhringrsinni (sj fyrri pistil) - en ekkert srstakt bendir til ess a svo hafi ori.

Nest myndinni er lnurit sem snir breytileika NAO-tlunnar sama tmabili - nokkur lkindi m sj me v og hitalnuritunum - enda er fylgni milli tlunnar og hita Vestur-Grnlandi mjg mikil - hiti Vestur-Grnlandi segir einn og sr miki um norvestanrsinginn Labradorhafi - og ar me klingu yfirbors sjvar eim slum. Samband NAO-tlunnar og hita slandi er hins vegar ekkert - enda er NAO-talan ekki einhltur mlikvari hringrs lofthjpsins svinu - tt v s allt of oft haldi fram - auvita af ekkingarleysi.

NAO-talan er hins vegar allrar athygli ver og hefur veri mjg rleg sustu rin - reyndar efni srstakan hungurdiskapistil - kannski vi ltum a ml sar.

rija og sasta mynd dagsins ltur til fortar - hr m sj giskun um sumaryfirborshita sjvar sustu 200 rin svi langt suvestur Reykjaneshrygg. -giskuniner ger me hjlp samstugreiningar sjvarbotnskjarna og birtist tmaritinu Climate Dynamics fyrir nokkrum rum (sj tilvitnun mynd).

w-blogg120516b

v er ekki a neita a ritstjri hungurdiska hrkk nokku vi egar hann leit myndina. Ferlarnir eiga a sna sjvarhitann tmabilinu 1770 fram yfir ri 2000. Hann leitar heldur upp vi egar heildina er liti (hnattrn hlnun?), en eitt srlegt hmark er mest berandi. a sr sta tmabilinu 1860 og rtt fram yfir 1880.

etta vekur mikla furu satt best a segja - v etta er einmitt kaldasta skei mlisgunnar hr landi - samt runum kringum 1810. Getur veri a sjrinn fyrir suvestan land hafi raun og veru veri svona hlr - og slandshitinn engar frttir haft af v? a er n a.

Hr er alla vega rtt a halda snsum og hrapa ekki um of a allsherjarlyktunum. Tlkun tengslum veurvitna vi raunverulegt veur fer oft illa rskeiis - mrg dmi sanna a - en ar til meiri ggn berast - ea einhver til ess br frimaur sktur etta lnurit kaf - skulum vi samt gefa v mguleika a vera rtt.

arf endilega a hafa veri kalt essum slum egar kalt var hr landi? Slingur er til af sjvarhitamlingum fr essum tma - og styja r heldur vi myndina frekar en hitt. -

Vi sum fyrstu mynd dagsins a samband hita vi noraustanvert Atlantshaf vi sjvarhita suvestur af slandi er almennt rrt. Vi sum af annarri myndinni a hltt var sunnan Grnlands nokkur r eftir a kuldarnir byrjuu hr landi 6. ratug 20. aldarinnar. - Ekkert samband var au rin milli hita eim slum og hr landi. Ef vi tkum riju myndina alveg bkstaflega verum vi a draga lyktun a hiti hr landi spi ekki heldur fyrir um sjvarhitafyrir suvestan land -hr geti veri kalt langtmum saman n ess a eitthva hjkvmilegt gerist sunnan Grnlands.

Heildarlrdmur myndanna riggja er margvslegur - t.d. s a ekki s rtt a vera me altkaspdma grunni stabundinnarklnunar ea hlnunar - tt um raunveruleg merki ea markvera atburi a ra vitum vi ekki endilega hva eir hafa sar fr me sr. Kerfi er flki.


Nrri 20 stig - en ekki alveg

dag (mivikudaginn 11. ma 2016) mldist 19,9 stiga hiti nundarhorni undir Eyjafjllum, 19,6 vi Ggjukvsl og 18,7 stig Skaftafelli. etta eru hstu hitatlur rsins landinu til essa. Hiti er n mldur mun fleiri stvum en fyrri tog ess v a vnta a tuttugustigamrkum s a mealtali n fyrr vorin heldur en ur.

bloggpistli hungurdiskum sumari 2014var ess geti a mealdagsetning fyrstu 20-stiga rsins runum 1997 til 2014 hafi veri 14,ma - breytileikinn er hins vegar grarlegur, fyrsta dagsetning 29. mars - en s sasta 26. jn. mnnuu stvunum urfti hins vegar a ba 10 dgum lengur a mealtali eftir 20 stigum essu sama tmabili.

En hmrkin dag vera varla slegin alveg nstu daga. En tilefni var gtt - mjg hltt var yfir landinu. Korti hr a nean snir ykktina (heildregnar lnur) og hita 850 hPa um hdegi - samkvmt greiningu evrpureiknimistvarinnar.

w-blogg120516c

ykktin yfir Suausturlandi var meiri en 5520 metrar - gur sumarhiti neri hluta verahvolfs. Eins og sj m myndinni er ekki langt mun kaldara loft, ykktin ekki nema 5180 metrar vi norurjaar hennar. - essi kuldapollur rllar til suausturs - en a fara a mestu framhj okkur. Heldur klnar mean hann fer hj - og varla losnum vi vi nturfrosti.

Svo er aftur sp hlnandi - ekki ykkt yfir 5500 metrum nsta 10-daga sptmabili. - En egar slargangur er langur eins og n er - og jr vast a vera au byggum geta hagst vindaskilyri gefi okkur 20 stig me lgri ykkt, jafnvel niur undir 5450 metra - en slkt telst heppni.

En ar til dag hafi hsti hiti rsins til essa veri 13. mars - tmi til kominn a sl annars gu tlu t af borinu og rma fyrir einhverju hrra og vorlegra.


Veltihringrs Atlantshafs

Varla er hgt a tlast til ess a meginorri lesenda haldi ri rapistlum ritstjra hungurdiska - en fyrir fu sem enn vilja skja til sjvar m spinna lengi enn.

Sast var fjalla um a sem kalla er AMO (ea AMV). Sem vonlegt er er essari skammstfun (fjlrahitasveiflur Atlantshafs) oft rugla saman vi ara, AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation) - veltihringrs Atlantshafsins.

Vindar ra mestu um yfirborsstrauma hafsins - eir vekja lka lrttar hreyfingar - ekki aeins me blndun yfirborslaga, heldur geta eir lka dregi sj r djpinu. Breytingar vindi geta annig haft mikil hrif yfirborshita heimshafanna.

Kuldi rkir undirdjpum allra heimshafanna, hitabeltinu lka - a stand er ein af furum nttrunnar. tt varmastreymi um botn hafanna s lti ngir a samt til ess a hita hfin ll upp tugum rsunda, Jarsagan er lng, alveg ngu lng til ess a sj um slka upphitun - en samt rkir kuldi. a ir einfaldlega a honum er vihaldi einhvern htt. Eini klimguleikinn er yfirbori sjvar - eim hafsvum sem eru ngilega slt og lofthiti ngilega lgur til a kla sjinn a miki a hann getur sokki og haldi kulda undirdjpanna vi. Hafsinn er nokkru jkerhlutverki - hann getur bi tt undir og dregi r djpsjvarmynduninni - allt eftir astum hverju sinni.

jarsgulegum tma hafa heimshfin mist veri kld ea hl. Samheiti er til fyrir kalda sjinn erlendum mlum - psychrosphere - af grska orinu psychros sem mun a kaldur. Vi gtum nota ori kuldahvel - ritstjrinn leitar stugt a betur hljmandi ori sem skilar merkingunni - en hefur ekki fundi.

Andardrttur kuldahvelsins hefur veri misflugur - en a getur kafna - og hlnar a smm saman. a er litaml hvort kfnun ess vri fagnaarefni - v er htt vi srefnisney hafinu.

Vi klingu (og saltskiljun vi hafsmyndun) missir yfirborssjrinn flot og sekkur ar til hann finnur sj ar sem floti er enn minna. N tmum myndast djpsjr bi vi Suurskautslandi og Norur-Atlantshafi - en ekki Norur-Kyrrahafi. Svo naumt stendur a ltilshttar hallarekstur er ferskvatnsbskap Atlantshafs - mia vi Kyrrahafi - meira gufar upp en rignir vi Atlantshafi - rkoman skilar sr vatnasvi Kyrrahafs og lkkar yfirborsseltu ess ltillega - ngilega til ess a djpsjvarmyndun sr ekki sta v noranveru.

Djpsjrinn sem myndast suurhfum er ltillega yngri en s sem myndast Norur-Atlantshafi. Allt djphaf sunnan slands er upprunni suurhfum. Norrni djpsjrinn leggst ofan . Samskipti norrna og surna djpsjvarins geta raskast lngum tma - og hugmyndir eru uppi um a a gerist ru hvoru jkulskeium saldar - risavaxnir atburir eru vel hugsanlegir. - En slkt mun varla yfirvofandi.

Mjg ltill varmaflutningur sr sta milli norur- og suurhvels jarar Kyrrahafi - en aftur mti flyturAtlantshafi varma yfir mibaug. A greina sturnar tti er ekki einfalt - en uppgufunarjfnuurinnurnefndi kemur vi sgu - sem og geislunarbskapur jararhvelanna tveggja.

ljs hefur komi a bsnaflugir djpsjvarstraumar liggja til suurs Atlantshafi vestanveru - einhvern veginn vera eir til vindleysi undirdjpanna. Me bkhaldsuppgjri (og fleiri knstum) m sna fram a eir hljta a vera afleiing af djpsjvarmyndun norurhafa. S hugsun kemur upp a djpsjvarmyndunin s einhvern vegin vld a v a meira geti borist af hlsj a sunnan norur hf en vri n hennar.

N kann essi sasta hugsun a vera rtt - menn eru meira a segja farnir a ganga t fr v a svo s. - En sannleikurinn er samt s a dminu hefur ekki alveg veri loka.

En aftur a nafni og skammstfun, AMOC (Atlantic Meridional Overturning Circulation). Vi ttum n a skilja ll orin. Atlantshafi vitum vi auvita hva er, en bendum a hr er a allt undir - lka s hluti ess sem er sunnan mibaugs. Meridional ir lengdarbundin - bkstaflega hdegisbaugabundin - stefnuna norur-suur. Overturning, ori ir nokkurn veginn umsnningur vsar til veltu. Sjr kemur til norurs a sunnan, hluti hans missir flot, sekkur og snr san aftur til suurs undirdjpum ( ofan suurhafasjnum). Circulation ir hringrs. AMOC er v hin lengdarbundna veltuhringrs Atlantshafsins.

AMOC er efri hluti (leggur) hinnar almennu veltihringrsar heimshafanna allra (MOC) og andar fyrir efstu 2 km kuldahvelsins- neri hlutinn (leggurinn) uppruna sinn vi Suurskautslandi - og sr um a anda fyrir a sem dpra liggur.

Hvernig skpunum getum vi mlt essa hringrs? Atlantshafi er grarstrt og margur hliarlekinn hugsanlegur t r meginstraumakerfunum. - J, a er helst a menn reyni a mla styrk Golfstraumsins vi austurstrnd Norur-Amerku - og djpstrauma nearlega landgrunnshlinni ar undir. Einnig leggja menn t mikil sni um Atlantshafi vert og reyna a gera upp bkhaldi.

Flestar essar mlingar eiga sr ekki langa sgu - varla ngu langa til a af eim veri dregnar mjg vtkar lyktanir. a hefur komi ljs a breytileiki ess sem veri er a mla (ekki endilega heildarstyrkur veltuhringsins) virist mun meiri fr ri til rs en menn hfu ur tali. egar essi mikli breytileiki kom fyrst ljs birtust margar frttir um hrun hringrsarinnar og fleira eim dr. - En svo kom ljs a essi breytileiki virist hluti af elilegu standi kerfisins.

vetur birtist mjg g yfirlitsgrein (sj vsun hr a nean) ar sem fari er saumana v sem n er best vita um veltihringrsina. a vri sta til a ra essa grein frekar - en vafasamt a slk yfirfer gagnist nema mjg fum lesendum hungurdiska. a er lka nr vonlaust a halda lngum og flknum frsagnarri bloggi. - Vi ltum eina beina tilvitnun (s.9):

[N]o observational study to date has successfully linked SST changes to AMOC variability. grflegri ingu: Engum rannsknum hefur enn tekist a tengja saman sjvarhitabreytingar og breytileika veltihringrsarinnar. Me rum orum engin haldfst tengsl hafa enn fundist milli AMOC og AMO.

Vi skulum samt hafa huga a tt a hafi ekki tekist er ekki ar me sagt a tenging s engin. Skotheldar mlingar hringrsinni hafa varla veri gerar - og r sem eru til hafa aeins stai stuttan tma.

Ritstjri hungurdiska mun e.t.v. skrifa nokkra fleiri sjvartengda pistla nstunni.

Vitna var : Buckley og Marshall (2016), Observations, inferences and mechanisms of the Atlantic Meridional Overturning Circulation: A review. Reviews of Geophysics, 2016.


Meira um sjinn

Vi hugum n a fyrirbrigi v sem oftast er kalla AMO og oft birtist umrum (rasi) um veurfarsbreytingar - ekki er alltaf varlega me a fari. Mjg oft er v rugla saman vi anna - AMOC. Varla er hgt a segja a s ruglingur s vntur - skammstafanirnar lkar - og koma gjarnan vi sgu sama rasi (ea umru) - en samt er etta ekki a sama. Vkjum a AMOC sari pistli (leyfi forsjnin slkt).

Skammstfunin AMO stendur fyrir Atlantic Multidecadal Oscillation - fjlratugasveifla (hita) Atlantshafs. Fyrirbrigi sr gta umfjllun Wikipediuog geta hugasamir stt anga frleik. Gagnarair m f vef Earth System Research Laboratory (ESRL) - ar er srstk AMO-sa- sem skrir t hvernig gagnarin er bin til - og kannski ekki alveg.

netinu m mjg va finna vsanir AMO. ar er yfirleitt gengi myndir sem sna gagnarina eftir tjfnun og leitnieyingu. Allt fna me a - jafnvel betra. Ef vi tkum ERSL bkstaflega snir AMO gagnarin grundvallaratrium (basically eirra oralagi) mealhita N-Atlantshafi. N-Atlantshaf er grundvallaratrium (lka basically eirra oralagi) allt hafsvi fr mibaug norur a 70. breiddarstigi (skrti oralag).

etta er gnarstrt svi - breytileikinn er mestur norurjari Golfstraumsins sem og noran slands (au svi eru svo ltill hluti heildarinnar a au skipta litlu) og svo er allstrt svi suur af Grnlandi - sem ar me rur nokku miklu - rtt fyrir a vera smtt mia vi heildina. Smuleiis er nokkur breytileiki stavindasvunum - au eru mjg str og breytileiki ar rur v tluveru.

Hitavik svisins alls fylgjast ekki a - nema trlega au sem tengjast hnattrnni hlnun - tt v s stundum (glannalega) haldi fram - heldur m greina athyglisvert mynstur sem reyndar lka srstakt (klunnalegt) nafn: North Atlantic Sea Surface Temperature Tripole [noruratlantshafssjvaryfirborshitarpllinn (?-he-he) - vi gtum rtt hann sar (leyfi rek ritstjrans a).

ar sem sland er hluti af essu svi (tt ltill s) m finna samband milli AMO og rsmealhita hr landi. S a reikna skrir AMO aeins brot af breytileikanum fr ri til rs og lengsta tmakvara er hnattrn hlnun sameiginleg.

ar sem svo va m ganga myndir af leitnilausa og tjafnaa AMO netinu - og umfjllun - skulum vi beina sjnum a tlunum eins og r koma beint af skepnunni. - Ekki a a s endilega betra ea rttara- en alla vega mun sjaldsara.

w-blogg100516-amo_sth_allt

Lrtti sinn snir tma - lrtti sinn til vinstri rsmealhita Stykkishlmi, s lrtti til hgri aftur mti AMO-hitann - lka selsusstig. Kvarabil eru hr hin smu. Blu krossarnir sna hita hvers rs Stykkishlmi, bla lnan er 10-ra keja. Grnir hringir sna AMO-hitann og grna lnan er 10-ra keja hennar.

Vi sjum a breytileiki Stykkishlmshitans er margfaldur vi AMO-hitann - en hlskeii mikla 20. ld og hlnun sustu ratuga eru bsna sameiginleg s liti 10-ra kejurnar. standi 19. ld er eitthva anna. Ntjndualdarhitinn Stykkishlmi er nokku skotheldur - alla vega aftur fyrir sameiginlega tmabili - og vel m vera a AMO-hitinn haldi lka - en a er ekki nrri v eins vst. Alla vega voru mlingar breytileikasvinu suur af Grnlandi ekki miklar eattar essum tma - og skothr er stugt haldi uppi sjvarhitamlingar 19. ld almennt. - En vi skulum bara tra eim ar til anna kemur ljs.

Nsta mynd snir rsmealhitann Stykkishlmi mti AMO-hitanum.

w-blogg100516-amo_sth_skot-ar

J, samband er milli, hfum huga a vi erum me leitnilausu gagnarina - og hnattrn hlnun er sameiginleg - s samstaa skilar feinum stigum fylgnisjinn. Taki srstaklega eftir v a famur Stykkishlmskvarans er fjrfaldur vi AMO-faminn.

umfjllun hungurdiska um heimshita fyrir nokkru var samskonar mynd snd - og lka settur hringur sem tengdur var hafseinhverju - s Stykkishlmskuldi virist alls tengdur AMO. Einnig m taka eftir v a kldustu AMO-rin (krossarnir lengst til vinstri) eru nrri v meallagi hva hita varar Stykkishlmi. - Hljustu rin eru meira samstga - enda almenn hlnun heiminum.

Sasta mynd essa pistils snir 10-ra kejurnar eingngu - reynt hefur veri eftir bestu getu a fella r saman.

w-blogg100516-amo_sth_10-ara-km

Athugi mun spnn kvaranna. Bi AMO og sland sj 20.aldarhlskeii, hlskei sustu ra - og kuldann milli. AMO hins vegar hmark egar hitinn hr landi er lgmarki runum 1860 til 1890 - og heldur sr svipuum eftir a lgmarkstmi AMO gengur yfir upphafi 20. aldar. - Vi getum ekki treyst samrmi til fullnustu. -

Erfiara er a negla niurtmamun sem kemur fram uppsveiflum hlskeianna - og varlegt a fullyra um a hann s raunverulegur. Fyrra hlskeii byrjar fyrr hr landi en AMO-rinni. - Aftur mti byrja nju hlindin fyrr AMO-rinni en hrlendis. Ekki skulum vi gera miki r v - en lta a segja okkur a spviri annarrar raarinnar gagnvart hinni er harla blukennt.

Margir vsindamenn eru v a AMO s rangnefni - og vilja heldur tala um AMV - Atlantic Multidecadal Variability - fjlratugabreytileika frekar en fjlratugasveiflu. Ritstjrinn er hjartanlega sammla - slenskan tti lausn me v a nota alltaf fleirtlumynd - fjlratugasveiflur Atlantshafs - r-i gefur til kynna a sem rtt er, a hn er ekki reglubundin. S essi sari merking lg orin ( hvoru mli fyrir sig) verur ljst a mjg vafasamt er a tala um AMO sem fyrirbrigi eins og um einhverja skepnu vri a ra. - En ritstjrinn stynur bara mulega yfir slku rasi - og er svosem nokku sama.

tli veri svo ekki sar a fjalla um AMOC, NASSTT og sitthva v tengt - hver veit?


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Reykurinn fr Kanada

Eldarnir Kanada vekja mikla athygli og mun reykjaslans fr eim trlega um sir vera vart hr landi - a er vaninn egar miklir eldar brenna ar vestra. En sem stendur er hringrs lofthjpsins mjg lengdarbundin sem kalla er svinu milli eldanna og okkar. a ir a reykjarslinn sveiflast frekar norur og suur (eins og lengdarbaugar) heldur en a hann haldi aallega stefnu til austurs - eins og algengast er.

msir ailar reyna a mla slann og sp fyrir um ferir hansnstu daga. ar meal er evrpskt verkefni sem nefnist Copernicus atmosphere monitoring service, CAMS, notar spr evrpureiknimistvarinnar og mlingar gervihnatta.

Spr eru svo birtar um lsiykkt (optical depth) - reynt er a greina milli uppruna mengunar - lfefnasku (biomass burning), sjvarseltu, ryks og slfata. Ekki gott a segja hvernig a tekst - ea hver reianleikinn er.

En ltum sp um lsiykktarauka vegna lfefnasku yfir Norur-Amerku morgun (mnudag 9. ma). v meiri sem lsiykktin er v meiri er mengunin.

w-blogg090516a

Korti snir norurhvel mestallt - rvar benda kanadaelda og sland. Eldar virast einnig gangi fleiri en einum sta Austur-Asu og smuleiis Miamerku. Eins og sagi upphafi pistilsins er lklegt a um sir muni eitthva af reyknum a vestan berast til okkar - a sst slinni og frlegt a fylgjast me v ef af verur (sem aldrei er vst). Sp eirra CAMS-lia nr mest 5 daga fram tmann - og s hn rtt verur reykurinn enn ekki kominn hinga.


Kaldur sjr - ( eitthva a vera a ra hann?)

Ritstjrinn er vafa - en egjum ekki alveg.

Fyrst er kort sem snir mealyfirborssjvarhita aprl sastlinum - eftir greiningu evrpureiknimistvarinnar. tti a vera smilega nrri rttu lagi - nema nmunda vi sjaarinn ar sem alls konar litaml koma upp.

w-blogg080516a

Litakvarinn skrist s korti stkka. Fjlublu svin sna hvar yfirborshitinn er undir frostmarki (ferskvatns), blir litir n svo upp +5 stig og guli liturinn markar +10 stigin. Fjgur rau strik hafa veri sett inn myndina, tlumerkt til herslu.

Strik 1 snir a mjg mikill hitamunur er rmju svi suaustur af Nfundnalandi, 10 stig aeins nokkur hundru klmetrum (og a mnaarmealtali). etta er vi norvesturbrn Golfstraumsins. ar eru miklir sveipir og hlykkir - og ltil hnik geta tt str hitavik - en a jafnai ekki mjg merkingarbr.

v meiri ingu hafa vik vi strik 2 - ar jafngildir 1 stig viki frslu marka hl- og kaldsjvar um 70 til 100 km. Vi strik 3 er flatneskja mun meiri og 1 stigs vik til ea fr eru bsna merkingarbr - tilfrsla um 100 til 300 km kerfinu. Vi straumamtin austur og suaustur af sland eru svo lka skrp skil.

Vi skulum lka hafa hitatlur huga. megninu af svinu er hiti meiri en 4 stig - og sumarhlnun varla hafin.

Nsta kort snir svo vik - mia vi 1981 til 2010.

w-blogg080516b

Strikin eru hr lka. Vikin vi strik 1 eru mjg str - en mjg hlykkjtt og tengjast greinilega einstkum sveipum Golfstraumsbrnarinnar - erfitt a segja hva nkvmlega er hva. Vi strik 2 og 3 er hins vegar engin sjanleg tenging vi legu jafnhitalnanna fyrra korti. Svin eru einfaldlega kaldari en mealtali. - v er einhver merking. Svi ar sem vikin eru meiri en -1 stig er nokku strt - en megninu af bla svinu eru vikin aeins -0,2 til -1,0 stig. - a er vel marktkt - og munar um.

Vi strik 4 er almennt hlrra en venjulega - en virast aalskilaboin e.t.v. felast v a skilin su veikari en a mealtali - hlrra a tiltlu noran eirra heldur en sunnan.

essi neikvu vik hafa n lifa rm tv r - byrjuu vestan til svinu og hafa san okast austur bginn. En lifa au fram - og hvers vegna uru au til?

Ltum fleira - nokku flkna mynd.

w-blogg080516c

Ja, hrna. Fyrst er a geta ess a myndinni er nappa r grein eftir Kieke og Yashayaev (2015 - sj tilvitnun myndarhaus). Staurinn sem ggnin sna er Labradorhafi - suvestan Grnlands.

Lrtti sinn snir tma, byrjar miju sumri 2002 (lengst til vinstri) og endar miju sumri 2014 (til hgri). Lrtti sinn snir rsting - desibrum. Desibari er hentug rstieining sj vegna ess a grflega m segja a rstingur aukist um 1 bar hverja 10 metra dpis, ea 1 dbar 1 metra. Desibarakvarinn samsvarar v nokkurn veginn metrum sjvardpi.

etta er sum s tmaversni - sjvardpi lrttum s, en tmi lrttum. Litirnir sna hins vegar mttishita (enginn friur fyrir honum). Mttishiti er essu tilviki s hiti sem sjr fengi ef hann vri dreginn upp af dpi (til minni rstings) til sjvarmls. Rtt eins og lofthjpnum segir mttishitinn miki um stugleika.

Mttishiti fellur me dpi sjnum - kaldasti sjrinn liggur nest. Til a vi ttum okkur betur v sem myndin snir skulum vi lta stkkaa bta r henni (nean vi meginmyndina).

S sem er til vinstri snir okkur vel a rstasveifla er hitanum. Strikin vi efri brn myndarinnar sna ramt - gerist eitthva - alltaf. t r essum bt klippum vi svo annan - ann til hgri - sem snir ri 2011 - fr sjvaryfirbori og niur um 700 metra dpi.

w-blogg080516d

Hr ttu megindrttir a sjst vel. Slarylur hitar sjvaryfirbori a vori og sumri - ylurinn hkkar mttishitann og smm saman blandast hann niur meira dpi - a gengur illa s vindur hgur um lengri tma - hlr sjrinn fltur vel. Hrai blndunarinnar vex egar kemur a hausti - fara haustlgirnar og flugir vindar eirra a hjlpa til - hlindin eru svo enn lei niur djpi egar yfirbori fer um sir a klna egar langt er lii haust. - desember tekur kuldinn svo vldin - fellur hiti (og mttishiti) rt og loks missir yfirborsjrinn flot og fer a skkva. Ofsaveur vetrarins auvelda auk ess blndun kuldans niur dpi.

Myndin snir a essi kling blandar sjinn hverjum vetri - en mjg mislangt niur. aalmyndinni m sj a veturnir 2008 og 2014 skera sig r - nr blndunin miklu dpra - yfirborssjrinn hefur klna mun meira en ara vetur. Klnunin sarnefnda ri var mest. - Og san hefur sumarhitinn ekki alveg n smu hum og ur (sst ekki myndinni), veturinn 2015 bau upp svipu skilyri - en vi vitum ekki enn um ann nlina, 2016.

Vi ttum a sj af essari mynd a svo getur vilja til a sumarylurinn blandist seint niur - floti s gott. S sjrinn tiltlulega ferskur aukast lkur slku standi. gtum vi fengi a sj jkv vik yfirbori yfir sumari. Gerist a sumar eru a ekki endilega srlega jkv tindi - kuldinn liggur trlega enn leyni rtt undir og kemur aftur ljs egar vindblndun hefst haust.

S run sem vi vildum helst sj er a hgt og rlega dragi r vikunum - slkt gti bent til ess a sumarylurinn s hgt og btandi a vinna kuldanum - og a ferskvatnslagis ekki a styrkjast (a vilja menn ekki).

essi seta er n orin ngu lng - en vi skulum samt taka eftir v a lokum a til a n lrttri blndun arf yfirborshiti a falla niur fyrir 3,5 stig - ea ar um bil. S tala er ekki miki hrri austar Atlantshafinu - flotsamskipti milli yfirbors og dpri laga eru v illmguleg ar - til ess yrftum vi a sj -5 stiga sjvarhitavik. Eins og ur var bent er a svi sem hiti er lgri en 4 stig lti mia vi flatarml hafsvisins alls.

En abbast etta eitthva upp okkur - og hvernig? a er svo nnur saga - og enn lengri - og ekki allt sem snist eim efnum.


Hrstisvi og hlrra loft (?)

tt hreti a undanfrnu ni vart mli sem slkt - (alla vega meal pollnnuadenda sem og veurtrbrra ritstjra hungurdiska - skiljum skrt hr milli) hefur veri veri heldur dauflegt. Landsmealhiti undanfarinna daga er bilinu 3 til 4 stig - sem er a vsu ekki nema einu til einu og hlfu stigi undir meallagi sustu tu ra - en vi viljum meira.

N hagar svo til a hltt loft stefnir tt til landsins - en v miur bi r suvestri og suaustri - kalda lofti lendir kannski bara undir bum sknum - krast af? - En reiknimistvar gera samt r fyrir v a suvestansknin ni landi.

Ef rtt reynist er a auvita fnt - srstaklega fyrir landi austanvert, en aftur mti er vestanttin sjaldnast fagnaarefni Vesturlandi essum rstma - en vi sjum til me a.

Korti snir sjvarmlssp evrpureiknimistvarinnar sem gildir sdegis sunnudag (8. ma) - einnig fylgir hiti 850 hPa.

w-blogg070516a

Hr er kalda lofti enn yfir landinu - en vindur er afskaplega hgur og veur meinlti. En eru einhverjir grnir smblettir yfir landinu - og tkna rkomu. Hlja lofti r suaustri virist ekki eiga langa lei til landsins - en s skn virist renna t sandinn hva okkur varar vegna hlindanna sem stefna til norurs austur af Nfundnalandi.

Megins kalda loftsins hrekst v fyrst til vesturs undan austanskninni - en ur hlindi n til okkar stuggar suvestansknin kuldanum aftur til austurs og framlengir dvl hans ngrenni okkar. - En svo kemur vestanttin vst um sir. - Reynist r spr rttar verur athyglisverta sj hana rfa hafsinn Grnlandssundi - sem reyndar er me minnsta mti.

Tu daga ykktarvikasp reiknimistvarinnar snir vel austur- og vesturhitann - og hvernig vi liggjum a mealtali milli. ykktin mlir hita neri hluta verahvolfs og vik hennar fr meallagi eru allgur vsir hitafar vi jr.

w-blogg070516b

etta er n talsvert betra en veri hefur (ef rtt reynist) - og sprnar kvld gefa jafnvel von mestu hlindirsins til essa. Tmi til kominn - v marsmnuur enn fjra hljustu daga ess.


Fyrri sa | Nsta sa

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Okt. 2019
S M M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Njustu myndir

  • w-blogg141019a
  • w-blogg131019c
  • w-blogg131019b
  • w-blogg131019a
  • w-blogg091019a

Heimsknir

Flettingar

  • dag (15.10.): 318
  • Sl. slarhring: 645
  • Sl. viku: 2227
  • Fr upphafi: 1840842

Anna

  • Innlit dag: 290
  • Innlit sl. viku: 1983
  • Gestir dag: 284
  • IP-tlur dag: 275

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband