Af įrinu 1751

Lżsingar į vešurlagi įrsins 1751 eru harla rżrar (finnst okkur). Nokkrir annįlar fjalla žó um žaš - en viršast tyggja nokkuš hver eftir öšrum. Getiš er um mikil frost og ķsalög, en žó segir lķka frį góšum vetri. Kannski hann hafi ekki veriš mjög vešrasamur og gjaffrekur. Slęmt hret gerši um mišjan maķ. Sumariš viršist hafa veriš fremur hagstętt nyršra, en dauft syšra. Samkomulag er um hagstętt haust og aš žaš hafi jafnvel veriš meš besta móti.

Niels Horrebow męldi hita og loftžrżsting į Bessastöšum fram į sumar. Hitamęlir hans var nś lengst af utandyra - nema ķ verstu vešrum. Žó ófullkomnar séu gefa žessar męlingar mikilsveršar upplżsingar um tķšarfariš.

ar_1751t

Hér mį sjį eina fjóra töluverša frostakafla, žann sķšasta snemma ķ mars. Sömuleišis er bżsnakalt lengi um og fyrir mišjan maķ. Viš veršum aš hafa ķ huga aš męlirinn var illa kvaršašur, en varla mjög fjarri lagi samt. Žaš var -13°R frost į męlinum sķšdegis žann 25.janśar. Ef um venjulegan R-kvarša vęri aš ręša jafngilti žaš -16,3°C. Horrebow segir um frostiš ķ maķ, aš žumlungsžykkur ķs hafi veriš į vatni ašfaranótt žess 11. og nęturfrost hafi haldist fram į ašfaranótt žess 24. Hann lętur žess getiš aš maķ 1751 hafi einnig veriš kaldur ķ Danmörku. 

ar_1751p

Horrebow nefnir sérstaklega hversu stórar loftžrżstisveiflur eru į Ķslandi mišaš viš žaš sem hann žekkir ķ heimalandi sķnu - og lętur žess getiš aš vešur geti veriš slęmt žó loftvog standi „vel“ og gott žótt hśn standi „illa“. Hér sjįum viš aš mikiš hįžrżstisvęši hefur rķkt viš landiš framan af febrśarmįnuši, en loftvog stóš lengst af lįgt ķ mars. 

Žaš vekur athygli hversu oft Horrebow talar um mistur eša móšu. Lķtiš viršist vera um snjókomu į Bessastöšum žennan vetur. Vindur var oftast milli noršurs og austurs fyrstu mįnuši įrsins. Illvišrasamt var snemma ķ aprķl. Fyrsta maķ segir hann vera hina indęlustu sumarblķšu. Žann 11. maķ fraus hins vegar vatn ķ eldhśsinu į Bessastöšum. Rigningatķš var um mišjan jśnķ og žann 17. var hvassvišri af sušaustri meš helliskśrum og žrumum - sķšdegis stytti upp. Žann 23.jśnķ snjóaši ķ Esju. 

Žó dagbók Jóns Jónasonar eldri į Möšrufelli sé meš lęsilegasta móti žetta įr er hśn rituš į latķnu. Žó ritstjóri hungurdiska skilji orš og orš treystir hann sér ekki til aš lesa įreišanlega śr. Fęrsla žriggja sķšustu daga įrsins er žó aušskilin - heldur hann:

„29., 30. 31. [desember] bonus, sine gelu“. Frostlaust góšvišri.  

Vetri lżst ķ annįlum. Hann viršist hafa veriš nokkuš hagstęšur sušvestanlands žrįtt fyrir frost, fréttir af mannfalli og stórvandręšum noršaustanlands eru heldur óljósar - kannski mį finna eitthvaš meira žar um ķ öšrum heimildum:

Ölfusvatnsannįll: Vetur frį jólum meš nįttśrlegri vešrįttu hinn allra besti. ... Tveir menn uršu śti fyrir vestan ...

Grķmsstašaannįll: Sį mesti frostavetur eftir jólin, einlęgt śt allan žorra, svo menn mundu žau ekki aš nżjungu meiri. Rišiš og runniš sjóarķs um allar eyjar fyrir Helgafellssveit, Skógarströnd, Skaršsströnd, einnig Breišafjaršareyjar undan Reykjanesi, sem og Breišasund milli Brokeyjar og nįlęgra eyja, einninn milli Öxneyjar og Hrappseyjar, allt Breišasund, jafnvel yfir um röstina milli Purkeyjar og Rifgiršinga. Tvö skip brotnušu į Hjallasandi um veturinn, žaš fyrra ķ ķs į žorranum, nįlęgt Brimnesi. ... Hiš annaš skipiš brotnaši viš uršina į sandinum, aš segja ķ mola, og žaš ķ litlu brimi; allir mennirnir komust af óhindrašir; žetta skeši į góunni. ... Mešalfiskiįr ķ kringum Jökul, en allrabesta nżting į fiskinum alstašar, eins eldivišar og heyja alstašar žar til spuršist į landinu, en haršindatķš upp į bjargręši noršan ķ Žingeyjarsżslu, svo fólk flosnaši žar upp, jafnvel prestar. Eyddust yfir eša um 40 bęir nįlęgt Langanesi, og sumt fólkiš žar nįlęgt af haršrétti śt af dó.

Saušlauksdalsannįll: Įrferši hart į Ķslandi, vetur frostamikill af hafķs, sem öndveršan vetur umgirti Noršurland. Peningafellir ķ Mśla- og Noršursżslum mestur, en vķša bjargarskortur. Sókti sušur uppflosnaš fólk aš noršan.

Vatnsfjaršarannįll yngsti: Vetrarfar frį nżįri til sumarmįla sęmilegt,

Höskuldsstašaannįll: Veturinn var hrķšasamur og haršur. Rak ķs aš og inn į gói, allur Hśnafjöršur uppstappašur. Gengu menn į Skagaströnd į ķsinn, drógu hįkarlinn hrönnum upp um vakir og bįru į land į hestum.

Ķslands įrbók: Haršnaši vešurįtt meš mišjum vetri. (s25) ...

Śr Djįknaannįlum: §1. Vetur haršur og hrķšasamur noršanlands frį mišjum vetri. Rak hafķs inn į góu og fyllti firši. Sį ķs lį lengi viš. Į Skagaströnd gengu menn į hafķsnum, drógu hįkallinn hrönnum upp um hann og fluttu til lands į hestum.

Vori lżst ķ annįlum. Kaldi kaflinn ķ maķ viršist skera sig nokkuš śr:

Ölfusvatnsannįll: Voriš var gott og žurrt. Gjörši sterkan kulda og storm meš bęnadegi [kóngsbęnadegi 7. maķ], og hélst sś vešrįtta ķ hįlfan mįnuš meš minnilegum frostum. Batnaši svo aftur og gerši gott. Žó var seint um gróšur, žvķ aš jöršin var vķša dauškalin.

Saušlauksdalsannįll: Voriš var kalt,

Vatnsfjaršarannįll yngsti: voriš lognasamt, kom sjaldan regn,

Höskuldsstašaannįll: Voriš kalt. Ķsinn lį lengi viš. Hvergi aš heyršist hér fyrir noršan fiskifengur um Jónsmessu og sķšan fiskifįtt og sjaldróiš. ... Grasvöxtur og heyskapur misjafn.

Ķslands įrbók: Voriš var nęsta hart upp į vešurįttu, so fénašur féll bęši noršan og austan lands, einkum ķ Vopnafirši, hvar ein kirkjusókn, sem kallast Refstašir, aleyddist aš fé, en prestur og sóknarfólk, žaš sem ei féll ķ haršrétti, flakkaši sušaustur eftir. (s26)

Śr Djįknaannįlum: Voriš kalt og hart vķšast um land.

Sumri lżst ķ annįlum. Žaš viršist hafa boriš misjafnt nišur - en fęr almennt ekki svo slęma dóma:

Ölfusvatnsannįll: Um sumariš var besta vešrįtta og nżting, žó graslķtiš vęri. ... Sįust vķša um Sušurlandiš flugur, lķkar litlu fišrildunum grįu (af hverjum ogso var óvenjulega mikiš), utan žęr voru langtum stęrri og svo sem safranóttar aš lit, meš tveimur öngum fram śt höfšinu og sķnum knappi į hvörjum anganum, nefndar af sumum nįflugur. ...

Saušlauksdalsannįll: sumar graslķtiš, en nżting góš. (s430)

Vatnsfjaršarannįll yngsti: sumariš žurrkasamt og grasvöxtur hęgur, en nżting besta;

Höskuldsstašaannįll: Sumar- og haustsvešurįtta óstöšug. ... Žaš haust fórst vermannafar til Vestmannaeyja meš įtjįn mönnum (aš skrifaš var). (s490)

Ķslands įrbók: Sumariš varš gott grasįr fyrir noršan, en hiš daufasta fyrir sunnan og vestan. (s27) ...

Śr Djįknaannįlum: Sumarvešrįtta vķšast allgóš og grasvöxtur góšur nyršra, en ķ aumasta lagi syšra og eystra, en nżting heyja var allgóš.

Hrafnagilsannįll: Grasvöxtur ķ mešallagi og heynżtingar góšar žaš af er lišiš. (s682)

Hausti lżst ķ annįlum og viršist hafa veriš mjög hagstętt nema ef til vill austanlands. 

Ölfusvatnsannįll: Haustiš var vętusamt frį Michaelismessu [29.september] Ķ austurfjóršungi landsins gjöršu hallęri vegna grasbrests, ónżtingar af vętu, svo žar gekk, og af žvķ aš fiskur fékkst žar ekki, svo aš į žessu sumri dóu žar ķ vesöld 70 manneskjur, sem sannspuršist. Vetur til jóla mikiš góšur. (s367)

Grķmsstašaannįll: Haustvešrįtta ķ betra lagi og jafnvel ķ besta mįta allt fram til jóla, žó meš sjóbönnum og fiskileysi kringum Jökul. Frosthęgt og snjólaust til jólanna. (s614)

Vatnsfjaršarannįll yngsti: haustiš og vetrarfar til nżįrs bęrilegt.

Ķslands įrbók: Haustiš og veturinn fram til nżįrs višraši ķ besta mįta (so varla festi snjó į jöršu. (s29)

Śr Djįknaannįlum: Haustiš žķšvišrasamt svo varla festi snjó į jöršu fram um nżtt įr. (s 77). Fyrir noršan enginn fiskur til Jónsmessu, žar eftir fiskfįtt og sjaldróiš. Mešalafli kringum Jökul en nżting besta. Um haustiš mjög aflalķtiš syšra og nyršra. Hval rak um haustiš ķ Vopnafirši, 2an į Sléttu, 3ja į Laufįssgrunni. (s77).

Almennar haršindafréttir śr Djįknaannįlum:

Haršindi mestu ķ Mślasżslu, eyddust 24 bęir ķ hennar noršurparti meš prestsetrinu Refstaš, frį hvörju sķra Jón Ólafsson gekk meš konu og börnum og sótti um Öręfažingin. Kollfellir af peningi kringum Langanes. Ķ mišpartinum var og hallęri mikiš af fiskleysi og ónżtingu heyja. Kringum Langanes flosnušu margir upp og fólk dó ķ haršrétti, en 40 jaršir lögšust ķ eyši; ķ Vopnafirši eyddist heil kirkjusókn, en fólkiš flśši. (s 77). §3. Skiptapi af Flateyjardal um haustiš meš 4 mönnum ķ ofsavišri.

Espólķn dregur śt śr annįlunum:

Espólķn: XIX. Kap. Žann vetur, er įšur er getiš, nęstan žvķ er žeir Eggert og Bjarni fóru aš kanna Ķsland, eftir hann mišjan, haršnaši vešrįtt noršanlands; var žį dautt įšur meir en 40 manna ķ haršrétti, į Langaness-ströndum, ķ Fljótsdalshéraši utarlega, og um Vopnafjörš, og 40 bęir ķ aušn, en nś gjörši kolfelli kringum Langanes, og margir flosnušu upp; hófust haršindi mikil ķ landi, eyddist heil kirkjusókn ķ Vopnafirši, og fénašur féll fyrir noršan land. (s 26). Aflalķtiš var žį fyrir sunnan og noršan, en allgott undir Jökli. (s 27). XXI. Kap. Sumum mönnum žótti žaš ills boši um sumariš, at mikiš var af fišrildum noršanlands bleikgulum, köllušu sumir nįflugur eša ręningjaflugur, og er sagt aš žau séu alltķš utanlands. Gott var žį grasįr fyrir noršan, en verra sušur og vestur um land, og žó vešrįtt góš, žar var og nżting allill. (s 29).

Lżkur hér frįsögn hungurdiska af įrinu 1751. Žakka Sigurši Žór Gušjónssyni fyrir innslįtt flestra annįlatextanna [śr Annįlaśtgįfu Bókmenntafélagsins] og Hjördķsi Gušmundsdóttur fyrir tölvusetningu įrbóka Espólķns (ritstjóri hnikaši stafsetningu til nśtķmahįttar - mistök viš žį ašgerš eru hans).


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Nóv. 2019
S M Ž M F F L
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30

Nżjustu myndir

  • w-blogg191119b
  • w-blogg191119a
  • w-blogg151119g
  • w-blogg151119g
  • w-blogg151119g

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (21.11.): 265
  • Sl. sólarhring: 319
  • Sl. viku: 2188
  • Frį upphafi: 1852497

Annaš

  • Innlit ķ dag: 241
  • Innlit sl. viku: 1857
  • Gestir ķ dag: 229
  • IP-tölur ķ dag: 222

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband