Allmargar lonar setningar um hitahneig

a er auvelt a reikna a sem kalla er leitni ea hneig hita. Verra er hins vegar a finna slkum reikningum merkingu - og allraerfiast a nota tkomuna til spdma um framtina. a er hgt ef vi hfum fullvissu um stur. Vi vitum t.d. hvers vegna er almennt hlrra a degi en a nttu og hvers vegna sumari er hlrra en veturinn.

Erfiara er vi langtmabreytingar hita (og veurlagi) a eiga. Vindttatni rur a minnsta kosti helmingi hitabreytinga fr ri til rs (hva svo sem veldur mismunandi vindttatni). Vi vitum lka a aukning grurhsalofttegundaein og sr veldur lka miklum breytingum. r breytingar eru stabundi ekki augreindar fr msum sveiflum ratugakvara - sem almennt eru kallaar „nttrulegar“. Slkur breytileiki er bsna mikill bi hr landi sem og annars staar.

Hungurdiskar hafa oft ur fjalla um etta mlefni - svo oft a ritstjranum finnst stundum einfaldlega ng komi - lesendur geti bara grafi sig niur gamla pistla - sem eir gera sjlfsagt fir. Fyrir remur rum (nnast upp dag) birtust tveir pistlar undir fyrirsgnunum „Hversu miki hefur hlna?“ og „Hversu miki hefur hlna? (framhald)“. essum pistlum var fjalla um hitaleitni slandi, bi rsmealhita og einstakra mnaa. Niurstaan var s a menn geti nnast a vild vali sr hitaleitni eftir rfum hverju sinni. r tvr myndir sem hr birtast eru smu ttar - en vi ltum aeins mealhita mnaanna jn til gst.

Sumarhitinn er ekki nrri v eins breytilegur og vetrarhitinn. a er v fleira sem gti trufla mlirair sumarhitans heldur en mlinga sem gerar eru a vetrarlagi.

ratugasveiflur sumarhitans eru lkar vetrarsveiflunum - ekki eins. Til dmis st hlskeii mikla sem kennt er vi 20.ld nokkru styttra a sumri en vetri. Segja m a vetrarhlindi hafi hafist strax 1921 ea 1922 og eim ekki loki fyrr en 1965, en sumarhlindin hfust sar - ekki fyrr um 5 rum sar og eim lauk (a mestu) miklu fyrr, ea um 1950. Sumari var hins vegar a mestu samstga vetrinum upphafi ess hlskeis sem enn stendur. Sumum finnst sumari ekki hafa snt alveg sama thald og veturinn nverandi hlskeii - og slkt m lka reikna me leitnileikfimi.

w-blogg210120b

Myndin hr a ofan a sna „tilgangsleysi“ 30-ra leitnireikninga. Hr er mealhiti mnaanna jn til gst hvert r Stykkishlmi notaur. J, fyrstu ratugirnir - eir fyrir 1850 eru bsna vissir - ttu e.t.v. ekki a vera me (en tilvist eirra m rkstyja me rum og sjlfstum htti). Hr stldrum vi vi 5-ra fresti allt tmabili og reiknum leitni „sastliinna“ 30 ra - og hversu miki myndi hlna hldi s sama leitni fram 100 r.

Fyrsta tmabilisem vi reiknum er 1809 til 1838. virast sumur hafa fari mjg hlnandi - hefi haldi fram a hlna jafnmiki heila ld hefi sumarhitinn hkka um 3,6 stig - en geri a auvita ekki. Aeins 10 rum sar, 1848, virtist hitinn hafa n „jafnvgi“ - ekkert hafi hlna um 30 r. Landi var inni v sem vi viljum kalla 19.aldarhlskeii. San klnai. Tuttugu rum sar, 1868, hafi klna svo a hldi mta klnum fram myndu sumur vera -3,4 stigum kaldari eftir 100 r.

Vi getum haldi fram a rekja okkur gegnum myndina. 19.aldarkuldaskeii var langt - leitnin var aldrei mjg mikil - en vi sjum a sumur hlnuu nokku fr 1875 til 1905 - en aftur klnai. Svo tk 20.aldarhlskeii sngglega vi - runum 1909 til 1938 reiknast hlnunin +3,8 stig ld. raun og veru var hn rfum rum eftir 1925. Hlskeii var komi „jafnstu“ 1954 (hiti var svipaur allan tmann 1925 til 1954). Svo tk 20.aldarkuldaskeii vi - sem margir lesendur muna.

Hlnun - 30-ra grunni fr a koma fram 1998 - en virtist hmarki 1979 til 2008. - Um lei og kldu rin 1979 til 1983 duttu t r 30-ra tmabilinu virtist sem a hgi hlnuninni. Sasta tmabili sem vi sjum er 1989 til 2018 - hlnai sumari um tp 4 stig (reikna til aldar). Vi sjum a hlnunin mun trlega snast minnka nstu 10 rin - eim tma detta 1990 til 1999 t. a ir ekki a veur fari klnandi.

Vi ltum lka ara mynd - aeins auveldari.

w-blogg210120c

Hn snir 100-ra kejumealtl mnaanna jn til gst Stykkishlmi. Fyrsta gildi lengst til vinstri myndinni nr til tmabilsins 1808 til 1907. var mealhitinn 9,1 stig, sasta tmabili er 1920 til 2019, mealhiti 9,6 stig. Hefur hkka um 0,5 stig 100 rum. a vekur athygli a eftir 2000 breytist halli lnunnar, 0,2 stig hafa bst vi sustu 20 rum - aukalega a v er virist mia vi fyrri leitni.

En vi getum ekki endilega fari a leggja einhverja kvena merkingu hallabreytinguna. Vi sjum a fyrri hlskei og kuldaskei urrkast t essari mynd. a stafar af v a 19. og 20.aldarhlskeiin - og kuldaskeiin sem eim fylgdu voru nokkurn veginn takt. - Eins konar 100 ra sveifla hita (ekki 60, 70 ea 8 r, heldur 100). a hlskei sem vi n bum vi kom um 20 rum „of snemma“ til a falla inn ennan takt. etta er enginn raunverulegur taktur - a er engin regluleg sveifla sem vi ekkjum. Hlskei og kuldaskei koma inn taktleysi - svo miklu a menn geta nnast fundi ann takt sem eir vilja.

En upp r stendur a vi ekkjum ekki nnur eins hlindi og au sem vi n hfum bi vi um 20 r - au eru meiri en ur mlitmabilinu. Einfldustu skringuna v arf vart a nefna - svo miki er um hana rtt. Vi vitum hins vegar ekkert um framhaldi - kannski snir rija hundrarasveiflan sig ofan etta - og sumarhlindi taki frekara stkk upp vi eftir svosem 5 til 7 r. Kannski er nverandi hlskei a hluta snemmbrt 30-ra skei eins og ttingjar 19. og 20.aldar - en s svo hljtum vi a viurkenna leiinni a slk skei su langt fr reglubundin.


Sasta frsla | Nsta frsla

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Feb. 2020
S M M F F L
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29

Njustu myndir

  • w-blogg150220
  • w-blogg150220b
  • w-blogg110220a
  • w-blogg102020c
  • w-blogg100220b

Heimsknir

Flettingar

  • dag (17.2.): 53
  • Sl. slarhring: 626
  • Sl. viku: 4210
  • Fr upphafi: 1894024

Anna

  • Innlit dag: 45
  • Innlit sl. viku: 3654
  • Gestir dag: 43
  • IP-tlur dag: 43

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband