Af rinu 1853

ri 1853 hlaut nokku misjfn eftirmli, flestum tti t hagst egar heildina er liti, oft hafi liti illa t en rst r ur en illa fr. Mealhiti Stykkishlmi var 3,1 stig, -0,4 stigum nean meallags nstu tu ra undan. Reykjavk var mealhiti 3,9 stig, -0,5 stigum nean mealhita nstu tu ra undan. Akureyri var mealhiti 2,8 stig. Allir mnuirnir jn til september teljast hlir, ekki srlega. eim hlindum virist hafa veri nokku misskipt, hlrra var a tiltlu fyrir noran heldur en syra, sumari var fremur kalt Reykjavk (um hita Austurlandi vitum vi ekki a svo stddu). Desember var einnig hlr. Oktber var srlega kaldur og smuleiis var einnig kalt janar og febrar.

ar_1853t

Einn dagur var srlega kaldur Reykjavk, 29.jn, en enginn dagur srlega hlr. Stykkishlmi voru kldu dagarnir fimm, allir r, 17. til 21.janar. rr dagar voru srlega hlir Stykkishlmi, 13.jn og 6. og 7.september. Sastnefnda daginn mldist 19,8 stiga hiti Akureyri (engin hmarksmling ).

rkoma Reykjavk mldist 956 mm. Hn var venjumikil janar, september, nvember og desember, en fremur urrt var febrar og oktber.

ar_1853p

Loftrstingur var a mealtali srlega hr febrar og desember og einnig hr gst. Aftur mti var hann srlega lgur nvember og janar. gst var rlegur mnuur. Lgsti rstingur rsins mldist Stykkishlmi 956,7 hPa ann 21.oktber en s hsti Akureyri 10.febrar, 1043,9 hPa.

Hr a nean m finna helstu heimildir um veurfar rsins. Nokku af veurskrslum og dagbkum er enn yfirfari. A vanda er stafsetning a mestu fr til ntmavenju. Fleiri slysa er geti heimildum heldur en nefnd eru hr a nean. ljst er hver eirra tengdust veri og dagsetningar vantar.

Gestur vestfiringur segir fr tarfari rsins 1853 pistli sem birtist blainu1855:

ri 1853 var enn g rfer, eins og a undanfrnu. ri gekk a snnu nokku harindalega gar me frosti og fannkomu. Fyrir haga tk fyrir orra og sumstaar fyrri, og hlst jarbann a va fram undir gulok; breytti til vira, svo a hagar komu upp; klnai aftur me einmnui, og hldust kuldar eir fram yfir hvtasunnu. Eftir a voru urrkar tir, en sjaldan vtur. EftirJnsmessu gjri noranhret miki me snj, sem olli v, a bsmali nytkaist mjg illa, og allva tndust unglmb a mun, v hreti dundi um frfrutmann. Eftir ingmarumessu [2.jl] komu hl staviri og hlst aan af jafnan g vertta fram yfir hfudag. Skum vorkuldanna og Jnsmessuhretsins spruttu tn ei betur en meallagi; aftur uru thagar betri. a btti og lka miki um, a tn tku hva best a spretta er bi var a sl au, svo nokku eirra var allva tvslegi, og sumstaar rslegi. errar vru nokkrir framanaf slttinum, uru eir va vestra a miklum baga, svo heyafli bnda var gu lagi, og uru heyannirnar fremur afsleppar, v au hey, er seinast voru slegin, hrktust mjg, og fru sumstaar undir snja, sem ei leystu upp af eim aftur. Hausti var fremur harvirasamt og gftir miklar til sjar. Fjrskurur var n laklegur mjg, einkum mr, svo menn mundu ei jafnrran. egar um veturntur komu fannalg mikil, og var vertta ill framyfir mija jlafstu, svo allva lagist vetur egar eftir allraheilagramessu me kfuldum og hagaskorti; en frost voru varla teljandi. Hlfum mnui fyrir rslokin kom bati gur, svo va komu upp hagar aftur.

Afli var va allgur; en Dritvk hlfu minni en best hafi veri hin rin. Steinbtsafli vestur um fjr var og mjg rr; aftur mti fiskaist vel bi orskur og hkarl. aflaist og vel Strandasslu allt sumari, hausti og frameftir vetrinum, einkum Steingrmsfiri. Undir Jkli uru bestu hlutir ...

[ann 15.janar] frst btur lei r Fagurey undir Jkul me 4 mnnum, sem tndust allir; formaurinn ht Jn Jhannsson. ... [ann 24.jl] tndust 4 menn af bti heimlei r Svefneyjum til Bjarneyja. Maur, er Gunnar ht, tndist af bti Jkulfjrum. a var og Sklavk, a brn lku sr fjru niri, brotnai ar hafsjaki, og var eitt barnanna undir honum og bei bana af. ofsaveri v, er gjri 22. september, rak kaupskip 50 lesta land Reykjarfiri, og brotnai svo, a vi uppbo var selt skipi og farmurinn, sem v var. Miklu af farminum var bjarga, en msar fru sgur af uppbosingi essu, a eigi hefi v sem skipulegast haga veri; er svo sagt, a skiphri me llu, nema seglunum, en me miklu af trjvii, 50 tunnum brennivns, sykri og ru, sem duli var fyrir ingheyendum, hefi veri selt fyrir 270 rdl., en tti , er agtt var, allt a 4000 rdl. viri. ofviri v, er hr var geti, tndust og 2 fiskisktur sfiringa; var nnureirranlega keypt fr Hafnarfiri, og ttu eir hana saman Paulsen kaupmaur Hafnarfiri, sgeir, borgari safiri, sgeirsson prfasts Jnssonar Holti, og formaurinn Bjarni ssurarson, er drukknai henni. Hin sktan var ilbtur, er „Jhannes" ht; ttu eir hann Drfiringarnir, formaurinn ht Gumundur Gumundsson r Drafiri. sktum essum drukknuu alls 12 menn.

Brandsstaaannll [vetur]:

Til orra stillt frostveur, fannkomulti og jarbann fyrir f. Me orra geri 4 smblota. Komu hross gjf hr um sveitir, en jr hlst lgsveitum noran Skar. Fyrri part vetrar kom einn bloti um 13 vikur, 30. nv. Jarleysi hlst enn lengi; oftar stillt veur og gaddlti. riju viku gu slhlindi, tk vel mt slu. Aftur 16.-25. mars frostamiki; fstudag langa [25.mars] lognsnjr.

ann 21.febrar segir athugunarmaur Hvanneyri Siglufiri fr hafs tifyrir.

Norri segir dagsettu febrarblai:

Veurtta hafi veri allg um Suurland, nema nokku frostasm. ... Skaftafellssslu var sumstaar haglaust me jlafstu og Sunni me nri, og va fyrir austan fjall jlum. Blota hafi gjrt mijum nstlinum mnui (janar), og hafi komiupp jr undir Eyjafjllum og Mrdal. En aftur mti hafi hann hleypt llu gadd um Mrar og Borgarfjr og Kjsar- og Gullbringusslu. Fannfergja er sg og jarbnn Vesturlandi. mijum janar, hafi komi nokkur afli suur Hfnum og Vogum.

Inglfur segir fr ann 12.febrar - og lsir fyrst janarmnui:

[Janar] ennan mnu hefur hr vesturkjlka Sunnlendingafjrungs veri vetrarfar meira, en menn hafa tt a venjast um mrg undanfarin r; hefur snjkoma veri tluver, og ess milli frosthrkur og spilliblotar. Lkt essu er a heyra um vetrarfar r rum fjrungum, nema hva harindin hafa byrja ar miklu fyrr vetrinum, en hr sunnanlands, v ar komu au ekki a kalla m fyrr enn me nri. a mun mega fullyra, a eigi hefur vetrarfari gengi jafnt yfir allar sveitir, v r eru sumar, sem til essa tma hafa fyrir litlum, ea engum harindum ori, a minnsta kosti hafa r frttir borist r vesturhluta Borgarfjarar. Vr hfum fengi frttir nlega bi a noran og r austursveitum, og tala r helst um harindi essi.

Enn m heita a vetrarfar s allt hi sama og veri hefur a undanfrnu. Hr eru n helst ori hafar slysfarir r, sem ori hafa austan fjalls: hefur einn maur ori ti Rangrvllum, 2 menn i Flanum, og maur lvesi d hndum samferamanna sinna, ur eir gtu komi honum til bygga. ar a auki hefur nokkra skammkali svo, a sumir hafa egar di, en sumum er varla tali lfvnt.

Inglfur lsir ann 26.febrar tarfari mnuinum til essa:

essi mnuur fer yfir hfu a tala lkan vitnisbur hj oss, og fyrirrennari hans; v vertta hafi veri miklu mildari seinni hluta hans, hefur hn samt eigi geta unni neina bt jarbnnunum, sem vast voru komin um allt land og haldast vi enn dag. — N eru pstarnir komnir a noran og vestan, og menn og brf koma a r llum ttum. Harindin eru hin helstu tindi; byrjuu au sumstaar egar me vetri, vast hvar bi nyrra og vestra egar hlfur mnuur var af vetri. — Slysfarir heyrast og nokkrar auk eirra, sem ur er geti. Skip frst me 4 mnnum undir Jkli essum mnui. Kvenmaur var ti Skagafiri; hn var fer me manni; au villtust bi, fr hann a leita fyrir sr og bj ur um stlkuna, en gat eigi fundi hana aftur. Unglingspiltur var og ti milli bja Vatnsdal i Hnavatnssslu. ... Fiskiafli er veiistunum hr fyrir sunnan, og skja Nesjamenn anga fisk enn a nju.

jlfur segir almennar tarfrttir pistli 2.mars:

egar seinast spurist (um 20. febrar) voru svo a segja allstaar jarbnn eystra, austur a Skeiarrsandi. Einser a frtta vestan- og noranlands. r Mra- Og Borgarfjararsslum er sagt a alltaf hafi haldisthagar a nokkru, einkum fyrir hross. En n virist skilegur bati a vera kominn.

Inglfur segir 18.mars:

er komi seinustu viku gu, og verur ekki anna um verttufar hennar sagt, enn a a hafi veri a minnsta kosti hr Suurlandi allmjkt og bltt. eru varla lkur til, a harindunum s fari a lttaaf eim hruum landsins, ar er jarbnnin hafa veri mest og stai lengst; en vr fgnum n bt eim r essu, v veurbatinn snist vera elilegri. — Fr sjnum getur n Inglfur bori gar frttir upp sveitirnar, og glatt konur og krustur trrarmannanna, v t ltur fyrir gan afla Suurlandi.

marsblai Norra (dagsett) eru frttir af t, aflabrgum og slysfrum (vi styttum r nokku hr):

Verttufari hafi, fr v er seinast frttist af Suurlandi, ... undan, veri allgott, einkum san lei og linnti hvass- og harvirum, og va veri ar jr fyrir tigangspening, einkum Mra- og Borgarfjarar sslum. egar seinast frttist a austan, hafi va veri jarbnn, og sjaldan gaf a ra, hafi varla orifiskvart um Innnes; ar mti hafi t fiskast nokku, ri var fr Suurnesjum, ... Af llum tkjlkum landsins vestra, nyrra og eystra, er a frtta fannfergju og jarbannir; aftur va til sveita komin upp nokkur jr, einkum Fljtsdal, Jkuldal, Uppsveit, Kelduhverfi, vi Mvatn, vestanvert Eyjafiri, og Hrgrdal, best Skagafiri, og nokkur jr hr og hvar um Hnavatnssslu. Margir eru sagir komnir a rotum meheyfng sn, og skepnur ornar dregnar og farnar a megrast. Sumir hafa og gefi peningi snum korn og nnur matvli. a vofir v yfir, batni ekki v betur og fyrr, minni og meiri fellir peningi. Hreindr hafa stt venju framar vetur til bygga, helst t Slttu og a Mvatni; a hafa v Slttunni veri unnin 100 hreindr, og vi Mvatn 50; og ar a auki er mlt, a au hafi fyrir hungurs sakir fkka mjg. Hafs rak hr a Norurlandi, seinast nstlinum mnui (febrar), einkum fyrir Slttu, og me landi fram til Sigluness, allt vestur um Skaga, svo a va var ekki eygt yfir hann af fjllum. Engin hpp fluttust me honum, hvorki hvalur n viur. Nokkru sar hvarf s essi allur r augsn.

Mann hafi kali vetur Mrdalssandi, svo a af var a taka fyrir vst ara hndina. Flanum er sagt, a hafi farist 2 menn, og 2 r lvesi, og ara kali til strskemmda. Haga Barastrnd, er sagt, a bndurnir ar misst hafi allt f sitt sjinn, en hvernig, hefur enn ekki frst, og hfu nokkrir ar sslunni btt eim skaann. ... Skiptapi hafi ori me 6 mnnum Barastrnd um misvetrarleyti. Unglingsmaur hafi ori ti Fjararheii, hr deginum; hann hafi veri mjg skjllitlum klum. Annar handleggsbrotnai sama mund og smu heii; en honum var bjarga. haust sem lei, fru 2 menn yfir svonefnt Hestskar, sem er millum Siglufjarar og Hinsfjarar, me kindur; vildi svo til, egar upp skari komu, a 1 ea fleiri af kindunum hlupu t r rekstrinum; a hljp v annar maurinn fyrir r; en sama bili verur honum liti vi, hvar hann sr dauan mann liggja; hann kallar til samferamanns sns; eir fara svo a hreyfa vi lkinu; var a sem flskvieahismi, v var teki; en voru msir partar r ftunum ltt fnir. egar menn essir komu til bja, sgu eir hva til tinda hafi ori fer eirra; uppgtvaist , a unglingsmaur hefi oktber 1833 ori ti lei essari, en aldrei fundist.

jlfur segir ann 16.aprl:

Me mnnum, sem nkomnir eru a vestan og noran r Hnavatnssslu hafa litlar frttir borist. Hagasnp nokkur eru n komin vast fyrir vestan, og hefir ar veri mjg misskipt vetrarfari, svo a allt a 20 vikna gjf f hefir veri sumstaar, en aftur rum stum aldrei gefi fullornu f, t.d. kringumPatreksfjr. 3. pskum [29.mars] var engi hlka n verulegur bati kominn Hnavatnssslu, og v sur lengra norur, eftir v sem a lkindum rur. Er munnmlum, a margir bendur ingeyjar- og Eyjafjararsslu hafi veri teknir a skera niur nautpeningsinn og fna, sakir heyjarota. Fyrir austan fjall eru alstaar komnir upp gir hagar, allt austur a Mrdalssandi.

Inglfur segir af rferi pistli ann 12.aprl:

a er n nstum mnuur san vr drpum etta atrii Inglfi, er 3 vikur voru af gu. Veurreyndin hefur haldist lk v, sem var sagt, allg hr Suurlandi; hafa oftast veri klur, hgar, me tluveru nturfrosti; hefur n vira svo fram mijan einmnu. ess vegna er htt vi, a seint hafi ori um bata eim sveitum, ar sem jkullinn var mestur; en vr hfum engar vissar fregnir aan fengi, og getum v ekki a svo komnu sagt, hversu r hefur rist. Af Vesturlandi hfum vr fregna svo miki, a flestir hafa staist harindin, og eigi mun vetrarrki hafa unni ar neittverulegt tjn velmegun manna. Bestu aflabrg hafa veri undir Jkli, eru ar taldir hlutir almennt 500 til 800 fr nri til pska. Suurlandi m rferi heita yfir hfu a tala skilegt bi til sjs og sveita. Harindin voru ar aldrei nema svo sem 6 vikna skorpa, ar sem au voru rkust; og svo munu vast hvar ngar jarir hafa veri upp komnar egar pskum [27.mars]. egar liti er hr aflabrg um essa vert, mega an va heita g, sumstaar betra lagi, en sumstaar lka sraltil, svo nst gengur fiskileysi, eins og veri hefur til essa Njarvkumog Vogum. ... Fr Norurlandi getum vr ekkert sagt me vissu; en skyggilegarfregnir berast aan um harindi og felli sumum sveitum.

Norri segir dagsettu aprlblai:

Verttufarihefur um nstlina 3 mnui, fremur mtt heita kyrrt og rkomulti, en aftur mjg frostasamt og kalt; enda er enn vast mikill jkull jru, og sumum byggum baldjkull yfir allt. Margir hfu tsveitunum Norurmlasslu veri bnir ndverlega essum mnui, a reka af sr saufsitt og hross, bi frammi Fljtsdalog eins Jkuldal, svo a sundum skipti af sauf og tugum af hrossum. Einnig hefur veri sagt, a nokkrir tsveitamenn Skagafjararsslu hafi reki fram misveitirnar ar saui sna og hross. almlum er n a fleiri en frri muni egar komnir nstr me pening sinn, og hj einstkum fari a hrkkvaaf. Vesturlandi kva jr vera a nokkru uppkomin hr og hvar; ... Barastrndaflaist nstlii haust 280 tunnur af jareplum; og Skriuhrepp Eyjafjararsslu 150 tunnur. Var hfumvr enn ekki fengi a vita um jareplatekju hi nstlina sumar ...

sama tlublai Norra er alllng grein eftir Jn Hjaltaln: „Feinar ntar athugasemdir um barmetri (loftyngdarmlirinn) sem veursp“. ar eru raktar reglur kenndar vi Fitzroy amrl sem sar var fyrsti forstjri bresku veurstofunnar. Minnst er essar reglur pistli hungurdiska:Spr me hjlp loftvogar og hitamlis.

Brandsstaaannll [vor]:

Eftir pska tk upp. 8.-16. aprl altk upp sveitum, n ess hlku geri. Eftir sumarml mikil nturfrost. 4. ma sst litka tn. 13. ma kom fyrst fjallbygga- og heiarleysing og var langur og ungur gjafatmi. Vori var urrt, hretalaust, oftar nturfrost.

ann 2.ma greinir orleifur Hvammi fr jarskjlfta kl. 3 1/2. Afarantt 11.aprl er geti um jarskjlfta Hvanneyri Siglufiri.

Inglfur segir ann 10.ma:

Til essa hefur hr Suurlandi haldist hin sama kuldavertta, sem veri hefur, og t ltur fyrir a eftir sumarmlin hafi gjrt illt kast fyrir noran, sem enn eigi er til spurt hvern enda haft hefur.

Norri segir dagsettu matlublai:

Framan af mnui essum gengu hr nyrra, og hva til frttist, hrkur og hrar, og voru flestir komnir a rotum me heyfng sn, og ekki anna snna, en skepnur mundu horfalla hrnnum saman. Fannfergjan var enn va hvar dmaf, og margir hfu reki saufsitt og hross anga, er jr var helst upp komin. Allri venju framar var og bjargarskortur meal flks, og einkum smjrekla, svo a fir muna slka, og mun v ekki aeins valda gagnsemisbrestur af km nstliinn vetur, heldur og aekki minna, hva eyist af rjma til kaffidrykkjunnar. Flestir verslunarstair hr nyrra, munu og hafa veri matvrulitlir og lausir, og olliv nokku a, a sumstaar hafi korni veri teki til a gefa a skepnunum, auk hins sem margr, er fiskr hfu, gfu hann peningi snum. Og hefi ekki forsjninni knast a veita oss hina blustu og hagstustu veurttu, grur og grasvxt san fyrir nstlina hvtasunnu [15.ma] og allt fram enna dag, mundi skepnudaui og hallri, flestra von fyrri, geisa hafa va yfir landi. ... a er mjg kvrtun um a, einkum Eyjafiri, a grasmakur (tlfftungur) s kominn svo mikill hr og hvar tn og thaga ar sem vatn ekki kemst a, a grur allur og enda grasvxturs burtu numinn, og peningur fliplss essi.

Norri segir dagsettu nvemberblai:

ess hefur og gleymst ageta, a hinn 21. dag mamnaar seinast fllu skriur r fjallinu ofan Garsvk og Sveinbjarnargeri Svalbarsstrnd, sem liggur austanvert viinnri hluta Eyjafjarar, og vita menn ekki til, a ar hafi nokkru sinni ur falli skriur; r tku tluvert af bithaga; ein eirra var og nr 50 fmum breidd, og spilltu mjg engi Sveinbjarnargeri; aeins eitt trippi frst undir skriufllum essum.

Inglfur segir frttir af rferi ann 16.jn:

Vr drpum seinast rferi hr sunnanlands rtt fyrir [vertar]lokin, og gtum vr ess , a til ess tma hefi haldist hin sama kuldavertta, sem veri hafi a undanfrnu, me sfelldri norantt og nturfrosti. En strax eftir lokin sneri vertta sr til gagnstrar ttar, svo vira hefur n kalsa af suri og krapaskrum san hvtasunnu [15.ma] og allt fram ennan dag. — Aflabrg hafa hr Innnesjum veri me minnsta mti essa vorvert; en vel hefur fiskast lir veiistunumundir Vogastapa, og m a vera nokkur bt fyrir fiskileysi, sem ar var vetur. — Brf r Snfellsnessslu fr 12. ma segir: „Vori fr sumarmlum og hinga a hefur veri kalt, skakvirasamt og grurlaust, skepnuhld slm og pest fnu, aflalaust a kalla vi Hellna, Stapa og fyrir allri Staarsveit". — Brf r Mlasslu syri fr 21.aprl segir: „Tarfar hefur veri svo, a einstk harindi hafa veri san fyrir jlafstu og a til pska [27.mars]; fr a batna hr sumum sveitum, en sumstaar er ltil ea engin jr enn upp komin, v a setti hr niur svo miki snjkyngi, a menn muna eigi slkt, og ltur n helst t fyrir fnaarfellir nokkurn, einkum ef illa vorar, v almenntheyleysi er hr um sslu, svo enginn m heita hjlplegur, en einstaka menn sr bjargandi; litter a frtta yfir hfu r Norurlandi".

Brandsstaaannll [sumar]:

mijum jn voru fjll fr. Eftir Jnsmessu noranstormur og kuldi. Me jl urrkar, en 8.-14. gott grasveur og var snemmgri, en minna lagi. Slttur byrjai mijum jl. Gafst hagsttt veur, tti oku og errasamt til fjallbygga. Fr 9. gst til 13. sept. sfelldir urrkar og gekk seint slttur urrlendi, me v graslti var, en vel heyjaist flum og votengi, sem n var allt a kalla urrt. september, einkum 3., 4., 6., 8., og 9., mjg hvasst af suri, ar eftir rekjur. tsynningur 17. sept., mtti n heyi inn, en ekki a skalitlu sar. mnudag 19. sept. gngum rak niur lognfnn mikla theium og fimmtudag [22.september] eitthvert mesta noran-ofsaveur me strrigning. Nttina og daginn eftir sama ofviri me slettingshr, svo fannir lagi miklar. Lgu Svnvetningar me Vatnsdalssafn t fyrir og nu me miklum mannafla og besta fylgi daglangt vatnsbakkann hj Mosfelli, sem var auur. Heiar og fjll uru fr. Nokkrar kindur frust af noransfnum fr Stafnsrtt, sem yfirgefin voru fjallinu. Enginn mundi slkt illviri og fr fjallbyggum eim tma, samt hungur og hrakning rttaf. Saufjrrekstrar tepptust a llu fr Stafns- og Klurttum, en kaupaflk var komi suur ur. r vestursslu komst sumt af v mesta fr, en fjrrekstrar komu seinna. Hey, er ti var, frst a mestu og st upp yfir allar sveitir, v aldrei tk snjinn upp, en aeins kom snp til fjallbygga, Smundarhl og Efribygg. lgsveitum var hey nokku upp krafla 5.-8. okt. Vatnsnesi og fram Mifjr, Strndinni, kring Skaga, Reykjastrnd og Hegranesi kom ltil fnn, en veurofsinn sami. Engum torfverkum var vi komi.

Norri segir dagsettu jnblai:

Verttufari hefur dag eftir dag, enna mnu til hins 25. veri hverjum degi blara og betra, og rkomur endrum og sinnum, svo a grasvxtur mun vast hvar vera orinn um enna tma me besta mti; en n seinustu dagana af mnui essum, gekk verttufari til landnorurs, me hvassvirum, kulda, ljagangi og hr til fjalla, svo ar gjri nokkurn snj. Yfir mnu enna hefur mjg ltifiskast, nema Hnafla var sagur fyrir skemmstu mikill afli. ... Fuglatekja er sg mikil vi Drangey, einkum hj nokkrum ar.

Inglfur segir 2.jl:

Kalsa- og vtuvertta s, sem vr sast gtum um a veri hefi hr Suurlandi fram yfir mijan jnmnu, hlst til slstaa. Me eim komu elileg hlindi og urrviri. — Vr hfum n r flestum hruum landsins fengi r fregnir, sem segja lttari og betri afleiingar vetrarins, enn raun og veru leit t fyrir. Eftir v sem menn segja, hefir vertta Norurlandi veri betri san hvtasunnu en hr Suurlandi; kalsi og vtur hafa ar veri minni, enda er grur sagur aan betri en hr.

Norri segir fr jl:

[16.] Sunnanlands hafi verttufari vor og allt fram jnmnuveri rosa- og errasamt, sem tlmai gri verkun fiski og ull, og eins v, a eldiviur hirtist vel. Fiskiafli var va hvar allgur; og nokkrir hfu fengi full 12 hundru, en yfir hfu var meiri hluti fiskjarins smr og sa. Skepnuhldin uru ar allvast g og heilbrigi var manna meal. Vesturlandi voru harindin vta hvar hin smu og hr nyrra og eystra, en heybirgir og skepnuhld betri; fiskiafli hinn besti vetur og allt til pska, ... Austurlandihafi harindunumalgjrlega linnt um hvtasunnu, og hefu au stai ar viku lengur, er mlt a ar hefuva ori skepnur aldaua, og bi var a reka af tsveitum nr v 4000 fjr, og htt anna hundra hross fram Fljtsdal, Fellin og upp Jkuldal, sem flest, ef ekki allt, var hst og gefi hey. a var og ri a reka millum 30 og 40 kr upp Fljtsdal utan r Hjaltastaaingh, og tlai stdent og alingismaur G. Vigfsson ataka 12, en vegna snjkyngjunnar var eim ekki komi, v ekki var fari bja millum nema skum. — Fr Reyarfirime sj fram og allt suur Hornafjr, er sagt a hafi ori rinn fellir af sauf, bi af v, hva f var ori magurt og langdregi, en einkum vegna fjrskinnar er ar eins og var, nemur r hvert meira og minna burtu af fjrstofni manna. Horfur grasvexti besta lagi, einkum deiglendri jru; en mum og harvelli grasmakur, mist meiri ea minni, og va hvar mjg miki mein a honum, eins og hr Norurlandi, hvar hann olla hefur strskemmdum grri og grasvexti, og sumstaar mlnytubresti.

[31.] Verttufari hefir seinni hluta mnaar essa veri gott, en fremur errasamt, og nokkra daga landnyringur me kafri rigningu.

Inglfur segir 5.gst:

Til jlmnaarlokahefur hr Suurlandi haldist s hin ga og hagsta veurtta, sem vr ur gtum um a byrja hefi me slstum. Via heyrast kvartanir um a, a grasvxtur s me minna, og sumstaar jafnvel me minnsta mti; og er a elileg afleiing kalsa ess, sem hlst fram eftir llu vori, og svo urrviranna og slarbakstursins, sem tk vi. Aftur hefur nting veri hin skilegasta a semaf er.

jlfur segir 20.gst:

r hruunum fjr og nr er sagur grasvxtur lakara lagi, helst til allra uppsveita og valllendi. errilint hefir og veri allstaar hr sunnanlands, einkum Skaftafellssslu, a sem af er slttinum, og eru v va sagar hiringar ekki sem bestar, og a hitna taki grum.

Norri lsir t gst ann 31.:

Aeins fyrstu dagana af mnui essum rigndi nokku; voru tur ornar sumstaar til muna hraktar; en hinn 4. .m. hfst sunnantt me slskini og erri allt til hins 12.; nttust tur vel og flestir hirtu tn sn. San, og allt til essa, hefur jafnast veri hg norantt og stundum kyrrur, og yfir hfu hagstasta heyskapart, a svo miklu vr til vitum, yfir allt Norurlandi. Grasvxtur betra lagi, einkum deiglendri jru. Heyfng munu og vast hvar um etta leyti vera orin meiri en oftar a undanfrnu. ar mti er sagt a sunnan, a grasvxtur s ar rrara lagi, og enda sumstaar me minnsta mti og lei, ntingin heldur ekki g. Annars hafi verttanar veri hagst fr slstum og til jlmnaarloka.

Inglfur segir af veri septembertlublum:

[7.] Allan gstmnu hlst hr Suurlandibesta og hagstasta veurtta. a var a snnu nokku vtusamt framan af honum, svo heldur leit t fyrir, a nting og heyfng manna yfir hfu mundi vera me lakara mti. En egar lei mnuinn rttist blessunarlega r essu, me va kom urrviri og stugirerrisdagar. annig geta menn vnt ess, ef tin breytist ekki v meir, a heygarar bnda veri haust rtt fyrir grasbrestinn allt eins blegir og fyrra, a minnsta kosti hr Suurlandi, ar sem fyrningarnar voru vast hvar svo miklar.

[23.] egar me byrjun essa mnaar breyttist vertta hr Suurlandi til hins lakara, v til essa hafa oftast veri ennan mnu rigningar og rosar me krapaskrum, svo a snja hefur undir hsum. hfum vr heyrt a minna hafi ori af rigningum va til sveita, en hr kjlkanum vi sjinn. Eftir v sem oss berast n frttir r sveitunum bi fjr og nr, lta r allar vel af rferinu sumar yfir hfua tala.

Inglfur birti ann 28.oktber brf sfirings rita 15. og 16.september:

Annars hefur hr veri g t og miki r sumar, svo menn muna varla anna eins. A vsu hefir veri umhleypingasamt san um hfudag, en varla m heita, a skr hafi komi r lofti fyrr enn gr og dag — a er 16. nna — a gjrir hafsinn, sem hr hefir veri vi vesturlandi, ea skammt fr v san me sltti. Er hr oft okufla r hafi ogsjaldanskarpur errir, en aldrei heldur regn. Hr hefur v heyjast besta lagi og nstvel. Hkarlaafli er og mesta lagi, 300 tunnur mest.

jlfur segir af t ann 24.september:

A noran hvvetna er sg og skrifu g sumarvertta, allgur heyafli og besta nting. En hr sunnanlands hafa essar, nr v 3 vikna, rigningar og stormar gjrt heyskapinn nsta endaslepptan, jafnvel olla heyskemmdum grum sumstaar, og meina sjarbndum alla rra, enda var mjg fiskilti ur, hr um ll nes.

Norri segir dagsettu septembertlublai:

Fyrri hluta mnaar essa mtti kalla, a enn hldist hin sama bla og hagsta veurtta; en r v hfust hvassviur sunnan, einkum hinn 15. og 16. svo a hr um sveitir gjri ttalegt tsunnan veur. Hinn 19. var hr mesta strrigning, og san bleytuhr, meiri og minni, allt til hins 24., svo talsveran snj gjri, einkum til fjalla, hvar menn enda halda a f hafi ekki va fennt. Afaranttina hins 22. kom svo miki landnoranveur, a fir ttust muna vlkt hr innfjarar. — Heyfng eru vast hvar orin mikil, og nting eim hin besta, mun hey allva enn ti. 6. [september] logaiupp tuheyi Hrlfs bnda ngulsstum Eyjafiri; sagt var, a ar hefu brunni 30 hestar, sem slda var saman errunum sumar, og hefi ekki vindstaan smu stundu breytt sr, mundu fleiri hey og brinn hafa veri voa.

ann 31.mars birti Norri pistil um skipskaa sem lklega var september:

ilskipaskaar: ess var geti janar [tlublai Norra bls.7] a 2 jagtir [r Hafnarfiri og fr safiri] hafi brotna vi Vesturland [ oktberverunum], en san hefur veri rita, a etta hafiekki veri ann veg, heldur svo, a jagtirnar hafi lagt t fyrir hin miklu veur september og ekkert til eirra spurst. a er v meining manna, a r muni me l!u tndar. ilskip essi hfu veri g og skipverjar ungir og duglegir.

ann 22.september segir Jn Austmann Ofanleiti: „Ofsaveur, fjkkrapi“ og ann 29. segir orleifur Hvammi fr kklasnjsem fll um nttina sj niur.

Brandsstaaannll [haust og vetur til ramta]:

Stillt og frost var lengst um hausti, a mestu autt lgsveitum eftir 6. okt. Uru seinni gngur en mirttir gjrar septemberlok. Eldiviur skemmdist og aldrei tk klakann noran r hlunum. Eftir felli var stillt frostveur, ulaust og fjkalti til 18. og 20. okt., fimmtudaginn sasta sumri, a mikla hr og fnn gjri. Fstudag mesta harka og strax eftir noranrigning, er skeljai fnn, svo jarlaust var Skagafiri. Var ltt frt yfir jr utan skum, er n fjlgai um hj heiargngumnnum. Me nvember skipti um til stvunar me blotum, snjkomum og oft bleytifjki. Var oftar snp og hr vestra ng jr til 22. nv., svellgaddur byrgi . Voru hross og f ori magurt og illa undirbi a taka mti hrum vetri. Blotar og kfld gengu vxl til 12. des., Tk allvel upp til lgsveita fyrir jlin. Var mikill hrossafjldi kominn ar hagagngu. Gmul hross og folld voru n mrg drepin, v mrgum tti hross of mrg.

Norri segir frttir dagsettu oktberblai:

Verttan yfir enna mnu hefur oftar veri hg, og logn hr innfjarar, en norlg og sjaldan frostlaust. Snjfalli er venn va hvar, a kalla, hi sama og a var dgunum, og meiri og minni jarbannir sumum tsveitum, san i nstlinum mnui, svo peningar lenti hr og hvar, a nokkru og sumstaar a llu, gjf. Heyskapur manna var v vast mjg endasleppur. Hey uru allva meira og minna ti, og eldiviur margra var ekki kominn hs fyrir t essa. Skepnur gtu v ekki, sem venjulegt er, teki neinum haustbata. Skurarf reyndist rrara lagi, einkum mr. Fjrheimtur uru og va ekki gar, auk hins, sem menn vissu til, a ekki allftt hafi fennt, sem sumt fannst dautt ea lifandi. hinum miklu verum, hinn 16. og 21.—22. [september], uru msir fyrir tjni heyjum snum og skepnum, og enda hr og hvar hsum, v t.d. er sagt, a 2 timburkirkjur nbyggar foki hafi um koll Vesturlandi, a Gufudal 16.[september], og aftur a Reykhlum Reykjanesi 21. s.m. Um sama leyti fuku og brotnuu7 skip Fljtum, Siglufiri og Hinsfiri og sum eirra spn. var og sagt, a foki hefu 40 hestar af tu Hfn Siglufiri, og Hvanneyri teki 1 ea jafnvel 2 hey ofan a fyrirhluveggjum, og 1 Myrk Hrgrdal. Veri hafi og nokkrum stum slengt kindum svo hart til jarar, a fundust dauar. aer og sagt, a heyskaar hafi ori bi vestra og syra, t.a.m. Kjalarnesi, um Borgarfjr og fyrir austan Hellisheii. hafi og fltt 60 fjr Hvanneyrarskn Borgarfiri, og er mlt a Teitur nokkur bndi Hvanneyrarskla hafi tt af v f helminginn. tu landnoranveri [16.september] var kaupskip eitt, er fara tti til Skagastrandar og Grafarss verslunarstaa, fermt korni og annarri vru, komi inn Hnafla veri brast , jafnframt og ar var kominn a skipinu verslunarfulltri J. Holm, til esssjlfur a geta n til ess, og fylgt v inn hfn; en n hlaut skipi alta berast undan verinu og strsjnum, inn Reykjafjr eaKvkur, hvar a lagist vi akkeri, en sleit upp, og bar ar a landi, og brotnaimjg, samt var mnnum og hinu mesta af farminum bjarga, er san var selt vi opinbert uppbo, og er sagt a ar hafi, sem venja er til vi slk tkifri, fengist g kaup. Skipverjum er sagt a hafi veri fylgt til Reykjavkur.

Inglfur segir af rferi pistli ann 28.oktber:

Inglfur gat ess seinast, a verttufari hefi veri fremur stirt september, og hlst a vi fram yfir rttir, svo a heita mtti rtt fullkomi vetrarfar um tma. En egar lei undir enda mnaarins batnai aftur verttan, svo a hver dagurinn hefur mtt heita rum betri sumari t.

Norri segir fr skum oktberverum ann 31.desember:

Hinn 21. oktber ltti briggskipi ingeyri, eign rum og Wlffs, akkerum snum af Vopnafjarbarhfn, og var komin skammt lei t eftir firinum, landnoranveur brast , svo hn hlaut a lta berast til baka undan verinu inn a hlmum ar utan vi hfnina, hvar hn varpa 3 akkerum, og l vi au um nttina ofvirinu, sj og brimi; en morgninum eftir hafi verinu nokku slota, svo skipverjar freistuu a komast inn hfnina; en vegna hvassviris,er allt einu rauk , straums og brimlgu, fleygi skipinu ar a skerjum og grynningum vi hinn svonefnda Varphlma, hvar a festist og egar kom gat a, og sjr ar inn smu svipan; en fyrir stakan dugna skipverja og annarra, var farminum a mestu bjarga skemmdum.

Afarantt hins ofannefnda 22. oktber brotnuu 2 btar ea fr veri og brimi Ltrastrnd. a er og sagt, a hkarlaskip og 3 btar hafi brotna lafsfiri, og nokkur rrarskip Skagastrnd.

Inglfur segir af rferi ann 30.nvember:

San veturinn byrjai hefur vertta hr Suurlandi mtt heita mjg stir; veur hefur veri nsta umhleypingasamt, mist me snjgangi af tsuri, ea blotum af landsuri og frosti ess milli. Eftir verttufarinu hafa gftirnar veri stirar; en sjaldan sem gefi hefur sj, hefur aflast til matar hr innnesjum; aftur hefur til essa veri fiskilaust veiistunum syra, ...

Norri segir fr skum nvemberveri ann 31.desember:

Nttina hinn 17. nvember hafi gjrt fjarska veur tsunnan Suurlandi, sr lagi Innnesjum, svo a 2 kaupskip sem lgu Reykjavkurhfn, og sagt er a tilheyrt hafi kaupmanni Siemsen, krakai t fyrir rif nokkurt, er liggur utan vi hfnina, svo a undan ru gekk strkjlurinn, en af hinu brotnai bugspjti. ... Um r mundir a Noranpsturinn fr r Reykjavk, (17. nvember) hafi gjrt mikla fnn, allt upp Borgarfjr og um Mrar, sem lklegast hefur brum teki upp aftur.

Norri segir dagsettu nvemberblai:

Fyrir tpum 3 vikum san frttist a sunnan, a hefi ar veri g t og snjlaust a mestu, allt norur undir Holtavruheii, en aflalaust akalla Innnesjum; matvlabrestur kaupstum, og horfur a hart mundi manna millum. framsveitum og helst til dala Hnavatns- og Skagafjararsslum var sg allt a essu nokkur jr, og ekki fari a gefa fullornu f til muna; ar mti harindi llum tsveitum. 4. og 11.[nvember] gjri hr blota, svo a nokkur jr kom upp, ar ur hafi veri snjlti, en a lkindum hleypt meiri gadd ar snjyngsli eru. Fyrir skmmu saner sagt, a millum 30 og 40 saua hafi ori snjfli Lundi Fnjskadal Suur-ingeyjarsslu. Bjarklettum fyrir utan Hofsskauptn er sagt, a ar hafi broti tv skip spn.

jlfur segir ltillega af t ann 17.desember:

Vr hfum fengifrttir a vestan og noran og austan yfir fjall. Eftir eim hefir vetrarfari veri hva yngst hr sunnanfjalls og ori hva mest rblotum og jarbanni; v va var hr ori hagskart; en r v btti hlkan byrjun . mn., svo n eru hr vast syra allgir hagar. Vestra hafi vastori mesta snjkyngi, og eins upp til dala Hnavatnssslu, en hagar voru ar vast misveita um mnaamtin.

Norri segir t tveimur pistlum desember:

[16.] Hi helsta, er vr frtt hfum, me austan- og noranpstunum sem komu hinga Akureyri 2. og 6. [desember] er etta: A Mlasslum hefinstlii sumar vira svipa v og hr nyrra; eins veri me grasvxt, heyafla og ntingu, og felli, sem kom september, ori ar va strkostlegt, og f fennt; sumstaar ori hagskart fyrir frea bygg, en fjllum uppi vegna snjyngsla. Aftur hafi hlna ar nstlinum mnui [nvember], svo a va var rs, og hvervetna vi sjvarsuna, noran me, allt inn fyrir Hsavk, gott til haga. ar mti Jkuldal og Hlsfjllum snjmeira, og hart Mvatnssveit, svo og var til framsveita og dala ingeyjarsslu. Hr um sveitir er va nokkur jr, va g, og tsveitum sumum jarbannir. Skagafjarar- og Hnavatnssslum er sg va hvar g jr, en aftur harara sumum sveitum. Af Vesturlandi hfum vr ekki nske greinilega frtt; en syra tjist hafa vi sjvarsunaveri g t me snjleysur; seinustu sumarvikunni lagi ar svo mikinn snj til fjalla, a sthross fenntu og nokkur eirra til daus; og svo lagi mikla fnn um allar uppsveitir rnessslu, a f dmi ttu svo snemma tma; aftur flvai varla sveitum ar er liggja me sj fram. a hafa menn fyrir satt, a f hafi va fennt, enda eru heimtur hr og hvar ekki gar. Yfir hfu hefur skurarf reynst lakara lagi, einkum mr.

[31.] Seinni hluti mnabar essa hefur hr og ar, sem til frst, veri miklu veurstilltari en lengi a undanfrnu, og besta hlka um slsturnar, svo n er va komin upp ng jr fyrir tigangspening, enda mun a allstaar hafa komi sr vel arfir, og ekki sst ar, sem mjg hafi sorfi a me jarbannir san haust, er felli dundi yfir. Hey og eldiviur var va ti, auk heyskaanna hinum mikla verum 16. og 21. september. Fiskiaflinn er hr enn innfjarar hinn sami og ur, og eins fyrir Tjrnesi ri hefur veri og beita g.

Inglfur rir rferi 6.janar 1854:

Vr gtum ess seinasta blai voru, a vetur hefi allt a nvembermnaarlokum mtt heita nsta umhleypingasamur hr Suurlandi, og verulega harur til allra sveita, a frost vri alltaf vg. Sama veurreyndin hlst og til miju desembermnaar; en skiptium me sluvikunni til mesta bata; snj og klaka hefur leyst upp hr syra, vviri hefur oftast veri me hgri rigningu, ea einstku kludagar me litlu frosti; og annig skilur n ri vi oss bltt og blessa. San batnai hefur veri ri hr Seltjarnarnesi og alfast allvel; minna er oss kunnugt um aflabrg rum veiistum; en hfum vr heyrt, a nokkur afli vri farinn a gefast i veiistunum syra og fer a a vonum, a enn sannist sem fyrr, a er hjlpin nst, egar neyin er strst. — egar allt er liti, m me sanni telja etta hi lina r 1853 meal hinna mrgu gu ranna, sem ntjnda ldin hefur leitt yfir land vort, og vr getum ekki anna sagt enn a a s framhald undanfarinnar rgsku. Raunar hefur ri essu brytt msum annmrkum og erfileikum venju framar n um langan tma; teljum vr til ess vetrarrki sumum sveitum, fiskileysi sumum veiistum, matarskort sumum kaupstum og sttferli, sem hefur stungi sr niur sumum hruum, ekki hafi mikil brg a v ori. En af v a etta hefur ekki gengi almennt yfir, og llum nauum hefur til essa af ltt ur vandri yru r, getum vr ekki tali etta anna en eins og smklfa, sem eiga a minna oss magrar kr, svo a vr ekki innan um glavrir gu ranna gleymum forsjlni og fyrirhyggju Jsefs hins egypska.

Lkur hr a sinni umfjllun hungurdiska um veur og tarfar rsins 1853. akka Siguri r Gujnssyni fyrir innsltt texta r Brandsstaaannl. Feinar tlur eru vihenginu.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Sasta frsla | Nsta frsla

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Aprl 2024
S M M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30        

Njustu myndir

  • w-blogg230424
  • Slide10
  • Slide8
  • Slide6
  • Slide5

Heimsknir

Flettingar

  • dag (24.4.): 246
  • Sl. slarhring: 402
  • Sl. viku: 1562
  • Fr upphafi: 2350031

Anna

  • Innlit dag: 219
  • Innlit sl. viku: 1422
  • Gestir dag: 216
  • IP-tlur dag: 210

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Eldri frslur

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband