Af rinu 1875

T var talin hagst, srstaklega voru vetur og vor mild. rsmealhiti Stykkishlmi var 3,9 stig, 1,3 stigum hrri en mealtal nstu tu ra undan. Mealhiti Reykjavk var 4,9 stig og er tlaur 4,0 stig Akureyri (s tala nokku viss). Fimm mnuir voru hlir, mars og aprl hljastir a tiltlu. etta var fyrsta skipti san 1853 a fimm mnuir vru hlir sama ri. Aeins tveir voru kaldir, jn og jl.

Mikil eldsumbrot uru skju og Mvatnsrfum, mest var sprengingin annan dag pska, 29.mars. Grarlegt skufall var va um landi austanvert. Eru brf sem greina fr essum atburum nokku fyrirferarmikil textanum hr a nean. Rtt tti a taka au me essu yfirliti.

ar_1875t

Hsti hiti rsins mldist Djpavogi 7.jl, 19,1 stig. Stvar me kvruum mlum voru engar inn til landsinsog nsta vst a hiti hefur ori hrri. Hvammi Dlum mldust t.d. 20 stig ann 2.gst. Lgsti hitinn mldist Grmsey ann 27.janar, -16,1 stig. Meira frost hefur efalti ori inn til landsins. orleifur Hvammi mldi t.d. -18,8 stig ann sama dag. Mjg kaldir dagar Stykkishlmi voru aeins sj, kaldastur a tiltlu 26.jl. Reykjavk var 31.ma kaldastur a tiltlu.

rkoma mldist 868,5mm Stykkishlmi, s mesta fr upphafi mlinga ar (1856) og mldist ekki svo mikil aftur fyrr en 1896. rkoma var einnig mikil Djpavogi og Grmsey. urrvirasamt var aprl og einnig fremur urrt gst og nvember, en rkoma var venjumikil ma og einnig nokku mikil september og desember.

ar_1875p

rstingur var venjuhr nvember, en srlega lgur ma og jn. Lgstur mldist rstingurinn Djpavogi 22.desember, 941,6 hPa, en hstur sama sta 16.mars, 1044,4 hPa.

Hr a nean eru blaafrsagnir af t og veri [og eldsumbrotum]. Eins og venjulega er stafsetning a mestu fr til ntmahttar. A auki eru ltilshttar upplsingar r rum ttum.

Sra Valdimar Briem ritar yfirlit um tarfar 1875 „Frttir fr slandi“:

Veurttufar slandi 1875 var yfir hfu a tala eitthverthi besta, sem veri hefur essari ld, og a nokkurn veginn jafnmilt allt ri kring. Veturinn var fyrir sitt leyti mildastur og var hann nsta lkur vetrinum undan; ann vetur klluu gamlir menn harastan hafa veri sinni t, en ennan vetur kvu margir hinn blasta manna minnum. var veurfar nokku mismunandi eftir landslegu og landshttum. Suurlandi var allra mildast. sjvarsveitum ar voru a sgn einir 8 frostdagar vetrinum allt fr nri, og mealfrost aldrei meira en 8 stig (R, -10C). Norurlandi var nokkru kaldara, en eigi a mun, enda voru n hafsar engir. a hlviri vru, var rkoma jafnan fremur ltil. Mestur snjr fll Austurlandi, en mestar rigningar voru Skaftafellssslu. Vori var a snu leyti hin kaldasta rst. voru blviri mikil framan af vorinu nokku fram yfir sumarml, en tk a klna og snast til hrakvira og rigninga. mijum mamnui gjri kuldakast me hretum og hrum Norurlandi og Vestfjrum, og aftur anna enn meira lok mnaarins; uru skip va noranlands fyrir hrakningum, og 9 ilskip tndust. Upp fr v snerist aftur til batnaar. Sumari var milt og hgvirasamt vast. Suurlandi voru oft molluveur, errilti en rigningalti. 10. jl gjri ofanverumBiskupstungum dmafa haglhr hitaveri. Haglkornin voru stœr vi tittlingsegg, og mrg 3 fst saman. 2 stundum huldu au alla jr, svo a varla s gras, og var fnnin svo hr, a varla markai spor. Hrinni fylgdi ofsastormur me gurlegum rumum og eldingum, og tldumennallt a 100. Hrin st i 3 stundir. Ekki kom hn yfir nema lti svi, en gjri ar talsverar skemmdir. Kl barist niur grum, gras sligaist og brotnai, lauf barist af skgum o.fl. Vesturlandi var veurtt nokku stugri. Norurlandi og Austurlandi voru miklir urrkar og hitar meiri hluta sumars, einkum framan af. Vart var vi hafs fyrir Strndum vestur um sumari, en hann hvarf brum aftur. Um hausti var va stug veurtt framan af. Snemma oktbergjri hrarfelli va um land me nokkurri fannkomu, en brtt blkai aftur. var Vesturlandi va kalsasamt og hryjusamt allt til rsloka. Suurlandi voru lengstum ur og rosar um hausti og fyrri hluta vetrar, en Norurlandi og Austurlandi voru lengstum stillingar og blviri.

Heyskapurinn var va um land gu meallagi. Grurinn kom mjg snemma eftir hinn ga vetur, og um sumarml var jr va orin svo grin sem endrarnr um fardaga. En komu vorkuldarnir, og kipptu r grasvextinum, svo a slttarbyrjun var hann eigi meiri en meallagi flestumsveitum. voru tn, einkum Suurlandi, betur sprottin en mealri, en tengi miur, einkum mrar og votlendi. Lakastur grasvxtur var yfir hfu Vesturlandi, og ar var nting einnig a tiltlu lakari en annars staar. a errilti vri Suurlandi, nttist heyskapur ar vel, helst til sveita, en nokkru miur vi sjvarsu. Norurlandi og Austurlandi var nting best. Heybirgir manna a haustinu uru vast allgar, me v lka a talsverar heyfyrningar hfu ori hj flestum eftir veturinn ur.

Janar: Hagst t, nokkrar hrar suaustanlands.

Noranfari birti ann 29.janar brf r Mvatnssveit ar sem greinir fr upphafi eldsumbrota.

[Mvatni 8.janar]: Rmri viku fyrir jl, fr fyrst a bera jarskjlftum, og fru eir sm vaxandi. Ekki voru kippirnir harir n langir, en svo tir a ekki var tlu komi, brakai miki hsum strstu kippunum, og allt hringlai sem laust var. Mest voru brg a essum skpum 2.[janar], v svo mtti heita, a einlgur jarskjlfti vri fr morgni til kvlds ann dag. Reykjarmkkur hafi sst suri nokkra daga undan egar heirktvar, en a morgni ess 3.[janar] laust fyrir dag, sst han eldur mikill, litlu austar en hsuur. Lagi logann htt loft upp, og var hann bsna breiur um sig niurvisjndeildarhring, en brumdr sk fyrir svo ekkert sst. San hefur oftast veri ykkviri og lkadregi miki r jarskjlftunum, og lti gtt dag og gr. Hvar eldur essi muni vera, er ekki auvelt a segja, en s hann Vatnajkli hltur hann a vera nokkru vestar en sumari 1867. [Svo btir blai vi]: Va hr noranlands er sagt a hafiorivart vi jarskjlfta essa, helst fram til dala og fjalla t.a.m. Mrudal Fjllum, en minna tsveitum.

jlfur rir afla og t janarpistlum:

[11.] Vertta hefur n lengi gengi hin asta, en vindasm. Fiskiafli Leiru og Garsj hinn besti, og hafa menn einkum n um jlin stt anga han af Innnesjum me miklu kappi og dugnai, enda hafa flestallir afla prilegavel.

[29.] msum sveitum hr syra fullyra menn a sst hafi til eldgosa yfir austurjklum, lkum stvum og undanfarin r. Viljum vr ska a eir menn er teki hafa eftir essu, vildu gefa oss skrslu um a. Hin einmuna ga vetrart hefur haldist breytt til essa dags, hvervetna aan er frst hefur.

Noranfari birti 19.febrar brf dagsett janar:

[Saurb Dalasslu 16.janar] Han r Dlum er a frtta besta tarfar fr v fyrir jlafstu, og voru a blessu umskipti fr v sem ur var allt haust fr rttum; va voru hr slmar heimtur, v ekki var bi a leita hr afrttir tin byrjai. stku b Mikaelismessuverinu [29.september] fauk hey, og er a, veri, tali me mestu verum sem hr hafi komi. Allur tigangspeningur er magur eftir hreti haust og hagleysurnar. Heyskapur var meallagi sumar, v ntingin var svo skilega g, va vri snggslgt.

[Mlasslu 22. janar]: San g skrifai r nvember hefur tin mtt heita g, frostlaust a kalla og alveg snjlaust yfir allar sveitir og v jarir ngar ar til 13. [janar] gjri krapahr og kafan snj hinn 14.; hljp san frost og gjri haglaust flestum fjarasveitum, san hafa veri hg frost og landnoran blstur og n er vindur af norri.

safold greinir fr eldsumbrotum og t ann 27.janar:

San rtt eftir nri hafa msir menn hr Reykjavk st sj merki ess, a eldur vri uppi einhversstaar Vatnajkli, helst nlgt smu stvum og sast hittifyrra. Me mnnum, sem komu noran r Eyjafiri fyrir fum dgum, frttist, a essi sami(?) eldur hefi tt a sjst aan skmmu eftir nri. Smuleiis hann a hafa sst r Hvtrsu Borgarfiri, og eins r Hreppunum rnessslu. Hvergi hefir ori vart vi skufall, svo til hafi spurst. Jarskjlfta kva hafa ori vart va um Eyjafjr og Skagafjr um og eftir jlin. eir voru tir, en eigi miklir.

Vetrarfar hi besta um allt land, eftir v sem frst hefir me feramnnum a noran og vestan, og me austanpstinum, sem kom hinga 18.[janar]. Hr syra hefir veri stk bla san nri.

Noranfari birti ann 17.mars brf r Bjarnanesi Hornafiri, dagsett 1.febrar.

Eftir v sem maur segir, sem hr er kominn noran af Akureyri, og mis brf og bl skra fr, hefur veurttan i haust veri mjg lk um land allt. Mnuurinn, sem liinn er af essu ri, hefur snt okkur veturinn sinni rttu mynd, me stormum, hrum og snjkomum, svo vavar ori haglti; tvo sustu daga hans var hr hlka, en ntt br v svo skyndilega noran grimmdarveur me aftaks frosti; fyrstu orravikuna var oftast fjk me feiknagrimmdum, sem ekki gfu eftir eim fyrra. Vegna grasbrestsins nstlii sumar, var hr hj flestum mjg lti hey og vegna illrar setningar, er htt vi, a mrgum reii illa af me skepnuhldin, nema a v betur vori.

Febrar: Hagst t, einkum sunnanlands.

Noranfari segir 11.febrar:

San um nstlii nr hefur veurttan oftast veri stillt en frostlti, 2—7R og stundum frostlaust, nema dagana 27. og 28.[janar] 15—16 Reaumur [-18 til -20C]. llum snjlttum sveitum hefur oftast veri jr, en t af v hefur brugi, hefur a meir veri vegna frea en snjyngsla. En aftur va tsveitum, er kvarta um snjyngsli og jarbannir, svo a sauf og hross hafa allajafna veri gjf san haust; aftur stku sta vi sj, f gengi allt a essu a kalla sjlfala. Va hefur fjrpestin ea brafri drepi a mun, en mest Silfrastum Skagafiriallt a 60 fjr. San fyrir jl hafa fir ri til fiskjar, bi vegna gfta og af v beituna hefur oftast vanta, og a sem aflast hefur af fiski veri smtt og ftt. Aldrei hefur, a vr til vitum, vetur a af er, ori ri til hkarls. Vart hefur ori vi tsel hr innfjarar og feinir af eim komnir land. Enn vetur hefur ekkert ori vart vi hafs hr noran fyrir landi, og enginn vottur ess a hann s ferinni hinga. Um tma hefur ess hvergi hr veri geti, a vart hafi ori vi jarskjlfta.

Noranfari birtir 19.febrar eldgosafrttir fr Mvatni:

[Mvatni 5.febrar] a er ori augljst, a eldgosi, sem vetur hefur orsaka jarskjlftana, er skju- ea Dyngjufjllum, hinum syri, er svo eru nefnd landkorti B. Gunnlaugsens. [Svo btir blai vi] Sagt er a jarskjlftarnir hafi vetur ori strkostlegastir Mrudal Fjllum, einnig ar nstu bjum Vidal og Grmsstum, og sumt af hsum Mrudal legi vi hruni. — Nlega hefur frst a 4 ea 6 Mvetningar hafi haft formi a leggja af sta a heiman 15.[febrar] suur fjllin til a skoa upptk eldsins.

safold birti ann 18.mars nokkur brf:

[Hornstrndum, 30.janar]: Han er me llu frttalaust; heilbrigi og vellun manna yfir hfu. Sumari sem lei var hr eitt hi kaldasta sem g man eftir, enda l hafsinn hr landfastur allan jlmnu; grasvxtur var hr mjg rr, og heyfng manna ltil, enda var heyskapur endasleppur, v 24. september tk algjrlega fyrir hann; gjri hr mesta hret me fjarskalegri snjkomu og stormi, og ttu margir ti talsvert af heyi sem aldrei nist. Haustverttan var storma- og snjasm til jlafstu; san allg vertta til ess. Fiskiafli var hr rtt gur haust allstaar kringum Hnafla, en mjg viarrekalti hefir veri hr Strndunum, a sem er af essum vetri. Ekki er hafsinn komin hr enn a landi, en mjg er vertta v lk sem hann fari brum a sna sig; hann er oft notagestur, sem hefir komi hr hverjum vetri mrg undanfarin r, stundum legi hr landfastur langt fram sumar.

[safjarardjp 19.febrar]: Veturinn er vgari en fyrra, hefir n um tma a undanfrnu veri allstaar haglaust. Hvergi heyrist geti um hafs. Fiskiafli heima haust og vetur me allrarrasta mti, en gur san vert byrjai Bolungarvk eftir nri, en sjaldri vegna gfta; ...

[Skgarstrnd, 1.mars]: Fr 1. janar til hins 24. voru austanlandsynningar, oftar hvassir me 6 til 7 frosti, gjri frostbyl me 9—14 frosti til 29.; san blotai snggvast, eftir a komu austanlandsynningar aftur, og hldust til 15. febrar me frostlinjum og frostvgum,nema 3. febrar var -10. Vi ann 16. br til sunnanttar og m svo kalla a sari hluta mnaarins hafi vindstaan veri fr landsuri til vesturs tsuurs mo frostlinjum og hgarum.

safold birti ann 31.ma brf r Vestmannaeyjum, dagsett 26.febrar:

Veturinn hefir veri hr mjg mildur, frosta og snjalaus, en mjg hvassvirasamur; fr rija jlum og og fram yfir mijan janar voru sfeldir austanstormar hverjum degi og var aldrei sj komi allan enna tma. Jlafastan var og mjg hvassvirasm, og ltill fiskur, sjaldan ra gaf. Nokkur skip fru til hkarla jlafstu, en aeins eitt eirra aflai nokku a mun, nlgt 20 tunnum 3 ferum. San um mijan [janar] hafa austanstormar veri mjgtir og sjgftir v sjaldgfar og illar, enfiskur nokkur mium, egar menn hafa geta sj komist; n viku hafa veri g sjveur en fiskur ltill.

safold segir af t ann 11. mars:

Vertta er enn hin sama og veri hefir allan vetur; sfeldar ur og blviri, svo a varla sst fl jru. Nna essa dagana dlti tsynningskast.

ann 3.mars birti Noranfari skrslu um eldgosin sem Jn Sigursson Gautlndum ritai 26.febrar:

brfi 8.[janar] til ritstjra Noranfara gat g nokkrum orum um jareld ann er vart hafi ori vi ingeyjarsslu, og um jarskjlfta er honum voru samfara. San hefur margt gjrst sgulegt essu efni. a mtti ra a fljtt af msum lkum, a eldsupptkin mundu vera norar en Vatnajkli, og tti nausynlegt a komast eftir hvar helst au mundu vera. Skum essa voru 4 menn gjrir t han r sveit, til a leita a eldinum, og lgu eir af sta 15.[febrar]. eir fru beinustu lei suur eftir endilngu dahrauni, og stefndu Dyngjufjllhin fremri — sem hr eru kllu svo — og er stf slarhringsganga r bygg, suur undir fjllin, egar essi lei er farin. eir fengu gott veur og bjart mestalla leiina til og fr. En er voru komnir svo sem mija lei, fru eir aheyra dunur miklar og dynki, og jafnframt fundu eir sterka eldlykt, og fr etta alltaf vaxandi eftir v sem eir nlguust fjllin. egar lengra dr suur eftir su eir reykjarmkkinn bera vi loft vestan undir fjllunum. Eins og sj m landabrfinu stra eftir Gunnlaugssen, mynda Dyngjufjllin fremri mikinn fjallahring, og er hraunbreia mikil innan bugnum, sem nefnd er Askja landabrfinu. En lakast er, a eftir sgn kunnugra manna, eru fjllessi ekki sett rtt ea nkvmlega niur kortinu, svo essvegna getur lsing afstunni ekki ori svo glgg ea skr fyrir sem ekki hafa anna vi a styjast en korti sjlft. arna skjunni, vestanundir eystri fjallgarinum, fundu leitarmenn eldsupptkin, og hafa eir skrt svo fr, a ar s mikill ggur ea hver, sem kasti grjti og leireju fleiri hundru feta loft upp En skum grjtkastsins komust eir ekki nr ggnum en svo, a nema mundi 60—70 fmum. Varir uru eir vi fleiri hveri grennd vi hinn mikla hverinn, og hldu eir a r einum eirra mundi hafa komi dlti hrauntagl, en ekki gtu eir heldur komist nrri eim. Vatn rann r sumum hverunum og hafi a mynda dlitla tjrn ar hrauninu Allt kring var jrin - ea rttara sagt hrauni — umhverf og sundurrifin me strum gjm og sprungum, og sumum stum sigin niur, svo ekki mun hafa veri rennilegt a ganga nrri essu trllavirki nttrunnar. San hefur reykjarmkkurinn sst daglega r bygg egar heiskrt hefur veri, engu minni en ur. Smkippir hafa fundist vi og vi, en engir hafa eir veri strfelldir; m og vera a eir eigi rt sna eim atburum sem sar hafa gjrst, og sem g skal leyfa mr a skra fr me fum orum.

A kvldi hins 18.[febrar] sst fr Grmsstum Fjllum eldur mikill vestri, slttu eirri hinni miklu, sem liggur milli Mvatnssveitar og Jkulsr Fjllum, og sem einu nafni nefnist Mvatnsrfi, en ru nafni Austurfjll. Eftir v sem frst hefur hinga sndist eldurinn koma fyrst upp fleiri stum, og renna sansaman eitt miki bl, sem sndist taka yfir svo miki svi, a nema mundi fleiri tnlengdum. etta mun og vera rtt eftir v sem sar prfaist. egar essar frttir brust hinga, tku nokkrir menn sig saman um a rannsaka etta hi nja eldgos, og var g einn eirra tlu, og var essari rannskn loki gr. Eldsupptkin eru hr um bil 4—5 mlur fr bygg han, vestanvert vi svonefnda Sveinagj Austurfjllum. egar vi komum anga var hvergi eldur uppi, en a tlun okkar mundi hafa loga uppr sumum stum hina nstu daga undan, v en var hraun a er myndast hafi, sjandi heitt sumum stum. Eldurinn hefur ausjanlega haft upptk sn (brotist t) fleiri stum, og mynda marga gga, suma stra en suma litla. Uppr sumum ggunum hefur olli hlfstorki hraun, og mynda har borgir ea hraunhryggi kringum . En r sumum ggunum hefur komi brin hraunleja, sem runni hefur fram og mynda flatt hraun. Voru allir ggarnir n httir strfum snum og voru sumir eirra tilbyrgir af hraunvikri v er olti hafi aftur ofan , en sumir voru opnir, og s botnlausar gjrnar botni eirra. r flestum eirra rauk enn heit gufa. Strstu ggarnir hfu kasta upp brddum steinum, og voru sumir allt a v manntak a yngd. Hfu eir eigi komist nema upp ggbarmana, en hinir minni — samt hraun og vikur — hfu kastast 30—40 fama fr, og komi niur sumum stum snjinn, og brtt hann undan sr. Ekki sust nein merki til ess a aska n leir hefi fylgt eldgosi essu. Hraun a sem komi hefur r llum ggunum til gamans, er allt a hlfri bjarlei lengd, og 3—4 hundru famar breidd ar sem a er breiast. a hefur fyllt upp dld nokkra sem legi hefur skammt fr eldsupptkunum, og er v bsna ykkt sumum stum. N varhrauni fari a storkna allt a ofan, en gegn um hraunsprungurnar s va eldinn hvtglandi undir, og mun skorpan hafa veri orin 2—4 feta ykkt. Var eigi httulaust a ganga ar um, v hrauni er mjg brunni og laust sr, og oldi v illa mannsungann. Skr okkar og sokkar skemmdust einnig af hitanum. 2 ea 3 stum hfu myndast smborgir r brinni hraunleju holar innan, og str vi2—4 tunnu lt. Var ein eirra minnst en mjg fgur sndum, og lktist hn hinu fegursta og smgjrfastajrnsteypusmi. Mundi hn kllu kjrgripur ef hn vri i konungahllum. Umhverfis hrauni var jrin va rifin sundur og sprungin; hfu ar komi miklar og voalegar gjr, sem vera httulegar fyrir menn og skepnur mean r eru a fyllast aftur. aer tlan mn a eldgangi essum s n loki essum sta, en eigi ykimr lklegt, a eldurinn kunni a brjtast t aftur rum sta hr grennd, ur langir tmar la. Rita 26. dag febrar1875. Jn Sigursson.

safold birtir 27.mars einnig brf r Mvatnssveit sem lsir astum skju um mijan febrar:

Hinn 16.[febrar]kl.11 um morguninn voru leitarmenn komnir fram a fjllunum austarlega. ar eru au lg og hali gengur ar austur r eim; ar gengu eir upp, og var a fjallsdrag ea hali ekki meir en hlfs tma ganga breidd; var fyrir eim gildrag ea mjg rngur dalur, sem l beint vestur og austur; sinn, sem eir gengu yfir, var lgur og nokku bratt suur af, en htt og bratt fjall fyrir sunnan; a ni samt ekki langt til vesturs, v a gili beygist brum suur, og skar annig sundur fjllin „vinkil". Vi etta fjall vestantil su eir reykinn, og hldu a hann vri enn langt burtu og gengu v ekki eftir gildraginu heldur vert suur yfir fjalli, sem eir sgu a veri hefi a giska 2000 fet. Fjalli var mjtt, og egar eir komu syri brnina, su eir a sem eir voru a leita a, eir su ar fyrir nean sig (fyrir sunnan og vestan) djpa og marflata hvilft ea hverfi, nlega hlfri mlu hvern veg, fjllum lukt allar hliar, hum og brttum, a austan og sunnan me hamrabeltum, en a vestan nokkru lgri og flatari, og norvestan; gildragi, sem g ur minntist , myndai rngt op ea inngang noran hverfi, ar sem a (gili) beygist suur vi fyrir vestan fjalli. Jafnfallinn snjr var llu essu hverfi. Syst og austast v, nstum fast uppi undir suurfjallinu, var ggurinn, sem mest hefir sst rjka r, slttu, en ar varekkert ntt hraun kringum hann, sem menn skyldu hafa mynda sr; kringum sjlft opi var a eins kominn hraunhringur, ekki hr, en — eftir vsem eir giskuu — hr um bil 40—50 fama a vermli millum barmanna; barmarnir voru brattir ofan sjlft gati, svo a a hefir ekki geta veri mjg miklu mjrra en hraunhringurinn, sem sst. Svo nlgt komust eir ggnum, a ekki voru nema hr um bil 70 famar a honum, nr oru eir ekki. Ekki spi hann einlgt jafnt og tt, heldur me rokum, og einlgt nokku. Fyrir gurlegum reykjarmkkvum gtu eir ekki gjrla s hverju hann gaus. eir sgu a a hefi reyknum snst lkast heillegum druslum ea flyksum, sem hefir nttrlega veri leja og bri grjt. Mestallt fll etta ofan hann aftur ea barmana og hrundi svo niur hann, og uru voalegir brestir og dunur niri. v sem hann hafi lengst fleygt i burtu, hafi hann aeins kasta um 20 fama fr sr, en engu af v oru eir a n, v a einlgt gekk essi grjthr og lejuhr logandi a ofan. Geysilega htt hafi hann kasta hinu smsta. en eim ber ekki saman um hva htt, sumir segja yfir 100 fama, sumir miklu meira, og a ykir mr lklegra. Engar eldstrokur su eir koma upp r honum. Nokkru fyrir vestan ennan gg, hr um bil 80—90 fmum, hafi — a v er eim tti lklegast og hr um bil sjlfsagt — vi essi gos myndast jarfall, hr um bil 10—12 dagslttur a str; lgst var a tnorantil og ar stu bjrg eftir, hr um bil 6 fama h, og svona var allt etta stykki umgirt af bjrgum allt um kring, en langhstum tnorantil. Niri jarfalli essu sunnantil var annar ggur, nokkru minni en hinn, en spj jafnara og ekki eins htt; r honum hafi runni dltil hraun eftir jarfallinu tsuur. r henni kom lka lkur, me nokkurn veginn hreinu vatni, og rann hann norvestur a bjrgunum og var ar komin str tjrn. Niur jarfalli oru eir ekki og gtu heldur ekki komist, v a bi var snjrinn og bjrgin me svo strum sprungum, a ekki var hgt a komast yfir, og svo voru hamrarnir svo hir a mgulegt var fyrir a komast niur, en eir hfu engan tbna me sr til a sga ofan. Dlitlu fyrir vestan enna gg var einn ltill, sem nokku rauk r, en ekkert rann r. Margar smar sprungur voru hinga og anga, en engin svo str, a r ryki. essi hvilft liggur hr um bil eins lgt og Mvatnssveit, litlu hrra. Ef fjarska mikil hraunleja rynni r essum ggum, gti hn ekki runni anna en fyrst um allt hverfi, og san norur um gildragi og svo austur eftir v, og ar taka vi fjarska strar og flatar sandaunir austur a Jkuls. Til ess a gefa r greinilegri bugmynd um lgun essa hverfis, skal g, eftir eirra sgusgn, semfru, lsa v fyrir r sem skeifu lgun, tin (bungan) snr suur, en hlar norur, en me fjallalnu dreginni milli beggja hlanna. austanveru fjallinu fyrir austan etta hverfi ttust eir veravarir vi eldgamla hraun-, sem r eim hafi runni austurtt, en hvergi ttust eir sjlfum fjllunum hafa s ess merki, a au hefu gosi, g vi; gga, ea sklmyndaar hir ea hla; en eru ll fjllin brunnin; a eru a vsu ekki svo grfgerir hraunsteinar eins og hinum vanalegu hraunum vorum, heldur smgjrvari. Skum fannar, sem var fjllunum, var mgulegt a njsnast neitt um hvers konar „mineralia" (steintegundir) ar vru; en a mtti m sko takast sumar, v a tla han g veit ekki hva margir. Noraustur um Fjllin (Austurfjll) hefir aska borist, og ar hafa jafnvel jarskjlftunum, sem hr komu um nrsleyti, komi strar og margar gjr, ar sem sltt var ur. Mjg lklegter a etta skufallhafi tluver hrif grassprettuna af rttinni a sumri, v a va hvar er hn n vetur mjg snjber, svo a askan fellur ar ofan bera grasrtina. Frtt hfum vi a jafnvel norur Kelduhverfi hafi hr um daginn falli tluver aska. — Jarskjlfta fundu leitarmenn mjg ta og nstum alltaf kringum hverinn sjlfan, og ar ekki alllangt fr byggu eir sr snjhs undir hamri einum gildraginu austanveru, en uru a flja aan fyrir jarskjlfta svo gurlegum, a eir ttuust a hamarinn mundi falla ofan .

Mars: Hagst t og hl.

jlfur segir mars frttir af t og einnig af eldgosunum:

[6.] Hin milda veurbla hefur haldist til essa dags. Ern a fdmi voru landi a jr hafi haldist elalaus nlega um allt land fram til mi-gu.

[23.] Sviplkt verttufar yfir allt land. telja sfiringar, Strandamenn og ingeyingar vetur ennan ekki miki betri en mealveturfram aorra; enda lgu sumstaar frear fr hausthretunum yfir hgum fjallbnda. En allva vita menn eigi dmi til jafnharindalauss vetrartma. egar pstur fr um Skagafiri, var ar va bi a sleppa llu f til tigangs. Landvindar, frostleysi og urrviri hafavast og tast yfir gengi: mestur snr Austurlandi, en rigning tust Skaftafellssslum. Hafsar engir. Fiskiafli san vert byrjai spyrst gur nlega r llum veiistum landinu, en fyrir vert rr afli Vesturlandi, en drjgur vi Faxafla. Gftalti hefur veri ar sem veiistur liggja vi suur og landsuurtt.

Noranfari birti 9.aprl skrslu r Mvatnssveit sem dagsett er ann 15.mars:

A kvldi hins 10.[mars] sst hr r sveitinni mikill eldur austri nlgt smu stefnu og fyrri, og mun hafa veri stugt ntt alla, daginn eftir gjri reykurinn svo gnarlegan skblstrabakka vi sjndeildarhringsbrnina, a hann tk yfir fullkomna eyktarlengd; var lka allhvass sunnanvindur, sem mun hafa gjrt nokkua v, rumdegi, eur ann 12.[mars] frum vi 3 saman austur, og vorum fr kl. 2—5 e.m. svo nrri hinum nju eldsupptkum sem frt var, og skal g n me nokkrum lnum, reyna a lsa glgglega v, sem fram fr og a gjrst hafi essum 3—4 dgrum. agiska 700—800 fmum norar en hraun a, sem lst er sari hluta hinnar minnstu skrslu, voru n komnir 14—16 eldggar strri og smrri nokkurn veginn beinni lnu fr suri til norurs, nlgt 20 fama [svo - leirtt sar 200 fama) lngu svi; me grenjandi hlji og hvellum, gusu eir sfellu mjg htt loft glandi hraunflygsum strum og smum, sem fellur niur umhverfis ggana, og virtist okkur allt a helmingi meiri hrai v sem upp fr, en hinu sem niur var a falla og sem hvldarlaust fr vxl hva vi anna. Vestanmegin vi ggana hafi myndast jafnlangur hraunmalarkambur lklega 50—60 feta hr, ar sem ur var sltt ea jafnvel dld, og a undanteknu litlu eii vestan ennan kamb, var allt umhverfis trunni hraunfl, miki til suurs og austurs, en langmest til norurs; a tlan minni var aori 500 famar breidd sunnanvert, en framundir mla lengd, me afar hum kmbum og misjfnum; skorpi og svart var a ofan, sem nnur hraun, en undir v var a lga fram og frast t hvtglandi leja lkust gjalli, svo var hn brennandi egar hn kom ljs tr hraunrinni, a vi oldum ekki nema me mesta hraa a seilast til hennar me gngustfunum , en innan 2 mnta er komin svrt skorpa etta, sem hltur aspringa aftur og spyrnast fr nrri lgu, annig gengur hva af ru, og ttumst vi sj a hinir miklu kambar og mishir, myndist ann htt. Yfir llu hrauninu l hvtbl gufa til a sj me hristing lkt v sem vr nefnum „landldu", en sumir kalla „tbr", nema hva etta var eim mun meira, a fjll au er vi blasa hinsvegar vi hrauni, sndust sem gagnsrri oku, en svo er gufa essi smgjr, a vi sum hana ekki innann 60 fama fjarlgar, egar vi stum vi hrauni. Til a reyna asj sem best yfir, gengum vi um eii a er g ur nefndi upp hraunmalarkambinn norast, og var hvervetna yfir hrauni alta, sem kolagrf, egar loginn er ann veginn a brjtast upp r kurlinu, og austan undir kambinum nrri verhnptofan tvr geysimiklar kvosir, eins og sprungi hefi kamburinn og hruni ofan ggana, semnorastir hafa veri, og voru n httir a gjsa fyrir hr um bil 7—8 klukkutmum, eftir sem vi sum austurleiinni; arna urum vi sngglega um a litast, vegna hitans mlinni, mikil sprunga var kambrinni glandi rau upp barma, og yfir hfu ri geigvnlegt tsni. Svo gurleg og svipmikil sem okkur tti n, essi sjn, er g hefi skrt fr a framan, sum vi ess mis merki, a a voru smmunir einir hj v sem fram hafi fari nstu dgrin undan, svo sem a eitt, a etta geysistra hraun skyldi koma , 2 slarhringum, og svo mikill malarkambur anna a, a hraunml r gosinu l 300 fama fjarlg norvestur, og 160 fama vestur fundum vi lka fjrstu hraunagnirnar, en varla fll n gosi lengra en 10 fama fr ggunum, lka var viflki nokkur essu svi svo sviinn a hvtbitktur kvisturinn st upp r mlinni. egar nttmyrkri kom yfir okkur heimleiinni, uru gosin til a sj sem bl, og mun svo jafnan vera a a er gosi sjlft en ekki bl, er menn sj annig fjarlg egar eldur er uppi. ur en etta hvarf okkur var uppkomi gos noran til vi hraunrina, hvar vi hfum oft um daginn s gufukfa koma upp og hverfa aftur. Og nsta kvld (hinn 13.) sndist eim er til su a hafa aukist, og vegna ess sleppi g etta sinn a lsa frekar hinum eyileggjandi afleiingum, a a hltur lklega a koma framhald sar. Grmsstum vi Mvatn 15. dag marsmnaar 1875. Jakob Hlfdnarson.

Jarskjlftar og eldgos. San snemma febrar hafa jarskjlftar veri tir norur Brardal og Mvatnssveit ( ekki Hsavk), enda hefur aan sst til eldgosa fram fjllum, jafnvel tvo askilda gufustrka. Hfu nokkrir rskvir Mvetningar gjrt leiangur fram fjllin til a kanna eldana, en voru ekki aftur komnir, er sast frttist. ykir lklegt a eldgos essi standi upp r Trlladyngjum er liggja austanvert vi dahraun. ... Njustu brf a noran segja a nr Geysir s upp kominn nlgteldgosstvunum ingeyjarsslu hr um bil 10 mlur suur fr Mvatni.

orleifur Hvammi nefnir veurskrslu sinni:„A morgni heyrust margir dynkir sem vi eldsuppkomu“.

Aprl: Blviri lengst af, klnai lok mnaar.

orleifur Hvammi segir nokkrum sinnum fr miklu mistri aprl: [16] Dymmumistur allan daginn. [17] skrt slfar af mistri. [18] Dauft slfar af mistri. [21] Gekk upp misturbakki S. [22] Miki mistur suurfjllum, svo sjaldan s til slar.

Noranfari segir frttir af t ann 9.aprl:

Hr og allstaar hva tilfrttist um land allt, hefur veri allt a essu enn hin sama veurblanog lengst af vetur nema dag og dag, (t.a.m. 26.[mars] var 10 frost) og va fyrir nokkru san fari a votta fyrir grri (um 12.[mars]). Eigi a sur er sagur talsverur hafs kominn hr undir land og stangl af honum inn Siglufjr. Og fyrir lngu san hafi hann veri kominn inn safjarardjp allt a gurshlma. r flestum vetrarveiistum hr nyrra hefur vetur veriri til hkarls, ... Alveg er n sagt aftur fisklaust, segja Grmseyingar, a ar hafi allan vetur veri fiskur fyrir og aflast meira og minna ri hefur ori. Nlega hefur ekkert frst hinga greinilega um eldgosi, nema a a hefur a ru hverju allt undir etta, haldist vi, og seinast, eftir sgn, komi upp njum stum og nokkru framar en geti er um skrslunni hr a framan. a er v enn, eins og oftar fyrri, sem a oss slendingum s snt tvo heimana, ar sem eldgosi og hafsinn er a noran en fjrklinn a sunnan.

Noranfari segir af eldgosinu ann 13.aprl:

Nlega hfum vr ftt reianlegt frtt af eldgosinu, nema a a vri alltaf a brjtast var upp, t.a.m. tsuur, skammt fr Mrudal og austanmegin Jkulsr. Og Mvatnsrfum er a sagt komi norur svo nefndan Hraunhls, svo a jvegurinn er br og mski han af aftekinn. Austurlandspsturinn n a leggja lei sna yfir Reykjaheii ea Tunguheii a Skinnastum Axarfiri og aan yfir Hlssand a Grmsstum. Svo hafi miki af hraunleju og vikri falli Jkuls Fjllum, a hn var nr v ferjandi, sem mesta sreki og krapaburi haustdag, og fli meira og minna land upp allt sj t, en va til strskemmda. Hraunlejan og vikurinn, er n sagt reki land aftur fyrir Kelduhverfi, Npasveit og Vesturslttu.

Noranfari segir enn af eldgosum ann 17.aprl - og hefur n loks einhverjar frttir a austan.

Um eldgosi Mvatnsfjllum. ann 4.[aprl] a kvldi dags, sst mikill eldroi um allt austurloft nokkru sunnar a sj r Laxrdal en fyrr hafi veri; tku v nokkrir menn sig saman og lgu af sta upp a gosinu. a hafi etta skipti komi upp suur og austur af Brfelli, tluvert austar en mija vega milli ess og Jkulsr. er vr komum austur a Hvannfelli heyrum vr miklar dunur fjallinu, en skum ess a veri var tluvert hvasst noran og vestan, hldum vr a etta vri veurytur. Undir Brfelli var essi ytur svo mikill me kflum, a okkur fr a fura essum mikla dun fjallinu, v lkast var sem margir strfossar steyptust fram af fjallsbrninni og tti okkur dunurinn meiri. essum dunum slotai me kflum og uxu r svo aftur fjarska miki. Er vr komum austur fyrir Brfell heyrum vr ekkert til dunsins um stund en er vr frumst nr sjlfu gosinu, fr hann a vaxa og var lkastur v sem heyrist fossni. Eldurinn sjlfur gaus upp r remurhraunborgumhver suur af annarri, hafi hann hlai r utan um sig af jafnslttu. Nyrsta borgin var strst og mest um sig. beinni stefnu norur og suurhr um bil 50 til 80 fama vestur af borgunum, hafi umbrotunum myndast str jarsprunga og landi allt sokki niur hr um bil 3 mannhir ea jafnvel meira og hallaist upp vi til austurs; um essa kvoshafi hrauni runni mestmegnis austur og suur afborgunum, en n rann hrauni suur og vestur af syri borgunum og sum vr hversu eldstraumurinn okaist fram. S hin nyrsta borgin sndist oss vera aflng og eldopi var hr um bil 300 famar lengd; upp r essu opi stu eldstplar jafnt og tt, og spttistsjandi hrauni hr um bil 2 til 300 fet loft upp samanhangandi stpli, lkt og hver gs. Toppurinn stplinum breiistsant og fellur niur smprtum eina og dropar r vatnsgosi og dkknuu eir jafnharan og eir losnuu vi stpulinn og klofnuu marga parta og sprungu meir og meir eftir v sem eir klnuu, en voru eir svo brnir er eir komu niur barminn, a tr eim skvettust og flttust t lkt og vatni hefi veri skvett, og stendur lklegast svona steinum eim sem menn hafa tala um a kmu upp me eldinum, a eir eru raun og veru ekki anna en hlfstorknir partar r hraunlejunni, logar sust a sjlfsgu hvergi og allur eldbjarminn kemur af eldstplum essum og hinni vellandi leju sem er gosborgum (Krater) essum. Slkir eldstplar komu upp hinga og anga gosborginni, mest til endanna, og gtum vi stundum tali millum 20 og 30, v ekki var alltaf jafnmikill kraftur gosinu, heldur slotai v me kflum, og hertist svo aftur og essir eldstplar bru ekki t yfir alveg sama sta brninni og af v dreg g a gosborgin hafi veri full af sjandi hraunleju, ar sem essir stplar tku sig upp r, me v a fjarskalegt gufuafl rsti eftir. Verulegur reykur var eigi gosinu samfara, heldur bl gufa, semandist t og hvtnai eftir v sem ofar dr og var svo miki afl gufunni, a a hvasst vri mjg, hafi hn sig beint i loft upp um mrg hundru fama. Dunur r sem g ur nefndi a vr hefum heyrt undir fjllunum komu fr gosinu, af suunni og vellandanum niri gosborginni, og var hann lkur fossni, en svo mikill a vr vorum allir samdma um, a vr hefum aldrei heyrt lta eins htt neinum fossi; innan um enna ni heyrust strir smellir eins og hleypt er r fallbyssu ea jafnvel meiri, og tkum vr eftir a samfara essum brestum kom upp blr gufustrkur, og mynduum vr oss a orskin til brestanna, vri s a loftblur springi yfirbori hraunlejunnar. Af eldstrknum og falli hans niur var alls enginn hvai; gosi hinum borgunumhagai sr a llu eins og hr er sagt. essum gosum fylgir alls engin aska, etta gos er vst hi sjtta san byrjai fjllunum, og hafa au alltaf fari vaxandi me 10 til 12 daga millibili og hefur eldurinn komi upp mist norar ea sunnar lnu, sem nr fr dahrauni og lti eitt norur fyrir veginn austur fr Reykjahl, jafnhlia Jkuls, og eru hr um bil 2/3 partar vegar fr Reykjahl og austur a Jkuls af, er komi er austur a hrauninu. Gj s er vr nefnduma framan, liggur fram me llu hrauninu, sem allt hefur sigi niur og eiga a vera enn meiri brg aessu nyrst, heldur en ar sem vrkomum a v. Dyn ann er vr nefndum, heyrum vr glggt er vr vorum aftur komnir ofan Mvatnssveitina og hfum vr veri rtta 12 tma leiinni fr Reykjahl og anga aftur. Stum vr hr um bil 3 tma vi hj gosinu.

Annan pskum [29.mars] sst r Mrudal Fjllum strkur mikill taka sig upp fyrir sunnan Heribrei og giskuu menn ar , a gos mundi komi upp Vatnajkli; r rum stum, bar essi strkur svo vi eins og hann hefi komi upp sunnan til Mrudalslandi og var ar sagur eldur uppi, sem reyndist satt. Hvar sem n essi eldur hefur komi upp, hvort a er r Vatnajkli ea r tungu eirri er myndast af kvslum Jkulsr, eins og sumir hafa geti sr til, ea r Dyngjufjllum, var honum samfara mikill vikur (Pimpsteen), og a svo, a Jkuls var ferjandi um nokkra daga, skum vikurburar. var vindur vestlgur og barst v sk- og vikur-strkurinn yfir Jkuldal, Fljtsdal og Seyisfjr. essum stum var fjarska mikisku- og vikurfall, sem minkai eftir v sem austur dr. Var svo miki af v loftinu a Jkuldal var svo dimmt a um 5 klukkustunda bil var a kveikja, tt um albjartan dag vri. etta myrkur st hr um bil 3 tma Fljtsdalnum en 2 Seyisfiri eftir v sem sagt er. Vikurfalli er sagt svo miki, a a s 6 umlungar ykkt ofan til Jkuldalnum, en ekki nema 2 Seyisfiri og eiga vikurstykkin innanum Jkuldalnum avera eins og framan af umli. Ekki hefur frst af vikurfalli var en hr er greint. Feralangur.

sama blai er brf fr Jni Gautlndum, dagsett 10.aprl og san almennar frttir.

[Gautlndum 10.aprl] „a er ekki orin nein ltt sk a lsa greinilega eim skpum, sem hr ganga, v eins er og eldurinn s alltaf a magnast. Nna essa dagana hefur hann veri svo mikill, a hlfljst er hsum um hntt og dynkir og dunur me mesta mti. eldurinn liggi niri dag og dag senn, er hann jafnskjtt uppi aftur, hinga og anga essari lnu, sem hann virist halda vi og sem er orin 3. mlu lengd. sumum stum kva hrauni ori 1/2 mlu breidd [3 km ea svo]. Aska fll hr 5.[aprl], en ekki svo mikil a hn veri a meini ef ekki btir . Voalegri eru frttirnar a austan, sem borist hafa hinga nske. annan pskum, kom svo miki skufall Jkuldal og sveitunum ar grennd, a nema mundi kvartilsykkt auri jr sumum stum. Um hdag var svo dimmt, a naumast var lesljst hsum. Vera m a etta s eitthva kt, en sannspurt er, a Jkuldlingar hafi tla a flja me fna sinn t Vopnafjr fyrir bjargarskort. etta skufall hefur a lkindum komi r Dyngjufjllum, nema svo s, sem ekki er lklegt, a eldurinn s komin austar noran Vatnajkli, ea noran vi hann. Dyngjufjll hefur enginn komi san eir 5 sem fru han r sveit orranum, en ar eru efalaust mikil umbrot nttrunni, v n upp heilan mnu hefur roki ar fjarskalega og fleiri stum mist austar ea vestar. egar fram vori kemur, mun vera rannsaka bi eystra og syra, og mun g ef g tri til, gefa svo nkvma lsingu, sem unnt er af llum ummerkjum".

Eitt hkarlaskipi, sem var nlega fer fyrir noran Grmsey, hafi hitt ar fyrir sr miklar rastir af vikri og hraunleju. Flest ea ll hkarlaskip eru n ti, og v ekki enn frst af afla eirra.

Noranfari birtir r brfum ann 29.aprl (nokku stytt hr):

[Hnavatnssslu 17.aprl] Alltaf helst hin sama ga t. Allar r eins og um hsumar, og sumstaar farin a koma nl jr. Eldmistur hefur veri fjarskalegt gr og dag, og a var svo me kflum, a vart hefur sst til fjalla yfir mlu vegar.

[Langanesi 7.aprl] Veurttan er einmuna g, sfelldar ur og blur; skepnuhld gu lagi; og vntanlegar heybirgir vor. Fiskafli tluverur hr austanveru Langanesi og er a sjaldgft essum tmars. Hkarlaveii og selveii hefur miur gefist.

[istilfiri 12.aprl]: Engin skip rtt nlega komin vi allt Austurland. Selafli er srltill Slttunni, en enginn Langanesi, ar er aftur ori fiskvart a mun, var a fyrst seinustu viku gu. T er hin kjsanlegasta, hr sem annarstaar, svo skepnuhld hljta a vera g, ef afleiingar af eldgosinu sna v ekki ara lei. Einlgt logar kolagrfinni austurfjllum og eins Dyngjufjllum. ... Vikurhrannireru me allri Jkuls kringum Npasveit og Slttu, og vart hefur ori vi samkyns reka hr.

safold birti ann 31.ma brf af Skgarstrnd, dagsett 20.aprl:

Veurttufari mars var hr fremur breytilegt, umhleypinga- og votvirasamt. Vindstaan var lengst af fr landsuri til tsuurs. Feina daga var vindur austan ea austnoran. Tvvegis gjri strhr, ann 10. og 31. ann 29. heyrust hr miklir dynkir, lklega af eldgosi nyrra. Hiti var oftar R hitamli. A kvldi hins 26.[mars] var hr ll frost. Fremur var ltt lofti, sem menn kalla nema ann 25. ... Fyrstu 9 dagana af aprl hlst fram hi breytilega veurlag og vindstaan af llum ttum me krapahryjum, einkum hinn 9. var sunnan ofviri. Hinn 4. var blviri. Fr eim 10. til ess gr hafa veri einstk blviri me andvarakuli, mist af landsuri ea tnorri, en essum kyrrvirum hafa fylgt hin mesta ma og mistur suma daga, svo aeins hefir grillt fyrir slu.

mohn_1877-askja

Askan barst til Noregs og Svjar. Hr m sj tlaa lei og hraa hennar. Mynd r:Mohn, H. (1877): Askeregnen den 29de-30te Marts 1875. Christiania vidensk.-selsk. forhandlinger 10, s.3-12.

ann 13.ma birti Noranfari brf fr Mvatni og Seyisfiri:

[Mvatni, 1.ma] egar g skrifai r seinast, hafi g von um a undraverk nttrunnarmundu hvla sig um stund; en rijudaginn seinastan vetri [20.aprl] virtist mnnum anna, v aldrei hafi hinn ni eldgangur lti meira til sn heyra en ann dag; dunur, brestir og dynkir voru kaflegir og reykurinn fjarskalega mikill. sumardaginn fyrsta [22.aprl] rium vi 4 austur fjllin til a sj hi nja eldsumrt. egar vi komum austur a Kollttafjalli, sum vi eldborgina gnfa htt upp, sem dlti fjall Sveinagjrbarminum, skammt utan vi fjrgjna; ar voru ur fagrar grasi vaxnar slttur, en n er ar tilsndar a sj, sem hrikalegur fjallhryggur, me einlgum eldggum strum og smum, sem liggja fr suri til norurs. [rr] eldggarnir ltu n miki til sn heyra, svo vi fengum ng af a horfa au undur; hvainn var svo fjarskalegur, skellirnir svo voalegir og hristingurinn, sem allt tlai um koll a keyra, ggarnir kstuuafltanlega grjti og gjalli, eir stru steinar sem vimisstum ekki sjnar af, voru 45 sekndur ea 1 mntu niurlei, gjall og smrri steinar fru svo htt, a vi gtum ekki fylgt v me augunum, og kom svo aftur r okunni, sem hrardrfa langar leiir fr ggunum. Vi gengum dlti inn hrauni og brenndumvi a sk okkar; hrauni var svo illa storki og va sem a logai hraunsprungunum. r strstu ggunum rann hvtglandi eld og stefndi til vesturs, a var mikilfengleg og hroaleg sjn a sj og heyra hana grenja jafn fgru landi. Ekki vita menn hva gjrist fram Dyngjufjllum, en lkur eru til, a ar su undur mikil ferum, v alltaf rkur ar stanslaust.

ann 19.ma birti Noranfari langt brf fr sleifi Einarssyni Bergstum um skufall Mlasslum, dagsett ma. sama blai birtist einnig brf r Hnavatnssslu. Bi brfin eru nokku stytt hr:

Vikurskufall Mlasslum 2. pskum (29.mars) 1875. Seint nstlinu ri (1874) var hr um Austurland oft vart vi jarskjlfta, einkum um jlin, og svo byrjun essa rs. sust og hr af fjllum tveir digrir og hir reykjarmekkir upp r jareldagjm inn og vestur af Herabrei, svo sem vri Dyngjufjalladal (skjunni). Sndist mr hr af Hallormsstaahlsi vilka langt milli eirra, sem fr hinum ytra til Herabreiar. tla g a bil vri lengra. s g eigi til eldsinst Mvatnsrfum. Jarskjlftarnir uru strjlli og sjaldgfari, egar framlei veturinn. annan pskum (29. mars) heyrust mjg snemma um morguninn dunur miklar og umbrot vestri, og leiddi dunreiarnar noraustur til ytri Hrasfjalla og svo inn suurfjllin, v vindur hefur veri vestan ea sunnan vi vestur, ar sem eldgosi var, og bori hlji.

Loft var ykkt og kolsvart til norurs og norausturs. g var staddur a ingmla Skridal, egar etta var, og var ar logn. Umdagmlabil fr a rigna ofan r loftinu hvtgrum vikri strgerum — korni digur vi grjn, en miki lengri. Sortinn ytra frist inneftir, og var alla t a dimma, og vikurregni jkst. Rmri stundu fyrir hdegi var a kveikja ljs hsum. s g eigi lengur bk. egar lei a hdegi var ori svo dimmt ti, sem gluggalausu hsi, og s enginn hendur sr (ti) fa umlunga fr augum. etta niamyrkur hi svartasta, hlst rma stund. uru allir glergluggar a skuggsjm, eim er inn voru vi ljsin eins og kvikasilfur vri utan glerinu. Alls voru a um 4 stundir, er ljs var a hafa. Heima hj mr, rmri mlu norar, var niamyrkri 2 stundir. Mean v st, hrundi vikuraskan r loftinu, og var utangola hg. gekk lengi, svo lti bil var milli, eldingum og rumudunreium miklum, svo allt fannst skjlfa vi. Lofti var hlai rafurmagni, svo a logai turnatoppum og stafabroddum, sem upp var sni — stundum og hndum manna, er menn rttu upp — dunreiarnar, sem fylgdu me reglulegu bili eldingunum, voru nokku lkar rumuskri — v hr var lofti hlai sku og mtspyrnan meiri en auu lofti — var sem hvellur tki vi af hvell yfir veran himinn. egar mesti myrkvinn lei af og skufalli minnkai, frist mkkurinn inn til dala, en sndist standa ar kyrr, v golu andvari kom ar mti og fri mkkinn aftur hgt og hgt t yfir dalinn. fll sm aska enn r honum og var skuggsnt. ar, sem g var staddur, var vikurskulagi hlum rmlega 1 1/2 umlungur ykkt. Heima hj mr og um ytri hluta Fljtsdals rmir 2 umlungar. Meira dlti egar t kom Fell og um Vllu, hi innra allstaar ykkra lgum, v golan feykti vikrinum af bungum. efra Jkuldal var vikurlagi 4 til 8 umlunga ykkt og vikurinn strri, margir molar hnefastrir og sumir bor vi 2 hnefa. ar var og askan glheit, er hn kom niur — hr aeins volg — og f vikurkorn strri en kaffibaun. Fyrst, askan fll, fylgdihenni megn brennisteinsfla, san hvarf hn. Lti brag fannst a skunni, virtist saltbrag og jrnkeimur vera a hinni smstu, er sat fst steinum og staurum, er upp stu. Hr fjrunum, ar sem essi aska fll, var lagi ynnra og smrri vikurinn 1 umlungur ea rmlega a ykkt allt a 2 umlungum. Askan l logndau 3 daga. Jr var hr ll au byggum undan skufallinu. Engin skepna mtti r hsum koma. F var sem hamstola ti, rann og hljp eitthva t blinn. 4 degi kom hr bsna hvass suvestanvindur. reif skuna va skafla, og fauk af fum, nema hi smstasat eftir skf; sumir skaflar uru 1 til 2 lnir ykkt. Nsta dag kom norvestanveur, en eigi ngu hvasst. Skemmdi a aftur ar, sem ur reif af.

g hefi n frtt nrri glggt um a, hva va essi aska fll hr, og sst hefir hr afhlsinumeldsuppkoman, s er essi mikla aska hefir lklegakomi r. Hn sndist vera Dyngjufjllum suvestur af Herabrei nokkru innar en gjrnar r vetur, svo sem hn vri innst Dyngjufjalladal ea ar um bil. aan stefnir ytri brn skufallsins um hnkana innan vi Mrudal — svo um Fossvll, svo innan vi Unas Hjaltastaaingh, um Vatnsdalsfjall. nokkur aska s utan vi essa lnu, er hn ltil, eins innan vi hana, nst henni miklu minni en er innar dregur skusvi. Innri hli skufallsins er yfir Laugarvalladal innan til (nrri 4 mlum inn og vestur fr Br), um l 1/2 mlu vegar innan vi Aalbl Hrafnkelsdal, svo innan vi Kleif Fljtsdal, innan vi Skridal, svo til Fskrsfjarar. nokkur aska s inn fr essari stefnu, t.a m. Breidal og Stvarfiri innan til, er hn ltil og rignir fljtt ofan jrina. Eins er og askan unn utan til flestum fjrum, er spjan stefndi , v, egar ar kom, var meiri hluti skunnar fallinn. ...
a eru 7 sveitir Fljtsdalshrai, sem verst eru farnar af essu strkostlega vikurfalli. Jkuldalur, Fell, Fljtsdalur, Skgar, Skridalur,Vellir og Eiaingh. Svo er og skaleg og mikil aska Norfiri, Reyarfiri, Mjafiri, Seyisfiri og Lomundarfiri. ar sem mosamrar eru til eins og sumstaar Skridal, Vllum og Eiaingh, vona menn helst a askan skkvi vor og sumar mrgum blettum ef rigningar fst, svo hagar komi upp og jafnvel nokkrir slandi blettir. Um harlendu sveitirnar eru menn vonardaufari, a ar komi gripahagar. bsna mikil aska (via um 1 umlungur ea meira) flli einkum innra mrgum fjrum, vona menn a nokkurn hluta hennar rigni af vor og sumar, ef rkomur fst, v ar er miklu rigningasamara enn Hrai og va bratt. Skrifa Hallormssta 24. aprl 1875. Sigurur Gunnarsson.

[Hnavatnssslu 29.aprl] Vetrar ess, sem n er nliinn, mun lengi minnst vera, sem einhvers hins besta, er vr slendingar getum bist vi a lifa. Hann hefur fr v batnai eftir veturnturnar veri svo jafnblur, a trautt muna n lifandi menn eins ga og stuga vetrarveurttu. Engar strhrar n hr frost. Hr var frostimest 12 stig 9. desember og 27. janar, og llum vetrinum, eru a einir 78 dagar, sem hitamlirinnhefur ekki einhverntma deginum stigi yfir 0. En nokkra vetur muna menn, sem hagar hafa veri betri, fyrir skuld a snjyngslin haust uru svo kaflega mikil sumum fjallabyggum og tsveitum a llu hleypti gadd, sem ekki tk kipp fyrri en orra og gu og seinna sumstaar. En eins og ur er sagt, hltur vetur essi yfir hfu a teljast me hinum bestu; ... Rtt fyrir sumarmlin komu hr inn Skagastrnd 2 hkarlaskip (annaeirra Akureyri). Sgu skipverjar mikinn s hafinu og a hann vri 2 mlur undan Skagat. Eigi a surer hi sama blviri, tn orin algrn og mikill grur kominn sumstaar thaga. Miki eldmistur var hr sumardaginn fyrsta og eins nstliinn sunnudag og mnudag. Fiskvart var ori hr utarlega strndinni og t Nesjum fyrir sumarml. Hrognkelsaafli hinn besti; einnig er sagt ori alsett Drangeyjarbjargog menn egar undirbningi a flytja anga til verstu, sem er vanalega snemma.

[Mvatni, 5.ma] N eru 11 dagar linir, san seinasta gosi datt niur, og er ess skandi, a slkum undrum vri n loki. a er ekki unnta gjra grein fyrir hva gosin hafa verimrg og tt, en au sem mnnum vera minnisstust, fyrir a, a au hafa lti mest til sn heyra hinga sveitina, eru essi: Fyrst og nst eftir v sem lst er skrslunni, var a er uppi var 18.—19. mars, a var fram undir dahrauni; um nttina vknuu menn rekkju sinni vi einn brest, ar nst 23.[mars], kom eldurinn upp nlgt veginum, og hefur veri sagt af Hlsfjllum, a 40 eldar hafi veri taldir uppi til og fr a kvld, svo a sem skrt er fr Noranfara 20. blai og kom upp 4. aprl og seinast ann 20., sem og varai til hins 24. a var nlgt ea sama sta, og 10. mars; og aan tla g mest hraun tfloti fyrst og seinast. ess hefur veri geti, a hi nja hraun mundi vera [riju] mlu lengd, og er g v kunnugur, en eftir sem g hefi s yfir a, tla g breidd ess hvergi yfir 1000 fama, og ar sem a er mjst 400—500 fama, er etta kippkorn sunnan vi veginn; a er fjarskalega hroafengi, sltt og laust sr, svo varla mun nokkur skepna fara sjlfr a, en sumir halda a a megi ryja veg yfir a; feramenn lta illa af vegi eim, sem n er farinn fyrir norana, en ekki er a mjg mikill krkur. A framanveru kva hrauni vera miki hagleysu og sndum, en gott haglendi hefir tapast vi a norar, a s ekki mikill hluti svo vlendra afrtta, sem liggja umhverfis. Hestaganga verur a vetrarlaginu vifelldnari og httusamari en ur, og httur fyrir allar skepnur hafa aukist brina. Um langan tma hefir n rokimiklu meira Dyngjufjllunum, en vetur ur og um a bil mennirnir gengu suur.

[Seyisfiri 29.aprl]: Hr hafa n duni au heimsins undur yfir Austurland, a slkt man enginn nlifandi manna. Hr Seyisfiri og var, mun v annar pskum lengi minnum hafur. Dagurinn byrjai n raunar samt eins og hver annar dagur, sem Gu gefur yfir, var lti eitt skuggsnna fyrst, en kl. 9 dimmdi skyndilega og var svo myrkt, a engin ntt getur ori svo svrt, v tt menn stu bjardyrum var mgulegt a vita, hvort a var ti ea inni, nema me reifingu. rumur gengu teljandi me eldingum, lkt eins og gjrvallur heimur me brestum og braki tlai til grunna a ganga. Sumt af kvenjinni hugi lka heimsendirinn kominn og lagist upp rm, sjlfsagt me fyrirbnum. Stafalogn var ti, egar etta gjrist skufallivar hr um 1 1/2 umlungur ur hn seig; sumstaar hr hefur n rifi dlti, einkum noranvert vi fjrinn. Menn eru n a nn a verka tn sn, og vri skandi a eigi fyki au aftur. Menn hyggja a lti veri hr um heyskap sumar, nema ef tn kynnu a vera notandi. Sumir segja a fnaur s orinn skinnlaus munninum, hva sem satt er v Fiskafli var hr dltill um tma, en n er hann enginn og er kennt vusel. Lti eitt hefur aflast af hkarli ea hkallagotum, sem vart er teljandi, enda er hkarlatgjr Seyisfiringa miklum barndmi, sr lagi hva skipin snertir. ... Tarfar er hr annars hi skilegasta.

ann 16.jn birti Noranfari alltarlegt brf r Lomundarfiri dagsett 9.aprl. Er ar lst skufalli ar um slir:

Veturinn hefir vast hr eystra veri dmalaust gur hva t og jarir snertir, var i essari sveit gefi llu stugt inni fr nri til ess migu, komu ngar jarirogveurblas mesta er menn muna til essa dags; en er n svo komi, a essi vetur verur hinn yngsti Austurlandi og yngri nokkrum rum sem komi hefur essari ld, ef ekki fr landnmst. annan pskum, egar vakna var hr kl.6 um morguninn, sst dimmur mkkur vestri, leiddi hann skjtt yfir svo kl.7 var sem hlfrkkur af skufalli, var einnig vart vi eldingar og gurlegar rumur lofti, kl 8 birti litla stund, kl. 1/4 til 9 leiddi aftur yfir skumkkinn, og kl. hlf 9 var ori eins dimmt og gluggalausu hsi; st a nimyrkur 3 klukkustundir. a var dimmra en nokkurt svartntti, v enginn kostur var a glggva dyr ea stran glugga maur sti rtt fyrir innan; egar g st ti hj piltum mnum var enginn kostur vi sjum hver annan, vi vrum hver vi annars hli. mean essu helmyrkri st, riu eldingarnar og rumurnar svo tt a eitt sinn taldi g 4 mntu, hefi g heyrt rumur ur enaldrei vlk undur, a var sem allt vri reiiskjlfi og tlai ofan a rfa og umrtast. a var strkostlegt og ttalegt a heyra helmyrkvanum um hdaginn, enda mun enginn hr eystra skusveitunum vera eldri en a hann muni stund. Kl. hlf tlf fr aftura birta og rumurnar astrjlast, og kl.12 nokkurn veginn bjart, og munu allir hafa oriv fegnir. En a sj yfir jrina, var allt anna en skemmtilegt, mgrtt skulagi l jafnt yfir allt, eins efstu fjallatinda sem lglendi — v bla logn var mean essu st. — g mldi strax skulagi slttu og var a riggja umlunga ykkt. rija var nokkurt skufallsvo nokku rkkvai, en ess gtti minna v vestan gola var me, svo skuna leiddi meira yfir. Sanhefir ekki aska falli a mun. fjra sendi g mann Hra til a vita um hvortallstaar hefi falli eins, ea hvort hvergi vri a flja me saupening og hesta han, egar hann kom aftur, sagi hann allstaar eins, milli Smjrvatnsheiar a noran og Axar a sunnan grynnra sjlfu Hrainu en hr, en skulausan Vopnafjr og ar fyrir noran, einnig skulti thl, ttungu og ystu bjum Hjaltastafaingh, hafi veri noraustan gola ar inn af flanum er bgi nokku fr um daginn, en skum ess a hr var hvass VNV-vindur pskadaginn og fram eftir nttinni sem hefir bori skumkkinn en stflai me utanhaldi annardagsmorgun, hefir skufalli orieinna verst hr fjrum; kva a vera ykkra og me vikursteinum Efra-Jkuldal, svo haldi erhann s a miklu leyti eyilagur um stund.

Noranfari birti ann 3.jn stutta klausu r Mvatnssveit. Hn er dagsett 20.ma:

Aldrei hefur roki meira Dyngjufjllum en grkvld (19.[ma]), st reykjarstlpinn eldrauur upp hloft, og var til a sj nokkru vestar en ur. N hefur eldurinn Austurfjllum legi niri um tma, og vona menn, a hann s httur til fulls.

jlfur segir ann 16.aprl: „Fiskiafli hvervetna hr hinn besti, en vertta i rosasm.

safold hrsar t ann 22.aprl:

Vertta a kalla eins og um hsumar. Mun sjaldnast hafa veri kominn upp meiri grur mnu af sumri en n er hr syra fyrir sumarml. Hinn 8.[aprl] drukknuu 2 menn af skipi hr r Reykjavk, heimsiglingu vestan af Svii, landsunnanveri. Voru 7 , og var 5 bjarga af ru skipi, er sigldi ar nrri, er hinu hvolfdi.

safold segir ljsar frttir af jareldi pistli ann 27.aprl, trlega er hr tt vi skjugosi - ranglega stasett:

Jareldur hafa menn st vera varir vi a uppi muni vera Vatnajkli sunnarlega. Hefir fyrir skmmusst ar reykjarmkkur mikill af Rangrvllum og var a. Um pskana heyrust og elddynkir allmiklir via um Suurland, „eins og mesta fallbyssuskot“ er oss skrifa r Hreppunum.

jlfur hrsar vetri pistli ann 27.aprl:

Sumarml: ess mun geti rbkum hinna sari 1000 ra slands, a eirra fyrsti vetur hafi lii til loka, sem minnisstur bluvetur. Skepnuhld hafa veri almennt me skrra mli, — a frteknum fjrklanum og brapestinni msum stum. Aflabrg hin bestu vi allan Faxafla, eins vi Snfellsjkul og var Vesturlandi; en austurveiistum sunnlendingafjrungs hefur afli ekki n mealupph til essa. Lkust aflabrg eru oss sg r Vestmannaeyjum; er aan sagt hi mesta harri. Slysfarir hafa ori me allra minnsta mti, og hefur enginn maur Suur- og Vesturlandi oriti vetrinum, a v oss er kunnugt, en feinir tnst af rum slysum.

ann 29.aprl segir jlfur af skufallinu eystra. Efnislega er frttin a mestu framkomin hr a ofan, en vi ltum samt feinar setningar sast r pistlinum:

tindi a austan. ... Tvennum fer sgum um, hvaan askan hafi komi. rem aalstvum segja menn a brunni hafi vetur, nefnilega hinumefri Trlladyngjum (Dyngjufjllum), Vatnajkli, og fjllin vestur af Jkuldal. Lkast er a askan hafi komi ofan r Vatnajkli — ekki r Krflu, sem sumir geta til. Mlt er a vindurinn hafi veri vestlgur ennan skudag. ann sama dag heyrust dynkir miklir Rangrvllum ( Odda og var). rnessslubar ykjast og sfellt sj skumkk yfir austurjklum, og nokkrir segjast enda hafa s til elda. Mistur miki fylgir blvirinu, og ykir a eins all-tryggilegt og engi gsviti. r Suur-Mlasslu fyrir austan Hrasfjll heyrist ekki enn tala um plgu essa; heldur ekki hfumvr heyrt skrslur r ingeyjarsslu; en mjg er htt vi, a hin hagaslu rfi fr Mvatni og austur undir Jkuldal, su meir ea minna sku og eitri hulin. Er etta allung tindasaga, hvernig sem r rtist, — „eldur a austan, eitur a sunnan“, — arf n a brna hinar betri eggjar lfsins, slarrek og samheldi.

Ma: Smileg t byrjun mnaar,en san hrakviri og rigningar, snjahret nyrra.

orleifur Hvammi segir um hreti lok mnaarins:

[30.ma] Fennti fjll [a morgni] krapafjk a degi, en strhr a kvldi. [31] Fjkkf [sdegis] og snjr bygg a kvldi. [1.jn] Alsnjai a aftni.

safold segir fr t ann 25.ma:

Sari hluta [aprl] og fyrstu vikunaaf essum mnui stu smu hlvirin og a undanfrnu, en vtur miklar, og lgu fiskifng manna mjg undir skemmdum. En viku fyrir hvtasunnu, 10.[ma], klnai allt einu, og hafa san veri sfelldir stormar me rigningum og fjki til fjalla. Eru menn mjg hrddir um, a verabrigi essi standi af hafs, enda hefir nlega frst, a hann vri kominn inn Skagafjr. [Blai btir svo vi ann 31.ma]: Vertta enn hin sama, ntt snja ofan sj.

safold birti ann 26.jn frtt um skipstrand ma (eftir brfi r Vestmannaeyjum 2.jn):

Far eru frttir han; sfellt gftaleysi af stormum og ar af leiandi aflaleysi af sj; 20.[ma] strandai hr briggskip St. Jrgen fr Mandal, skipst. Thorvald Nielsen; enna dag var hr hi grimmasta austanrok; slitnai landfesti skipsins, og rak a fyrir einu akkeri, uns a um nnbil fr a hggva svonefndu Bsaskeri (fyrir innan verslunarstainn Tangab ea norvestur af honum); uru skipverjar a
hggva reiann og fella siglutrntbyris.

safold birti ann 26.jn r brfi sem rita er Eskifiri ann 26.ma.

N halda menn a eldgosi s htt; n er lka tin farin heldur a klna; hr kom mikil rigning um daginn og sndist okkur askan minnka nokku vi a, sumstaar rann hn me rigningunni ofan r fjllunum ofan tn manna og skemmdi au. g mynda mr a nokku fist af tnum sumar ef tin verur g, jafnvel lka Hrai, v menn hafa vst vast hvar hreinsa au, en reyndar skemmast au fljtt aftur hj eim, v undir eins og hvessir kemur sandfok ea skufok yfir au; en engjar og strgripahagar vera vst vast hvar ltt nt; en fura er samt hva grasi teygist upp r skunni og er ori fremur venju htt a sem upp r kemst, en a er aftur mti svo gisi. Menn voru ornir varir vi, a skepnur voru ornar skinnlausar grnunum, en etta hefir samt ekki ori til skaa, v g tri eim versni ekki, heldur batni etta aftur af sjlfu sr.

ann 26.jl segir safold fr illviri og mannskum nyrra malok:

Sunnudaginn 30. ma var mesta illviri fyrir noran: aftakaveur me myrkvirisfjki, meira en nokkurn tmakom allan vetur. Hkarlaskip Eyfiringa og Siglfiringa voru flest ti og fengu hin verstu hrakfll. egar sast frttist voru au ll heimt, nema 3, er sjlfsagt hafa farist, enda kva eitt eirra hafa fundist hvolfi mannlaust fram undan Trkyllisvk Strndum. a ht „Hreggviur“, og var eign Snorra Plssonar alingismanns, verslunarstjra Siglufiri. ar hafa tnst 11 manns. Formaurinn ht Sfonas Jnsson, fr Grund Svarfaardal. „Draupnir“ ht anna skipi, formaur Steinn Jnsson, fr Vik Hinsfiri, afbragssjmaur gamall, me lO hsetum, einvalalii. a skip tti Snorri lka, og hefir ekkert til ess spurst. rija skipi ht „Hafrenningur“, fr Hellu rskgastrnd, formaur Gunnlaugur Vigfsson, skipverjar lO alls. Enn fremur missti Snorri alingismaur 3 menn af 3. skipi snu, „Skildi“, sama verinu. Loks var brir Snorra, Jn Plsson, einn af eim, sem tnst hafa Hafrenningi, mesti efnismaur. Allt voru etta ilskip, nema „Hreggviur“. Margir essara 25 sjmanna, er annig hafa ltist einu besta skeii, lta eftir sig mikla meg.

Noranfari segir af t pistli ann 9.jn:

Seinustu dagana af nstlinum mamnui voru hr frost og illviur landnoran me snjkomu, svo alhvtt var byggum og mikill snjr til fjalla og sumum afrttum; menn eru v hrddir um a eitthvaaf geldfv sem bi var a reka anga hafi fennt, og jafnvel a sem nri var og bert krkna. Hafsinn er alla jafnan sagur hr ti fyrir mist grynnra ea dpra, og stundum hamla hkarlaskipunum a n vanalegum djpmium, sem rtt fyrir a eru bin flest eirra a f gan lifrarafla.

Jn: Framan af hagst t nyrra, en erriltil syra og hraksm syra. Kuldahret sari hlutann noranlands.

jlfur segir af verttu og aflabrgum pistli ann 11.jn:

Mjg hrakvirasm t san sasta bla kom t, stundum snjkoma til fjalla; grur v miklu minni en fyrst horfist. Fiskiafli sr-ltill san vorvert byrjai, og ar hj almenn vandri me urrk og hiringu fiski, svo a menn eru mesta vanda ef vertta ekki fer um a batna.

safold segir af jnt pistli ann 26.jn:

Vertta hefir veri mjg stir hr syra mestallan ennan mnu: stormar og vtur, og ngur kuldi. Regluleg sumarvertta a eins dag og dag bili, anga til nna Jnsmessunni, a veri snerist sumarblu, hva lengi sem a stendur.

safold birti ann 10.gst brf Skgarstrnd, dagsett 24.jn:

Eftir 20. aprl tk veurblan a vera stopulli, mttu gviri heita mnuinn t. Me mamnui br til rigninga og fremur vera af tsuri fram hann mijan, san kom gviri feina daga, en r v rann austnorangarur, sem hlst me litlu „hleri“ mnuinn t, og sustu dagana var moldbylur, svo va fennti ofan sj og strfannir komu fjll. Fyrstu 6 dagana af jnmnui hlst sama vertta. kom 4 daga gott veur, en r v anga til gr hafa gengi austnoranstormar me nturfrostum og kfi me kflum til fjalla. ... San kuldarnir komu, hefir grri og grasvexti lti muna, og komi ekki brum gtt grasveur, verur grasr varla i meallagi.

ann 26.jl birti safold alltarlegan pistil um eldgosin Mvatnsrfum. Efni hans er a mestu framkomi hr a ofan, en vi ltum brot:

... Eldgosin byrja, eftir vsem au hafa n komi oss hr fyrir sjnir, stundum me adraganda, en stundum snggri svipan. Kemur fyrst upp svartur reykjarkfur, stundum me skulit. Reykurinn fer kaflega htt loft upp (lklega 2000—3000 fet) og gjrir ar trlega mikla okublstra. Nean til er reykurinn fyrst svo ttur, a ekki sst dagtma til eldsins fjarlg, en egar lengra lur ynnist reykurinn og verur eins og gufa, jafnvel gagns, en sem safnast saman uppi og snist svo miklumeiri fjarlg, en hn er raun og veru. er a sj til eldsins lengdar dagtma undirsl, sem svartir stlpar su einlgu ii, en egar slin skn eim megin eldinn, sem maur er staddur, fr hann sinn raua lit, og egar dimmt er af ntt, er ekki einungis eldurinn sjlfur sem logi a lta, heldur lkagufan, sem upp af leggur, einkanlega fjarska. Jareldurinn er ekki logi, heldur bri, glandi grjt, sem sptist me undra-afli beint loft upp, g tla 100—200 fet, og mski nokkru meira stundum. essu fylgir drynjandi mikill, lkastur fossni, en me meiri urganda, og svo brestum mefram, sem lkjast fallbyssuskotum. Nokku af essu berst t lofti og dreifist va sem ur er sagt (vikurmuli). En mestur hlutinn dettur niur aftur me miklu minni hraa, en a fer upp, og hleur annig hlana ea borgirnar. etta gengur a kalla jafnt og stugt; lkkar gosi anna veifi sumum ggunum, en espast rum um lei. Jafnframt rennur glandi hraunfli fr, en kemst mjg skammt ur skorpan kemur a.En a heldur eigi a sur fram msar ttir undir niri, og spyrnir skorpunni af sr jafnum og hn kemur. r skorpunni vera hellur, sem reisast rnd og stfla eldfli a nokkru leyti. Vi tlmun vex flmegni og sprengir aftur af sr skorpuna, sem myndast hefir n, og svona gengur koll af kolli, me sfelldum skruningum og smbrestum. Mean essu stendur, er hrauni lkast a sj og egar nlega er dottinn niur logi steinkolagl fyrir smijuafli. er hvtbl gufa yfir hrauninu, me svo miklum hristingi, a ekki verur neitt, sem gagnvart er, glggva gegnum hana, a sjist. Gufa essi er svo unn, a maur sr hana ekki nrri sr; ar a auki leggur msum stumsterkari gufu upp lofti, og einkum r ggum, sem httir eru a gjsa. r essari gufu vera stundum svo miklir reykjarblstrar, a menn halda ar eld uppi, sem enginn eldur er. Gufan dreifist svo um landi, (hn hefir roabl), og er hn a, sem kalla er brunama (mistur). Hn var hr mest dagana fr 12. til 18. aprl, og svo dimm, a ekki s til hla n ha meira en mlu fr sr. En saknma tla g hana vera, v ekki virtist neitt falla r henni. ... Rita ndverum jn 1875. Mvetningur.

Ritstjri Noranfara virist hafa misst prentsmijuna og/ea tgfuleyfi jn hendur ru blai [Norlings] og var um 4 mnaa tgfuhl blainu. ͠oktber birti hann hins vegar nokku af brfum sem dagsett eru um sumari:

ann 26.oktber birti Noranfari tv brf ritu af Siguri Gunnarssyni Hallormssta (talsvert stytt hr):

[Hallormssta 11.jn] San g skrifai 24.[ma] um vikurskufalli yfir Mlasslur, hefir miki breyst til batnaar vikurskusvinu. ykir mr a eiga vel vi, a g skri fr, hvernig hr er n tlits og horfa snist til um hag manna. Tarfari hefir oftast veri skilegt san askan fll, nema 2 felli hafa komi; hi fyrra til ltils meins, og dreif bsna snj Upphrai, en me hgviri — en hi sara, 30.[ma] me hskalegu snjbleytuveri, sem deyddi va nrnar kindur, einkum innan til Jkuldal, Fossvallalandi var fjldi fjr, v ar var nrri skulaust. Flest af v var nri, egar veri datt — a kom um ntt eftir bluveur, og var svo sem engu af fnubjarga hs. N fyrir viku var bi a finna um 80 fjr dautt og vantai margt. Hvassviri, sem komi hafa endur og sinnum, hafa feykt skunni til og fr ogminnka hana furanlega fum og habungum llum — strrigning kom fjrum og nokkur Upphrai 22.[ma], sem hreinsai va fjrunum, og dr allstaar hi smsta af skunni ofan rtina, og n kom fyrir skmmu skaafelli sem vann a hinu sama, egar snjrinn brnai. Fyrir allt etta, rifveur nokkur, rkomur og veurblu milli, hefir „fyrir kraft hans, sem tilsendi hitann" komist furumikill grur upp r skunni, svo fnaur fr n ori nga bjrg thgum vast hvar — nema efra Jkuldal er lklega smtt um haga enn — kr eru n ltnar t hr allstaar og geta n tluveru af grri sem lttir gjfina inni, og sumstaar er htt a gefa eim. Hestar hafa og n fengi nokkra bjrg. Grurinn er gisinn enn — v tt skuskf og vikurml er rtinni allstaar — en furu kjarngur er hann svo sauburur hefir ori miklu farslli, en menn vntu, einkum eim, sem brust me rnar heima. Flestir hafa n reki heim geldf sitt og hesta r sveitunum, sem bjrguu okkur margir, sem flu vor me r snar, komnir heim me r ea eru leiinni — etta tta g s rtt hermt um allar skusveitir hr nema Efra-Jkuldal, ar er allt sagt eyi v flki fli eftir gripunum, flestallt Vopnafjr. g hefi heyrt a a s aeins ein ftk ekkja, sem eftir s og tli a vera me heimilisflk sitt Efradal, og hafi fluttsig a Aalbli en fnainn inn afrtt um eina og hlfa mlu inn fr bnum.

Varir hfum vi ori ess hr nokkrum sinnum, san askan fll hr yfir okkur, a eldgos hafa veri a koma upp, bi inn Dyngjufjllum og t Mvatnsrfum. En g hefi eigi geta n af sjn ea raun fullkominni vissu um au, ea sett mig dagana, menn segjast hafa s eaori varir essara eldgosa. Eins og hr um sveitir er n eitt besta rferi landi, svo er a og sjnum. Hr kom aflahlaup snemma vor — mjg va fjrum var mikil bjrg a v — svo hvarf s fiskur. N er aftur kominn hr gur afli mrgum fjrunum, einkum utan til.

[Vibtir 19. jl 1875]: San g skrifai fyrir 38 dgum um tliti hr skusveitunum,hefirlti breyst og grri thgum minna fari fram en undan, v bi var lengi urr kalsat eftir rigninguna 22. ma og san sfelldir urrkarog stundum frost um ntur. N meira en viku hafa veri miklir hitar, svo hlatn eru farin a brenna og ll jr of urr til ess a grasvxtur aukist miki. Hr tn eru vvarla sem hlfsprottin og hi upp r skunni mrlendi svo sem engu ttara en fyrir 5 vikum a hafi hkka nokku. skulausu ea skulitlu sveitunum ykir of urrt og heldur liti vaxi. a hefi g frtt me sanni af Efra-Jkuldal, a par eru vast komnir fnaarhagar og strir blettir tnunum, ar sem af hefir rifi (sumstaar nrri hlf allt a tveim rijuprtum) eru silgrnir ornir og nrri slandi, ea velslandi. Til fjalla eru flar enn lti vaxnir, v askan varnai svo lengi snjnum a brna og va eru haugar af snj enn undir skunni. En ar sem fari era gra fjllum og aska hefir sokki bleytufla, snist lklegt a dlti megi heyja, egar sumar lur: 4. til 6. [jl] var hr hvass vestanvindur, var hr skudimmviri sem grynnti sumstaar skafla en reif sumstaar , sndist gisinn grrarhjungurgulna ea skrlna upp. Hallormssta 19. jl 1875. Sigurur Gunnarsson.

Jl: G t nyrra, mjg urrt eystra, en urrkar og kuldi suvestanlands.

safold flytur frttir a noran ann 26.jl:

Noranpstur segir eld enn uppi Mvatnsrfum. Hefir hann brotist ar t njum stvum, austar en ur (nr Jkuls), ar sem heitir Fjallagj. ar var haglendi miki og gott, og mun a n allt ori a hrauni. Gos etta hfst 2. jl, og er mlt a a hafi veri engu minna en egar mest gekk vetur. a var kanna, egar pstur fr. Til allrar hamingju fylgdi v ekkert skufall. — rettn enskir feramenn voru komnir ( „Fifeshire“) a skoa vegsummerkin eftir eldgosin; ar meal Burton og A. Locke. — Watts Vatnajkulsfari var kominn alla lei norur af jklinum (a Grmstum Fjllum).

[Seyisfiri 18. jl]: Tin er og hefir mtt heita g og hagst hr fjrum. Grasvxtur er eftir vonum og n sumstaar byrja a sl, og lta menn mjg illa yfir a n grasinu, v askan situr rtinni.

[Breidal 23.jl]: Hr hefir varla komi deigur dropi r lofti 5 vikur. Hr eru menn almennt farnir a sl tn sn, sem gengur seint vegna skunnar og urrkanna; tnin eru betra lagi sprottin en tengi miur og va engu betri heldur en fyrra.

[Reyarfiri 24 jl]: San um Jnsmessu hafa steinar varla vkna hr, grasvxtur er v rrari enn annars hefiori, m kalla a tns sprottin meallagi vast hvar og sumstaar betur, thagi er og sprottinn a grash meallagi, en vegna skunnar gnarlega gisi, hefir sandurinn va drepi mosann og strin me; menn kvarta um hva seinunni s, enda n menn hvergi til rtar fyrir sandi.

safold birtir ann 6.september r brfi r Mvatnssveit, dagsett 1.gst:

Engin strtindi er n a segja han sem einu gildir. Eldgosa hefir lti ori vart. munu au hafa skotist upp snggvast stku sinnum sumar, helst 1. jl. En Dyngjufjallamkkurinn hverfur ekki nema stund og stund senn. N hafa msir skoa sig ar um, og munu eir sjlfir gefa skrslu um a, einkum herra Watts hinn enski og frunautar hans, er egar hafa afla sr frgar me jkulfr sinni, svo erfi og httusm sem hn hefir veri. a er illa fari, a sumt af v, sem sagt hefir veri fr eldgosunum hr Austurfjllum er kt, og ranghermt, og verst, a hvert bla tekur etta eftir ru. ... vetur vri hr blur og vori framan af eitt hi besta, sem gman, er ekki rferi n svo gott a llu hr um sveitir. Grasbrestur er harvelli og hlfdeigu engi meira lagi, en vatna- og fliengjar sprottnar og tn va allg. Mlnyta kvikfnaar ar sem g veit til s rrasta, sem menn muna og var f vast besta standi.

ann 5.gst segir jlfur af t - og greinir fr merkilegu haglli Haukadal Biskupstungum:

Vertta hefur n um stund veri fremur erriltil, en dgunum hldust marga daga hvassir og kaldir noranvindar. eir sem fljtir hafa veri me tn sn hafa v n gri ntingu, en hinir miur. Grasvxtur tnum va undir meallagi; tengjar vast hvar me lakasta mti.

Ntt eldgos. [Annan] jl var enn strkostlegur eldur uppi nlgt Jkuls og nokkru austar en fyrr. Greinilegar fregnir vantar enn.

[Haukadal 20.jl] vanalegt hagll. Laugardaginn hinn 10. jl nstliinn var hr fyrra hluta dags logn og hiti. Lofti var a miklu leyti heirkt, nema austri og vestri voru hvtir okudampar. Kl. 1 e.m. drgust dampar essir saman og uru kolsvartir til a sj, og sndust smmsaman dragast saman yfir vert loft han a Bjarnarfelli. En undir eins og eir sndust mtast brast hin ttalegasta haglhr sem enginn hr man slka. Haglkornin voru tr vi tittlingseggog mrg rj fst saman; voru au sstykki eitt og tveim tmum, huldu au hr jr alla svo a varla s nokkurt str, og svo hart, a varla markai spor. essu hagli fylgdi ofsastormur me ttalegustu rumum og eldingum, er voru nlega teljandi; sndust stundum margar ganga undir eins; sumir ttust hafa tali allt a hundra. essi skp stu nlega 3 tma. En afleiingarnar uru, a allt kl grum skemmdist, svo a eir vera a litlum notum r. Tn og tjr skemmdist lka a mun, v a grasi er bi sliga niur og mlva sundur, og er a kali og dautt a ofan. Lauf barist burt af skgum, og lta eir t sem skgur hausti, egar hann er a fella lauf. Haglhr essi st svinu me fjallgarinum fr Haukadal a thl, er nema mundi fjrungi ingmannaleiar,en breidd var hn stutt bjarlei, eimur af essu fyndist nokku lengra var a ekki a neinu tjni fyrir utan svi a er fyrr var nefnt; en va sveitinni kom ekkert r loftinu ann dag. essa foru lsingu mtti yur knast a taka bla yar, herra ritstjri. Haukadal, 20. dag jl 1875. Sigurur Plsson.

gst: Smileg t, en fremur kalt.

Noranfari birti 26.oktber fein brf ritu gst:

[Austur-Skaftafellssslu 16.gst]: Frttir eru han far. Jklarnir standa kyrrir hrna hj oss, v umbrotin ll hafa veri fyrir noran , vr hfum a mestu ori fyrir sunnan skurokurnar, hfum vr fengi skurykskst nokkrum sinnum sumar a stundum hefir varlas til fjalla, sjaldan hafa au vara lengur enn einn dag senn. Grasvxtur allgur tnum en lakari thaga, nema ar sem vtn vkva hann; nting allt til essa gtlega g, regn og urrkar til skiptis. Fiskafli vor betra lagi, eftir sem hr hefir veri mrg undanfarin r, og sjlfsagt enn meiri sktuafli lnur, ef nokkur kmist til a leita hans. arvarp allstaar lakasta lagi og dn og egg fullum rijungi minni vast, heldur en fyrra, og ykist enginn vita hvar af a kemur svo gu ri, nema ei vera skyldi eim vikurhrnnum a kenna fr eldinum, sem vtnin nyrra og eystra hafa bori sj t, og floti hafa hr mefram strndunum, og meiri ea minni rastir reki af upp allar fjrur.

[Vatnsfiri vi safjarardjp 17.gst] rferi er fremur rugt og drt, nausynjar og kostnaur til alls einkum sjartgjranna fer jafnan vaxandi, svo tt miki veiist verur arurinn ltill en skainn mikill egar a bregst. Vi hr vi Djpi hfum vetrarvert betra lagi, hefi ekki fiskur ori svo lgu veri og vorvertinvar hlutaminni en meallagi. Vori byrjai vel, en var kalt og strhrotasamt, svo grasvxtur fkk mesta hnekki og arvrp okkar uru fyrir rnum skemmdum. urrkar hafa n san slttur byrjai veri sjaldfengnir, en hafa tur nst hraktar. Tnin voru vast tplega meallagi, en er lakar lti af engjunum.

[Reyarfiri 30.gust] Tin hefur a mestu veri urr, hafa veri rkomur sari hluta mnaarins, en litlar. Grasvxtur tengi versta lagi. Mun ava a karlmaurinn sli bagga dag. Eru menn v leiir og rvntingarfullir margir hvorir af essu sem von er. Tn gfu talsvert hey af sr og va undir a meallagi og allstaar g hiring. Sltturinn er essutan svo torsttur skum sandsins og bitleysis, a ei mun aofhermt, a 1 maur hafi slegi vittu ur, sem 3—4 sl n sama tma. Ljir eyast margfaltvi a sem ur var, svo enskur ljr hefur enst tplega tni t. F ykir me fallegasta mti hold og ull, einkum lmb.

jlfur birti ann 2.september brf fr W.L. Watts um fer hans yfir Vatnajkul - ar segir m.a.:

V frum ar nlgt yfir han s einn sem g tla a s einhver me hstu stum ar, 6150 fet yfir sj. En vera kunna enn hrri toppar jklinum. hrygg essum lgum vi 3 daga hinu gurlegasta veri sem hugsa m og g hef veri ti , nema ef til vill hinum mikla snjbyl 1872 Minnesota, er var svo mrgum mnnum og skepnum a bana. 7. jl komumst vi ofan norurtjkulsins og frum ar niur nokku verhnpta leiofurlti til austurs vi Kistufell. ar hefur sigi ofan str jkultunga milli Kverkfjalla og Kistufells, er alveg hylur sl er herra Gunnlaugssen fr um forum daga, og breytt hfuuppsprettu Jkulsr Fjllum, eins og hn er sett kortinu. Vatnsfall etta streymir, eins og n er, framan r urnefndri tungu, en alls ekki undan Kistufelli, en tluvert leju-rdrag fellur n eftir hinum stra eldra fljtsfarveg, sem tknar stefnu er jkulvtnin hfu fyrri daga. Hr hfum vr fagurt tsni til Dyngjufjalla og stu upp r eim geysistrir reykjarstrkar, lagi lkt og strvaxnir tisveppar beint upp r fjallstindunum. Vi sum lka rem stumreyk leggja upp r Kverkfjllum. ... Mjg lklegt ykir mr a eldur s, sem var uppi vori 1872 hafi veri Kverkfjllum, tt hin mikla fannkyngja, sem g mynda mr falli nlega jafnt allt ri um kring, breii ara yfir ll ummerki.

Anna brf fr honum honum er blainu ann 20.september [ar sem hann lsir akomu sinni skju] og ing r frsgn hans ensku blai birti jlfur ann 30.september. sastnefndu frsgninni lsir Watts eldgosinu Mvatnsrfum 15.gst vel. Hann snemma frsgninni:

„ ... gisti g a Struvllum vi Skjlfandafljt sunnudaginn 15. gst; ar heyri g au tindi a aska hafi falli um morguninn, ar nsta b. Gekk g upp hir nokkrar fyrir ofan Struvelli til ess a skoa lgun og eli landsins kki; s g egar reykjarstrk mikinn, hvtleitan og ykkan, standa htt loft upp fr Mvatnsrfunum, og enn ara sex hlfu minni strka ar t fr smu stvum. Fr hunum, sem g st , var hi besta tsni suur til Dyngjufjalla og Kverkfjalla, sem liggja langt suur af rfunum. au fjll sndust a engu breytt heldur sami tisvepp-myndai reykjarstrkur upp r Dyngjufjllunum, sem ar hefur sst allt sumar, og ekki voru eir rr mju gufustrkar, sem g ur hafi teki eftir upp r Kverkfjllum, neitt gildari a sj. austri l oka yfir landinu — lklega gufa og aska fr hinu nja gosi — og var hn a dreifast upp til Vatnajkuls. Vonum brara hvarf mr hinn mikli reykjarstrkur yfir rfunum, og skildi eftir unna, dkkleita gufu, en a fum augnablikum linum hf hann sig aftur upp remur kastgosum, sem g s glggt og fr hrra en ur. g fltti mr a vrmu spori heim, tk hesta mna og eysti af sta lei til eldgossins. Um nttina gisti g a Grnavatni Mvatnssveit, en nsta dag var br-frt veur og var g nauugur viljugur a fresta fer minni“. [San greinir fr ferinni eldstvarnar].

safold segir af t og eldi ann 6.september:

Tarfar hefir veri i lakara lagi sumar um land allt, a er vr hfum til spurt. Grasvxtur rr, einkum tengi. Nting tu ekki g. Fyrir vestan og noran sumstaar tn einnig mjg sngg. Hafs fyrir Hornstrndum, er sast frttist.

Ntt eldgos. 15.[gst] kva eldur hafa komi upp njum stvum Mvatnsrfum: nokku sunnar en ur og austar, upp fr Sveinagj. Er lti miki af v, en nna lsingu v hfum vr eigi fengi enn.

September: stug t, en fremur hl.

safold birti ann 1.oktber brf af Hornstrndum, dagsett 7.september:

Vertta er hr umhleypingasm og mjg kld, enda var hafshroi tluverur a flkjast fyrir Hornstrndum allan gstmnu sem lei. Hr er og hefir veri i sumar venjulegur grasbrestur, og a svo, a gamlir menn munaeigi slkt grasleysi engjum.

Noranfari birti 26.oktber brf r Skagafiri rita september(dagsett):

[Skagafiri dagsett seint september]: Han er n heldur gott a frtta, heilbrigi manna yfir hfu, heyskapur var heldur gur, engjar vru vast snggar, vannst vel a heyskap fyrir hagfelldustu t; tufall var meallagi, heyfyrningar voru via vor mesta lagi, og eins mun vera um alla Hnavatnssslu.

jlfur segir af t september:

[20.] Verttan lengst af kld, og n essa sustu viku vtusm mjg; heyskapur mun allva hr syra mega heita orinn meallagi skum gtrar ntingar, en tengjar hafa nlega allsstaar veri laklega sprottnar. Austur undir fjllum og Skaftafellssslu er nting sg lakariorin. Fiskiafli hefur ekki veri teljandi hr um nesin til essa fr v vor.

[30.] Tarfar til essa allgott, nema nokku hryjusamt n um nokkra daga. Engin srleg tindi a frtta me kaupaflki og sklasveinum, t allgu meallagi yfir land allt. Fiskiafli mikill Hnavatnssslu, en ltill enn hr syra.

Noranfari rekur sumart stuttlega pistli ann 26.oktber:

San nstlinumjnmnui hefir tin allajafnan, nema dag og dag, veri hr noranlands hin skilegasta fyrir heyskapinn, svo nting heyjunum yfir hfu var hin besta. tt ll deiglend jr vri grasltil og harvelli seinunni vegna urrkanna, munu heyin vast vera, a metldum fyrningumsem voru meiri og minni hj flestum, me meira mti. Turnar uru va hvar allt a v meallagi og stku sta meiri. Mlnyta af peningi var sg fremur rr, og kenndu menn a urrkunum og a stundum hefi ori vart vi sand, enda var hr oft meira og minna mistur, og stundum svo, a varla s tilnstu fjalla; eldurinn hefir lka alltaf veri sagur uppi, sr lagi Dyngjufjllunum, en enginn san lei sumari Mvatnsfjllunum.

Oktber: Hrarveur snemma mnuinum, en annars var betra veurlag.

ann 17.desember segir safold fr skipskaa Vatnsnesi 16.oktber (r brfi a noran):

Laugardaginn 16. oktber reru menn hr almennt, en nokku var hvasst og frst eim rri annar bturinn, sem reri fr Stpum. eim btnum var Agnar Jnsson fr Gnstum formaur ... a var a eins stundarkorn, sem nokku var hvasst, en lygndi svo brum aftur, og gjri logn egar lei daginn. a var fram rmsj, sem bturinn tndist.

jlfur segir stuttlega ann 18.oktber:

Verttufar a sem af haustinu er hefur veri all stormasamt; . 8.[oktber] og daga gengu illviri mikil, svo menn og skepnur uru fyrir hrakningum, og fennti f, bi undir Hafnarfjalli og Esjunni.

safold rekur t ann 20.oktber:

Framan af essum mnui var fremur hrakvirasamt hr syra, jafnvel kafaldshrir me fannkomum eigi litlum, svo a f fennti sumstaar. Smu frttir segir psturinn a noran, og bjuggust Hnvetningar vi a hafa misst talsvert f fannir. Nna sustu vikuna hefir vertta aftur veri hin blasta.

Noranfari birti ann 13.nvember brf af Suurlandi, dagsett 21.oktber:

Sumar ettasem n er a enda hefir mtt heita hagsttt Suurlandi, vori var nokku kalt og grurlti og grasbrestur meira lagi, en nting heyjum var allg og oftast hirt eftir hendinni, oft voru okur me mollum og sjaldan skarpir errar, hita dagar fir, a frtldum 23.—24.jn er hitinn var mestur 16, 17. jl 17 og 29.—30. gst 15—16. 20. gst gjri noranklgu, me hreti til fjalla svo snjai au, og ann 19. var vart skufalls i rnessslu. Rigningar voru aldrei miklar fyrr enn dagana fr 25.—27. september var miki rfelli, liusvo nokkrir dagar me hgviri ar til a kom norantt 6.[oktber] sem gekk versta norangar me snj og frosti 8.[oktber], var frosti 6 til sjvar niur, en snjhr gjri svo mikla a fannir komu til fjalla og alhvtt var bygg, og mun f hafa fennt vi fjallgara. Hinn 10. var landnoranstormur og bleytubylur og noranklga hinn 11., eftir a batnai veurttan og hefir san veri stillt veur, fagurt og mehgu nturfrosti. gr og dag er sunnan mari me hgri rkomu. sumar hefir veri hi mesta aflaleysi, en nna um tma hefir a heldur veri lflegra, af orski og su.

safold birti ann 20.oktber brf af Skgarstrnd, dagsett 1.oktber:

San g ritai sast han eru linir rr mnuir, jl, gst og september og vil gn rita stutt yfir : 1. til 6. jl gengu sunnan tsynningar me skrum; 7.—13. voru austnoran strviri me kalsa; 14.-31. vindar af msum ttum ttum, mist hregg ea erristundir. ... gstmnui hlst ekk vertta og veri hafi jl fram til hins 14. kom 4 daga samstur errir af norri, san br til sunnanttar nokkra daga og r v austnoran tt til mnaarins enda. Hinn 3.[gst] gjri aftakaveur af landssuri; fauk va hey. ... Allan septembermnu hefir veri hin hagstasta haustvertta; austan landsynningar ea vestan tnyringar me einstaka uppotum, helst af suri. ... Grasvxtur var i lakara lagi tnum, me lakasta mti votlendismrum og flum, en valllendi allgur. Sumir veittu v eftirtekt, a tufall var minna enn tleit fyrir, og kenndu v um, a allt smgresi hefi kulna t kuldunum framan af sumrinu. Mlnyta var me rrara mti, en t ltur fyrir a geldf veri gott til frlags.

safold birti ann 2. desember nokkur brf utan af landi:

[Skgarstrnd 1. nvember]: Nstliin oktbermnu hefir veri ein hin besta haustvertta hr um sveitir, sem hugsast getur. A vsu voru nokkrir kuldavindar fyrri hluta mnaarins af austnorri og kafaldshret ann 4.-8., svo a f fennti stku sta og feinar kindur frust hr og ar, en upp fr eim 13. til mnaarenda voru a heita mtti sfelld landsunnan blviri. Mest frost hr a morgni hins 9. -5R.

[ingeyjarsslu 28. oktber]: Sumar etta, sem n er lii, mtti teljast eitt me hinum betri sumrum hr sslu, skum veurga, og stillingar. Grasbrestur var a vsu nokkur sumstaar, en skum gtrar ntingar hefir heyafli manna yfir hfu a tala ori meallagi og sumstaar betur. Slturf er me vnna mti. ... haust hefir veri sannnefnd ndvegist, a fr teknu einnar viku kuldakasti um mnaamtin september og oktber. N hlfan mnu hafa veri stug blviri, og jafnaarlega 6—10 gr. hiti daginn. Ekki er eldgosinu me llu loki. Sumardaginn sastan sumri gaus upp einu vetfangi gurlegur reykjarmkkur landsuri, og fylgdu v dunur miklar og dynkir, svo hvein hverju fjalli.

[Eyjafiri 8. nvember]: Tin hefir veri hin skilegasta allt haust, sfelldblviri og stillingar dmafar; elstu menn muna eigi anna eins. Nna nokkra daga hefir veri hrarveur, en snjkoma hr um bil engin. Mjg ltillsnjr kominn. Fiskiafli rrara lagi, en komnir allgir hlutir, v a gefi hefir a ra hverjum degi allt hausti, og aldrei urft a fara skinnkli. M kalla, a hr hafi veri stk rgska n upp hlft anna r, san sumarmlum 1874.

[Breiafjarareyjum 10. nvember]: Hausti hefir veri hr venjubltt og jafngan fjrskur muna menn ekki.

[Hornafiri 13.oktber]: Tin var g hr sumar og heyskapur gu lagi. Reyndar var oft urrklti, einkum eftir hfudag, en hey nttist brilega.

Noranfari birti ann 26.febrar 1876 r brfi r safjarardjpi, dagsett 11.janar:

Hausti og fyrripartur vetrar, hefir mtt gur heita samanburi vi 2 r undanfarin, komu kr inn 6. oktber, og 8.[oktber] var hr strkafald.

jlfur segir 5.nvember:

Af verttu eirri, sem gengi hefur, hafa menn tla, a eldar su uppi austur jklum. Uppi Hvtrsu hafa menn og st sj til eldgosa nokkra undanfarna daga. Geta menn til a eir eldar hafi enn upptk sn hinni miklu kolagrf slands, Vatnajkli. N ganga allhr noranveur me frosti (2—3 R.), en snjr hefur ekki falli Suurlandi fr v septembermnui.

Nvember: Hryjusamt um suvestanvert landi, en mun skrra noraustanlands.

safold segir af t og slysfrum nvemberpistlum:

[12.] Sustu dagana af [oktber] og a sem af er essum hefir stai hr norangarur allsnarpur, me talsveru frosti (4—5R), en lti sem ekkert snja nema fjll.

A kvldi hins 15. [oktber] lagi skip, sem tti heima suur Leiru og var hr beitufjru, af sta han suur anga gu veri, en um nttina hvessti mjg noran, og kom skipi hvergi fram. Er haldi a a hafi fyllst siglingu og sokki me llum mnnunumskammt undan Hlmsbergi, er svo er nefnt. Skipverjar voru 5: formaurinn orgeir Jnsson fr Litla-Hlmi, ungur maur og hinn rskvasti.

[22.] Hinn 15. [nvember] slotai norangarinum og gjri u, sem stai hefir san, nema hinn 19., htardaginn, var frost me austanblsanda. Ekkert er fari a fiskast enn. [Htinvar samkoma Austurvelli egar afhjpu var stytta Thorvaldsen sem ar st lengi san].

safold segir ann 4.febrar 1876 af slysfrum (stytt hr):

[safjarardjpi 12.janar 1876]: Hinn 22. nvember [1875] barst bti landtku norur Slttu( Aalvkurskn). ar er bott brimlending. Drukkaiformaurinn og einn hseta, eu 2 skolai upp lifandi. ... Hinn 20. desember frst btur me 4 mnnum fiskirri fr Arnardal Skutulsfiri; rak btinn upp fyrir innan Hnfsdal hinu megin fjararins, me einum manni dauum . — gamlrskveld tndust 4 vinnumenn Einars snikkara Hlfdnarsonar Hvtanesi, heimlei r kaupsta niamyrkri og kafaldi, hfu lent svonefndum Ftarboa hinumegin vi Hestfjr, og fundust 3 lkin upp rekin morguninn eftir ar nesinu, og bturinn skammt ar fr brotinn steini.

[Af rum heimildum blasins]: Kona fr Rifgiringum Hvammsfjarareyjum var ti afarantt hins 6. nvember fer fr Arnarbli a Galtardal.

Noranfari birti ann 31.desember r feinum brfum:

[Suurlandi 30. nvember]: Fr v g ritai r seinast um rferi af Suurlandi hefir a veri essa lei: a sem eftirvar af oktber voru sunnanttir, rkoma 26. og san blasta veur, sem vordegi. Me nvember br til noranttar og storma; var hinn 3. mistur miki, lkast vsem Logi gamli eytti upp sku sinni arna norrinu eins og t, hvert skipti sem norantt hefir komi san 2. pskum; dagana fr 5.—14. var noranklga me frosti, var a hst 6. 12. og 13., 4—8. Seinni dagana fll snjr og var harvirishr til fjalla hin eina er komi hefir. ann 15.[nvember] kom hlka og ofsastormur sunnan me rigningu; hinn 20. daginn og nttina fyrir, eins hinn 22. tk upp allan snj af lglendiog miki r fjllum; hefir san veri gviri, og stundum austanstormur.

[Barastrandarsslu 8.nvember]: Vegna grasbrests nstlii sumar var heyskapur hr me rrara mti, en vegna heyfyrninganna geta flestir sett sig pening lkt og i fyrra.

[Borgarfiri 1.desember]: Veurttan hefir veri einstaklega g, alltaf urrviri me hgum frostum.

Desember: Hagst t framan af, mjg hltt var noraustanlands. San var stugra, einkum um landi sunnan- og vestanvert.

ann 23.desember birti Noranfari fyrri hluta af lngu brfi fr Siguri Hallormssta - vi styttum a miki hr. Einnig er hr brot r tveimur rum brfum r sama tlublai:

[Frttir r skusveitum Mlasslum 1. desember 1875]: a var 19. jl sumar, a g skrifai seinast um tlit hr i skusveitum. Eftir avoru oftast urrkar og hitar einkum Hrai, t allan slttartma; kom sjaldan votur dropi r lofti. Grasi var alla t a spretta hgt og hgt fram yfir hfudag ar sem deigt var undir og askan yfir rtinni, litill sist munurinn. Slegin skutn spruttu og miki upp, svo sumstaar var slegi aftur. Vegna urrkanna og vikursins rtinni, voru menn mjg lengi a sl tnin, v enga stund beit. ...

Fyrir a, hva lengi var veri a berja tnunum, var t heyskapartminn miki of stuttur, enda tku hin gisnu str a visna af nturfrostum eftir mijan september, svo nrri l au hyrfi. ... rangurinn af heyskapar-barttunni var vast s Hras-skusveitum, a menn fengu af tu 1/2 til 2/3 mti mealri va meira ea minna, ... Annars var ar [ fjrum] va mikill grasbrestur, eigi sst ar sem engin aska var teljandi, v jr var ar vanalega urr, enda hafi komi ar kyrkingur grur kuldum, sem komu etir snjfelli um lok mamnaar vor, einkum ar sem engin aska var til a hlfa rtinni. Var theyskapur sumstaar hr fjrum, engu meiri en Hras-skusveitum — enda byrjuu eir sltt miklu seinna flestir en vi Hrai og askan tafi ar fyrir. ar sinntu margir sjvargagni fram yfir mitt sumar v afli var fyrir og mikil gagnsvon af honum.

Nokkur rifveur komu hr sumar, sum velhvss. var oft glrulti af skuryki. Reif skuna r skflunum t um grasbletti og mela. Fjarska miki lenti lkjum, m og vtnum og sumt rauk yfir fjarlgar sveitir skulausar, svo ar var eins og sporrkt og rauk r jrunni gengi var. Af essu minnkai strskefli hj okkur og dreifist, svo eigi m telja eftir af v rijung sama sta, varla meira en fjrung. Af mrum gat aldrei rifi, btti heldur , svo ar er enn skulagi yfir llum mosa og sinu 1 til 3 umlungar ykkt nema fnakollum. ar kalla g a mikilaska hafi falli, sem hn hylur enn allan mosa, svo hvergi sr til, hverjum mrarbletti. ...

Margir tra a vetur veri afbragsgur ef jareldurinn verur uppi alltaf anna veifi (eins og hinga til Dyngjufjllum) og er a eigi lklegt, egar hitaofninn er eigi fjr. held g etta geti dvel brugist og mikil felli me snjkyngjum geti komi milli, v oft liggur eldurinn niri tmum saman. (Enda getur hann htt a gjsa).

Lk v hefir tinveri haust og vetur sem af er. Hr var blut fram yfir byrjun oktbermnaar. Svo komu rigningar og bleytusnjar, fram a veturnttum, svo blut, eins og um sumar fram yfir byrjun nvember. San gjri bleytuveur og harindi um 3 vikur, svo mjg va var lti um jr. N um 20.[nvember] kom aftur a og er san stilling og g t.

[Austurskaftafellssslu 14.nvember]: Me septembermnaarbyrjun br hr til votvira og storma, sem hlst vi til ess dag, a n er grimmdarveur noran me snjkomu;

[Grmsstum Fjllum 8.desember] San sunnudaginn seinastan sumri, hefir ekki sst han eldur Sveinagj, en alltaf er reykjareimur rv hrauni, og r Dyngjufjllum rkur stugt; gr var reykjarkfurinn me meira mti, svo hann tk htt loft upp, og var mjg str ummls.

jlfur segir ann 4.desember:

Nvembermnuurvar fremur rosasamur framan af, en undir lok hans gjri stillur og gviri.

safold segir stuttlega af t desember:

[7.] Vertta er enn g og oft bl, frostltil og snjar a kalla engir. Hlufall miki nokkra daga um mnaamtin.

[18.] Vertta er enn hin sama og ur; sfelldar ur og hgviri. — Fiskileysi algjrlegt, eins og a undanfrnu haust.

[30.] N um jlin hafa hr gengi grimmilegir tsynningar, me strrigningum milli. — Gjrsamlegt fiskileysi enn llum veiistum hr syra.

safold birti ann 4.febrar 1876 r brfi af Skgarstrnd (dagsett):

Fyrri hluta nvembermnaar [1875] gekk norantt og landnyringar, me allsnrpu frosti stku sinnum (12 hinn 14.); sari hlutann landsynningar me um og blvirum. Fyrri hluta desembermnaar hldust landsunnangviri fram og komu hlufll mikil, en sari hlutann voru sunnantsynningar me blotum og bleytukafldum.

Lkur hr a sinni umfjllun hungurdiska um ri 1875. Tlur m finna vihengi.

ru vihengi er tafla sem snir atburar eldsumbrotunum - hn er fengin r:Reck, H. (1910): Das vulcanische Horstgebirge Dyngjufjll mit den Einbruchscalderen der Askja und des Knebelsees sowie dem Rudloffkrater in Centralisland. Abhandlungen der kniglich preussischen Akademie der Wissenschaften. Physikalisch-matematische Classe, II s.1-99.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Sasta frsla | Nsta frsla

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Jn 2023
S M M F F L
        1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30  

Njustu myndir

  • w-blogg070623a
  • Slide16
  • Slide15
  • Slide14
  • Slide13

Heimsknir

Flettingar

  • dag (10.6.): 190
  • Sl. slarhring: 435
  • Sl. viku: 2866
  • Fr upphafi: 2271232

Anna

  • Innlit dag: 185
  • Innlit sl. viku: 2589
  • Gestir dag: 182
  • IP-tlur dag: 180

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Eldri frslur

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband