Smįvegis af jaršskjįlftum 1789

Ekki žarf aš fletta lengi eša mikiš ķ gömlum blöšum til aš finna eitthvaš um jaršskjįlfta į Reykjanesskaganum. Žaš er žó misjafnt hvar meginvirknin hefur veriš hverju sinni. Ritstjóri hungurdiska er ekki fręšimašur į žessu sviši, veit lķtiš og ętti žvķ aš segja sem minnst um mįliš. Honum finnst žó freistandi aš minnast į jaršskjįlftana 1789, en snemma sumars žaš įr gekk mikil jaršskjįlftahrina yfir landiš sušvestanvert. Hśn er almennt talin hafa įtt upptök sķn į Hengilssvęšinu - en ekki žar sem nś skelfur. Žorvaldur Thoroddsen nefnir ķ riti sķnu „Landskjįlftar į Sušurlandi“ żmsar heimildir um skjįlftana og segir mešal annars (s.36):

„Miklir jaršskjįlftar i Įrnessżslu og vķšar um sušvesturlandiš svo hśs hrundu į allmörgum bęjum; žó voru jaršskjįlftar žessir ekki nęrri eins haršir eins og kippirnir 1784. Landskjįlftarnir byrjušu 10. jśnķ, og ķ viku į eftir var varla nokkurn tķma kyrrt nótt eša dag, og voru varla 10 mķnśtur milli hręringanna; oft uršu menn sķšan varir viš jaršskjįlftana fram eftir sumri“. 

Sķšan lżsir Žorvaldur żmsum breytingum sem uršu viš skjįlftana, einna mestar viršast žęr hafa oršiš į Žingvöllum og „sökum skemmda og breytinga žeirra, sem uršu, varš jaršskjįlfti žessi mešfram tilefni til žess, aš alžingi var flutt frį Žingvöllum og breyttist ķ yfirrétt i Reykjavķk“. Vęntanlega hefur Žorvaldur žetta sķšasta eftir Magnśsi Stephensen. 

Ķ bókinni „Sendibréf frį ķslenzkum konum 1784-1900“, sem Finnur Sigmundsson bjó til prentunar (Rvk, 1952) er aš finna bréf sem Gušrśn Skśladóttir (landfógeta) ritar Sveini Pįlssyni, en hann var žį nįttśrufręšinemi ķ Kaupmannahöfn:

„Višey 16. įgśst 1789: Žann 8. jśnķ um kvöldiš komu žrķr jaršskjįlftar, og (s16) žar eftir aftur og aftur nętur og daga ķ heila viku. Žann 10. taldi eg 108, en nóttina žar eftir taldi stślka, sem vakti, 39. Flestir voru žeir smįir, žó nokkrir ęši miklir, en hér um plįss varš ei skaši af žeim. Hér og hvar duttu og skemmdust gömul hśs. Ķ Ölvesi féll bęr, sem heitir Žurį, og ķ Selvogi annar, heitir Hlķš, nema eitt hśs stóš, og žar lį ķ vanfęr manneskja, sem ei gat hręrt sig. Fólkiš žorši ekki aš liggja ķ bęjunum į nóttunni, mešan į žessu stóš, og lį śti ķ tjöldum og undir berum himni. Ķ Žingvallahrauni uršu stórar umbreytingar, 2 gjįr komu ķ Žingvallatśn, Öxarį er oršin žurr hjį Žinginu, žvķ hśn rennur ofan ķ jörš, en vatniš rennur uppheftir farvegnum langtum lengra en fyrri, žvķ aš er oršiš miklu dżpra Žingvallamegin en žaš var, en hitt landiš į móts viš sjįst upp śr žvķ steinar, žar sem var 7-8 fašma djśp. Ķ jaršskjįlftunum kom upp į Hellisheiši vellandi hver og 3 austur ķ Ölvesi, žar enginn var įšur. Eftir žetta sįst hér nokkra daga jaršeldsreykur eša einhver móša honum lķk, og sagt var aš eldur vęri ķ Krżsivķkurfjalli. En noršanvindur kom, og žį hvarf móšan, og sķšan hefur ei veriš getiš um eldinn. Sķšan vindurinn kom į austan, hefur móšan sézt öšru hverju“.

Žorvaldur segir (og hefur eftir „Mannfękkun af hallęrum“ eftir Hannes Finnsson):

„Grundvöllur Žingvallavatns sökk aš noršan og dżpkaši žaš žeim megin og hljóp į land, en sušvestan grynnkaši žaš svo, aš žar sem įšur var 4 fašma dżpi var žurrt į eftir“.  

Trślega er ķtarlegustu upplżsingar um jaršskjįlftana sjįlfa aš finna ķ athugasemdum Rasmusar Lievog stjörnuathugunarmeistara ķ Lambhśsum viš Bessastaši. Žó ritstjóri hungurdiska eigi ķ įkvešnum erfišleikum meš aš lesa skrift hans er hśn žó mun višrįšanlegri en flestir žeir dagbókartextar og bréf sem hann hefur séš frį žessum įrum. Ekki leggur hann žó ķ uppskrift - slķkt ętti aš vera vanari augum aušvelt verk. Myndin sżnir blašsķšu śr skżrslu Lievog. [Žann 6.jśnķ segist hann sjį Snęfellsjökul - [Vester-Jökelen saet] - eins og slķkt sé višburšur.

lievog_jardskjalftar_1789

Fyrsta hręringin sem Lievog minnist į žetta vor (1789) er 31.maķ. Žį segir hann aš kl.1 1/4 aš kvöldi hafi komiš „temmelig stęrkt Jordstųd, eller Rystelse“. Nokkuš sterkur jaršskjįlfti eša hręring. Sķšan kemur aš 8. jśnķ. Žį segir hann (lauslega eftir haft): Kl. 9:42 aš kvöldi. Kom fyrst lķtill, en eftir fįeinar sekśndur, nokkuš meiri jaršskjįlfti, sem virtist koma śr sušvestri. 

Mest var sķšan um aš vera žann 10.jśnķ. Lżsing į atburšum žess dags tekur hįtt į žrišju sķšu ķ yfirliti Lievog. Segir aš hann hafi tališ 88 nokkuš sterka skjįlfta žennan dag - en įbyggilega hafi žeir veriš fleiri. Hįlfleišinlegt vešur var žennan dag, sunnanstrekkingur meš skśrum eša rigningu - en svo viršist sem hann hafi samt įkvešiš aš sofa ķ tjaldi - morguninn eftir vakti skjįlfti hann kl.6 og frį kl.10 įrdegis til 6 sķšdegis hafi komu aš sögn 6 skjįlftar. Nęstu daga voru einhverjir skjįlftar į hverjum degi, til og meš 16. Sķšan kom nokkurra daga hlé, til žess 21. aš vart varš viš hręringar. 

Magnśs Ketilsson sżslumašur ķ Bśšardal (į Skaršsströnd) getur skjįlftanna ķ dagbók sinni ķ jśnķ 1789:

„Jaršskjįlftar oft til žess 14da svo stundum brakaši ķ hśsinu“. 

Ķ dagbókum Sveins Pįlssonar er sagt aš vart hafi oršiš jaršskjįlfta ķ Višey bęši 1785 og 1786 - ekki er vitaš hvar upptök žeirra kunna aš hafa veriš. 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Helga Kristjįnsdóttir

Vķst ertu fręšimašur góšur (žótt ekki i jaršfręši eša skyldu) og žess vegna hungra lesendur ķ aš lesa allt sem frį žér kemur og er sérstaklega įhugavert žessa dagana aš fį birta hér heimildir um skjįlftana 1784 og 1789 ofl.auk afleišiga žess į landslagiš. Takk fyrir.

Helga Kristjįnsdóttir, 2.3.2021 kl. 01:00

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Aprķl 2021
S M Ž M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Nżjustu myndir

  • w-blogg120421b
  • w-blogg120421a
  • ar_1802t
  • w-blogg090421a
  • w-blogg070421a

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (13.4.): 148
  • Sl. sólarhring: 375
  • Sl. viku: 2716
  • Frį upphafi: 2023135

Annaš

  • Innlit ķ dag: 142
  • Innlit sl. viku: 2472
  • Gestir ķ dag: 142
  • IP-tölur ķ dag: 141

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Eldri fęrslur

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband