Fįrvišriš 5. mars 1969

Hér er fjallaš um fįrvišri sem gerši į Akureyri (og vķšar) 5. mars 1969. Vešriš er stundum nefnt „Linduvešriš“ en ķ žvķ fauk žakiš af sęlgętisverksmišjunni Lindu ķ heilu lagi og stórkostlegt tjón varš į Akureyri. 

Vindur nęr sjaldan fįrvišrisstyrk į Akureyri žó alloft verši žar tjón af völdum vešurs - helst žį ķ byljóttri vestanįtt. Ritstjóri hungurdiska hefur ekki enn fundiš nema 3 tilvik 12 vindstiga ķ bókum Akureyrarvešurstöšvarinnar - en hefur ekki enn leitaš af sér allan grun öll įr skeytastöšvarinnar frį žvķ fyrir 1960. - Svo er vitaš um aš minnsta kosti tvö forn tilvik (frį 19. öld) til višbótar žegar vindhraši hefur lķklega nįš fįrvišrisstyrk į Akureyri - e.t.v. veršur į žau minnst sķšar. 

Vešriš sem nś er til umfjöllunar olli langmestu tjóni žessara vešra į Akureyri - enda aš żmsu leyti sérstakt. Žetta er mesta fįrvišri sem ritstjóri hungurdiska hefur sjįlfur upplifaš.

Eitt af žvķ merkilega er aš hrķšin var grķšarleg og skyggni ekkert - en trślega hefur veriš tęknilega śrkomulķtiš - meš oršinu „tęknilega“ er hér įtt viš aš hrķšin hafi e.t.v. ašeins aš litlu leyti įtt uppruna sinn ķ nżrri śrkomu śr skżjum yfir stašnum eša nįgrenni hans. Vindurinn reif hins vegar upp skara, ķs og eldri snjó, lķka gras og jaršveg ķ stórum stķl. Mikiš af snjó barst ķ bęinn śr hlķšum ofan bęjarins. Gluggi brotnaši ķ herbergi į 2. hęš heimavistar menntaskólans og voru allir veggir og loft herbergisins žaktir grasi eftir aš vešrinu slotaši. 

Slide1

Myndin sżnir hluta af forsķšu Alžżšumannsins - fréttablašs sem gefiš var śt į Akureyri. Vonandi var akureyringum žarna fullrefsaš. 

Lęgšin sem olli žessu mikla vešri var ekki sérlega djśp - en er ķ flokki mjög varasamra lęgša sem oft hafa valdiš usla hér į landi.

Žaš mį rifja upp aš įriš 1969 var hafķs ķ noršurhöfum hinn mesti sem vitaš er um į sķšari hluta 20. aldar og lį viš land į Ķslandi sem žannig nįši beinu sambandi viš heimskautasvęšin - óvariš af sjó stęši vindur af noršri.

Slide2

Kortiš sżnir stöšuna kl. 18 mįnudaginn 3. mars, tępum tveimur sólarhringum įšur en vešriš skall į. Hér į aš taka eftir hlżindunum og sunnanįttinni fyrir sunnan land og žeim grķšarmikla kulda sem er fyrir noršan (jafnhitalķnur 850 hPa-flatarins eru strikašar). Kortiš er śr japönsku endurgreiningunni. 

Slide4

Um hįdegi daginn eftir (4. mars) nįši hlżja loftiš noršur til Ķslands - en žaš kalda hefur lķtt gefiš eftir. Staša sem žessi er viškvęm. - Įšur en tölvuspįr komu til sögunnar var nįnast ómögulegt aš segja hvaš śr yrši - fylgjast varš meš ķ smįatrišum frį einum athugunartķma til annars - hlutirnir gįtu breyst hratt. - Rennur allt hlżja loftiš til austurs įn žess aš nį snśningi og lęgšardżpkun? Veršur óšadżpkun og lęgšarstrand? Veršur skyndidżpkun meš hrašfara ofsa? 

Slide5

Hįloftakortiš į sama tķma er nokkru skżrara. Žar sjįum viš aš ašalhęttan veršur į ferš žegar hlżja tungan śr sušri mętir lęgšardraginu yfir Sušur-Gręnlandi. Žaš stefnumót veršur varla įtakalaust - hętta er į dżpkun.  

Slide6

Og hśn varš. Skyndilega snarašist kröpp lęgš śt śr lęgšardraginu, dżpkaši ört og fór hratt til austurs skammt fyrir noršan land. Greiningin er allgóš - en samt vantar mikiš upp į vindhrašann sem noršlendingar (og fleiri) fengu į sig. - Žaš er sama hvaša endurgreiningu viš rįšfęrum okkur viš - vindurinn var meiri en žęr viršast gera grein fyrir. - Viršast, žvķ viš žyrftum aš sjį žversniš til aš įtta okkur betur į žvķ hvers ešlis villan er. Hvaš er aš gerast? 

h500_0503-1969_12

Endurgreining evrópureiknimišstöšvarinnar sżnir 500 hPa-stöšuna į hįdegi žann 5. - einmitt ķ žann mund sem vešriš var verst ķ Skagafirši - rétt ókomiš til Akureyrar. 

Slide7

Hér mį sjį vešriš į hįdegi 5. mars. Žaš eru hitatölurnar sem eru óvenjulegastar. Žaš er -16 stiga frost ķ stormi og hrķš į Hornbjargsvita - en +1 ķ Grķmsey. Frostiš er -7 stig ķ vestanįttinni ķ Reykjavķk. Fimm stiga frost er į Saušįrkróki - en hiti nęrri frostmarki į Nautabśi ķ Skagafirši. Ekki höfum viš séš neitt žessu lķkt į sķšari įrum. Veggur af köldu lofti kom śr vestri og gekk austur um Noršurland - en į sama tķma var enn kaldara loft į leiš til sušurs yfir Vestfirši. 

Slide8

Klukkan 18 var komiš -19 stiga frost į Hornbjargsvita, -11 ķ Reykjavķk, -17 į Nautabśi og -13 stig į Akureyri. Kalda noršanloftiš hafši nįš undirtökunum um land allt. - Nķtjįndualdarvešriš sżnir klęrnar meš hafķs og öllu. 

Slide9

Endurgreiningarnar nį žessu aš einhverju leyti - nema mesta vindhrašanum - og svo er lķka hugsanlegt aš žęr hafi misst af kaldri loftgusu ofan af Gręnlandi - vestanlofti ķ ham. En noršanloftiš sést vel į žessari mynd af hęš 850 hPa-fletinum og hita ķ honum um hįdegi 5. mars (śtgįfa evrópureiknimišstöšvarinnar).

Slide10

Klukkan 18 sér endurgreiningin -26 stiga frost ķ um 1300 metra hęš yfir Akureyri. - Vęri žaš fullblandaš nišur aš sjįvarmįli fyndum viš žar -13 stig - eins og reyndar var. 

Slide11

Hér aš ofan mį sjį aškomuleišir lofts (slóša) yfir Snęfellsnesi um hįdegi žann 5 - bandarķska necp-endurgreiningin reiknar 5 daga aftur ķ tķmann (meš hjįlp hysplit dreifilķkansins). Hér er um sérlega skemmtilegt stefnumót aš ręša. Žvķ er ekki alveg aš treysta aš rétt sé reiknaš - žaš er hęgt aš gera į fleiri en einn veg. Žaš truflar ritstjórann dįlķtiš aš tķmaįsinn į nešri hluta myndarinnar gengur frį hęgri til vinstri.

Gręna lķnan fylgir lofti sem endar ķ 5000 metra hęš - žaš hefur dagana fimm lagt leiš sķna frį Alaska yfir Noršurķshaf - sveigt žašan langt til sušurs (ķ kringum kuldapollinn Stóra-Bola) og loks til austurs žvert yfir Gręnland (2-3 km yfir jöklinum) - į lķnuritinu mį sjį aš žaš hefur lękkaš į lofti - veriš dregiš nišur.

Blįi ferillinn sżnir sunnanloftiš - fyrir 5 dögum var žaš ķ rśmlega 1000 metra hęš vestur af Asóreyjum - en lyftist sķšan smįm saman (og skilar raka sem śrkomu) og er um hįdegi žann 5. ķ um 3 km hęš yfir Snęfellsnesi.

Rauši ferillinn sżnir noršanloftiš - sem fyrir 5 dögum var ķ um 1000 metra hęš viš Noršur-Gręnland - rann svo sušur meš Gręnlandi - yfir žéttum hafķs og stakk sér aš lokum undir hlżja sunnanloftiš - og er į hįdegi ķ 300 metra hęš viš Snęfellsnes (ķ lķkaninu).   

Slide12

Žrżstiritiš frį Akureyri sżndi mjög óvenjulega hegšan loftvogar ķ illvišrinu. Viš sjįum aš žann fjórša fellur loftvog hęgt - en sķšan hrašar fram til um kl. 6 aš morgni 5. aš falliš stöšvast aš mestu. Gróflega mį segja aš žį hafi skil fariš yfir - į undan žessum skilum er žess getiš aš hvesst hafi mikiš viš Skķšahóteliš ķ Hlķšarfjalli viš Akureyri. Falliš byrjaši aftur um kl.10 - en um hįdegi hrapaši žrżstingurinn skyndilega - 

Slide13

um 8 hPa į örskotsstund og reis svo klukkustund sķšar um 12 hPa - įlķka hratt. Dżfan stóš nįkvęmlega žann tķma sem vešriš var sem verst. Žetta er ekki „venjuleg“ hegšan. Lķklegasta skżringin er sś aš kalt loft hafi steypst fram - annaš hvort Glerįrdal eša hreinlega beint yfir Hlķšarfjall og yfir bęinn. - Foss sem žessi er ekki nema nokkru leyti drifinn af žrżstibratta - heldur lķka af žyngdaraflinu. - Svo vill til aš žyngdarafliš fęr mjög sjaldan aš njóta sķn sem beinn vindvaki - žvķ lofthjśpurinn er (nįnast) ķ flotjafnvęgi. -

En stundum getur kalt loft streymt óhindraš fram af fjallabrśnum og hreinlega dottiš nišur - . Žetta gerist alloft į Austur-Gręnlandi (Piteraq) og į Sušurskautslandinu. Sömuleišis missir loft stundum flot ķ klakkakerfum og bżr žar til svonefnda fallsveipi (microburst) sem geta valdiš allskonar tjóni og hafa reyndar grandaš flugvélum. 

Akureyrarvešriš 5. mars 1969 var lķklega af žessum toga - žrżstibratti ķ lęgšinni olli ekki fįrvišrinu (dugši žó ķ storm) heldur įkafi kalda loftsins. Getur veriš aš žetta vestanloft hafi įtt uppruna sinn į Gręnlandsjökli - eša var žaš einhver undarlegur angi śr noršanloftinu? Žvķ veršur ekki svaraš hér - og trślega ekki nema meš leit meš ašstoš hįupplausnarlķkans.

Žaš er athyglisvert aš eftir aš versta vešrinu lauk gengu miklir en stakir hvirfilsveipir śr vestri nišur yfir bęinn ķ 2 til 3 klukkustundir. Lenti ritstjóri hungurdiska ķ einum slķkum - en tók žvķ mišur ekki eftir žvķ į hvorn veginn sį sveipur né ašrir sem hann sį snerust. 

Slide14

Žvķ mišur gaf rafbśnašur vindhrašamęlisins į Akureyri sig ķ įtökunum - hann nįši žó aš sżna fįrvišrisstyrk - en datt svo śt (rellan bilaši žó ekki). Ķ stašinn lķtum viš į rit frį Saušįrkróki - žar varš ekki alveg jafnhvasst og į Akureyri - en nįši samt fįrvišrisstyrk - um klukkustund įšur en vešriš skall į Akureyri. Į Saušįrkróki var vešriš verst ķ um 20 mķnśtur, en um klukkan hįlfeitt gekk žaš svo snögglega nišur śr um 26 m/s ķ 15 m/s. 

Slide11

Žetta varš meirihįttar kuldakast. Taflan į myndinni hér aš ofan - veršur lęsilegri sé myndin stękkuš - sżnir aš dagarnir 8. og 9. mars hirša öll kuldametin žrjś, lęgsta sólarhringsmešalhita, lęgsta landsmešallįgmarkshita og lęgsta landsmešalhįmarkshita allan žann tķma sem viš eigum slķk mešaltöl reiknuš.

Ķ višhenginu mį lesa śrval blašafrétta af vešrinu (af timarit.is) - textinn er sleiktur og ķ honum talsvert af óleišréttum mislestrum - .  


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 identicon

Kęrar žakkir fyrir žessa samantekt. Ég var fluttur aš heiman žegar žetta geršist en heyrši rosalegar sögur af žessu vešri frį foreldrum mķnum. Fašir minn gafst t.d. į aš keyra upp Žingvallastrętiš fyrir skyggnisleysi, yfirgaf bķlinn og skreiš į fjórum fótum inn ķ nęsta hśs įn žess aš vita hver žar mundi eiga heima. Reyndist žaš vera Įskell Jónsson mįgur hans og hśsiš nįnast nęsta hśs viš hans eigiš! Kona nokkur hékk lengi į ljósastaur į bersvęši og slitnaši utan af henni pilsiš aš sögn. 

Žaš hefur aušvitaš veriš žarna sem žś įkvašst aš leggja fyrir žig vešurfręši :-)

Konrįš Erlendsson (IP-tala skrįš) 18.12.2016 kl. 17:26

2 identicon

   Aš morgni 8.mars var mikill frostreykur viš Vestmannaeyjar og N stormur og frost 13 stig į Stórhöfša.

   Kl 9 ž.9. var -30 stig į Grķmsstöšum, -29 stig į Stašarhóli og -47 stig į Tobinhöfša. Žį var oršiš frostlķtiš ķ Vestmannaeyjum enda  komin A įtt.

Oskar J. Siguršsson (IP-tala skrįš) 19.12.2016 kl. 11:50

3 identicon

Kęrar žakkir fyrir fróšlegan pistill 

Ég var ekki nema 6 įra en gleymi veršurofsanum aldrei. Lķklega vegna žess aš viš bjuggum į annari hęš ķ Höepfnershśsinu fyrir ofan innganginn ķ KEA śtibśiš og stóri glugginn (reyndar voru rśšurnar litlar enda margskiptur) kom brotnaši ķ spón. Sjįlf įtti ég aš fara ķ skólann klukkan 1. eftir hįdegi, en skólahaldi var aflżst. Eldri systkin mķn voru ķ Barnaskólanum og voru send heim vegna vešurs. Bróšir minn komst viš illan leik framhjį Lystigaršinu og aš Spķtalstķgnum en žį fauk hann. Žaš var sķšan menntaskólanemi sem fann hann og kom honum heim og ég man aš hann hafši slasast.  Eins og ég man žetta žį voru nemar MA sendir śt til aš leita af nemum Barnaskóla Akureyrar.  Margir af nemum snéru aftur til skólans en inngangurinn snżr ķ vestur og var lęst. Svona er žetta ķ minningunni, en hvort allt sér rétt žori ég ekki aš fullyrša. 

Halla B. Žorkelsson (IP-tala skrįš) 19.12.2016 kl. 17:37

4 Smįmynd: Trausti Jónsson

Konrįš, Óskar og Halla - bestu žakkir fyrir frįsagnir af vešrinu. - Žaš er mér lķka ógleymanlegt - var žó inni allan tķmann.

Trausti Jónsson, 19.12.2016 kl. 22:52

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Aprķl 2019
S M Ž M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30        

Nżjustu myndir

  • w-blogg220419a
  • ar_1903p
  • ar_1903t
  • w-blogg130419a
  • w-blogg100419c

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (24.4.): 18
  • Sl. sólarhring: 826
  • Sl. viku: 2535
  • Frį upphafi: 1774268

Annaš

  • Innlit ķ dag: 12
  • Innlit sl. viku: 2202
  • Gestir ķ dag: 12
  • IP-tölur ķ dag: 12

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband