Hinn dęmigerši śtsynningur

Žegar žetta er ritaš (mišvikudag 28. desember 2016) gengur dęmigeršur vetrarśtsynningur yfir landiš. Rétt aš nota tękifęriš til aš fjalla lķtillega um hann.

Žó śtsynningur sé ķ grunninn annaš nafn į sušvestanįtt (enn notaš ķ Fęreyjum) ber merking oršsins ķ sér ašra vķdd, lżsir lķka vešri og er ekki hvaša sušvestanįtt sem er. Žessari įkvešnu tegund fylgja nefnilega él (eša skśrir) - oft hagl. Mikill munur er į vindi ķ éljunum og į milli žeirra. Élin, sem koma śr hįreistum éljaklökkum eru misžétt og sé snjór į jöršu og vindur mjög hvass viršast žau jafnvel renna saman ķ samfellt kóf og fęrš spillist mjög. Oft fylgja žrumur (skruggur) og eldingar. 

Žegar śtsynningshugtakiš er notaš sem lżsing į vešri fremur en įtt eru menn kannski ekki allt of stķfir į žvķ aš įttin skuli vera śr sušvestri - hśn getur lķka veriš śr vestri eša jafnvel sušri - fylgi éljagangur eša įkafar skśrir eins og nefnt var. Į Sušurlandi er heyrist stöku sinnum talaš um „öfugan śtsynning“ og er žį vķsaš til śtsynningsvešurlags - en sušaustanįttar. 

Viš skulum nś lķta į nokkur vešurkort dagsins ķ dag - til aš nį įttum. Žau eru śr safni evrópureiknimišstöšvarinnar (Bolli Pįlmason hannaši śtlit) og gilda öll kl. 6 ķ morgun (mišvikudag 28. desember). 

Slide1

Illvišriš frį ķ gęr er komiš langt noršur ķ haf, en köld lęgš situr eftir į Gręnlandshafi og stżrir til okkar sušvestanįtt og éljagangi. Nż lęgš er viš Nżfundnaland į leiš til okkar og veldur slagvišri į morgun (fimmtudag 29. desember). 

Slide2

Hér mį sjį hęš 500 hPa flatarins (jafnhęšarlķnur heildregnar) og žykktina (litir) į sama tķma. Viš sjįum hér aš kalda loftiš į uppruna sinn vestur ķ Kanada - eins og reglan er ķ śtsynningi. Žar mį kenna kuldapollinn mikla sem viš höfum kallaš „Stóra-Bola“. 

Hér skulum viš taka sérstaklega eftir žvķ aš vestan viš land er „žykktarflatneskja“, langt į milli jafnžykktarlķna - žykktin er į milli 5100 og 5160 metrar į stóru svęši. Aftur į móti eru į sama svęši fimm jafnhęšarlķnur - nokkuš žéttar. Žetta žżšir aš hįloftavindurinn slęr sér langleišina til jaršar. Vęru jafnžykktarlķnurnar jafnmargar jafnhęšarlķnunum og nokkurn veginn samsķša žeim gętti strengsins ekki viš jörš. 

Slide3

Nęsta kort sżnir žykktina (heildregnar lķnur) og einnig hita ķ 850 hPa, hann er sżndur ķ lit. Viš sjįum žykktarflatneskjuna viš Vesturland vel. Įtta til tķu stiga frost er ķ 850 hPa-fletinum. Žaš er ekki sérlega mikiš en nógu kalt til žess aš loftiš veršur óstöšugt yfir hlżjum sjónum. Sjórinn hitar loftiš (hękkar žykktina) um 20 metra (1 stig) į hverjum 6 klukkustundum (ef trśa mį reikningum reiknimišstöšvarinnar). 

Slide4

Hér mį sjį skynvarmaflęši milli lofts og yfirboršs lands eša sjįvar. Rauši liturinn sżnir hvar loftiš gręšir varma - žaš er žar sem kalt loft blęs yfir hlżjan sjó. Hlżindin sem gengu yfir ķ gęr eru hér fyrir austan land - žar er loft hlżrra en sjórinn.

Heildregnar lķnur sżna hitamun sjįvaryfirboršs og lofts ķ 925 hPa-fletinum (ķ um 600 metra hęš yfir sjó). Į Gręnlandshafi er hann um 10 til 12 stig. Kyndingin gerir loft ķ nešstu lögum mjög óstöšugt - og žegar greiš leiš er upp til vešrahvarfa myndast bólstrar og sķšan miklir élja- eša skśraklakkar - einkennisskż śtsynningsins. 

Slide5

En vestanloftiš er komiš frį meginlandinu mikla, Noršur-Amerķku, og er viš upphaf feršar sinnar fremur žurrt og żtir undir uppgufun į leiš sinni. Viš žaš tapar sjįvaryfirboršiš lķka varma - sį varmi nżtist ekki til hitunar heldur geymist ķ vatnsgufu loftsins - kallast dulvarmi. Žegar loftiš rķs ķ klökkunum žéttist rakinn aftur og vermir (dulvarminn losnar sem sagt er) - en ķ žetta sinn efri lög vešrahvolfsins. - Śrkoman fellur svo til jaršar - sumt gufar aftur upp į leišinni - og kęlir loftiš aftur. Žetta ferli hefur flókin įhrif į stöšugleikann ķ éljagangi - getur bęši aukiš hann eša bęlt eftir ašstęšum. 

Slide6

Evrópureiknimišstöšin sżnir okkur einnig žaš sem žeir kalla žykkt jašarlagsins - ekki endilega nįkvęmt metiš - en gagnlegt samt. Ķ jašarlaginu er millilišalaust samband lóšrétt - žvķ ofar sem žessi beinu tengsli nį žvķ lķklegra er aš klakkaskż séu til stašar - sé loft į annaš borš nęgilega rakt. - Kortiš sżnir vel hvar klakkauppstreymiš er įkafast - žar rķkja raušir litir į kortinu. - Viš sįum hins vegar į skynvarmakortinu hvernig landiš kęlir loftiš (žaš var gręnt) og bęlir allt uppstreymi. - Éljaklakkar sem ganga inn yfir land aš vetrarlagi eru žvķ annaš hvort leifar af žeim sem myndast yfir sjó - eša žį aš lóšrétt streymi viš fjöll hefur gangsett žį (ekki upphitun yfirboršs eins og yfir sjónum). Éljagangur ķ śtsynningi nęr sjaldan til Austurlands - žó vindurinn geri žaš.

Śtsynningur meš éljum eša skśrum veršur žvķ ekki til nema kalt loft streymi frį Kanada śt yfir hlżrri sjó og alla leiš til Ķslands - žaš veršur aš gerast sęmilega greišlega žvķ sjórinn jafnar fljótt hitamuninn og žį dregur śr klakkamyndun. - Aš sumarlagi er meginlandiš hlżrra en sjórinn - śtsynningsklakkar myndast žį mun sķšur, auk žess sem vindar eru aš jafnaši hęgari og loftiš of lengi į leišinni žó kalt sé ķ upphafi. Vandi er žį aš nį lofti śr vestri til landsins sem getur bśiš til žann hitamun lofts og sjįvar sem žarf til aš mynda éljaklakka sem nį til vešrahvarfa. - Žaš kemur žó fyrir - ritstjóri hungurdiska man eftir ekta śtsynningi ķ jśnķlok og einnig um mišjan įgśst og sjįlfsagt mętti finna dęmi ķ jślķ. 

Įrstķšasveifla śtsynningstķšni er žvķ mikil. Ķ vešuryfirliti fyrir febrśar įriš 1907 segir Jónas Jónassen landlęknir: „Eins og vant er ķ febr. hefur sušvestanvindur (śtsušur) veriš langoptast, meš svörtum éljum ķ milli;“

Žegar hér var komiš sögu hafši Jónas fylgst meš vešri ķ 40 til 50 įr. Viš skulum reyna aš athuga hvort stašfesta megi tilfinningu hans fyrir febrśarmįnuši. Ķ žvķ skyni teljum viš éljaklakkaathuganir ķ Reykjavķk 1949 til 2016 - žį daga sem sušvestan- og vestanįtt er rķkjandi į landinu öllu - og bśum til męlitölu (leišrétt er fyrir misjafnri lengd mįnaša). Viš skulum ekki velta vöngum yfir tölugildunum sjįlfum - en žau ęttu samt aš segja eitthvaš til um hlutfallslega tķšni śtsynnings įriš um kring.

Śtsynningsmęlir - įrstķšasveifla

Hér er gefiš til kynna aš śtsynningur sé hįtt ķ 30 sinnum algengari ķ febrśar heldur en ķ jślķ - skyldi žaš vera rétt? Vetrarmįnuširnir fjórir eru įmóta - en febrśar gerir sjónarmun betur en hinir žrķr - var žaš ekki žaš sem Jónas gaf til kynna? - Tķšnin vex jafnt og žétt žegar į haustiš lķšur - en į vorin er skoriš skyndilega į. 

Śtsynningsmęlir

Annars hefur veriš „skortur“ į śtsynningi į sķšari įrum. Myndin hér aš ofan viršist stašfesta žessa tilfinningu. Nokkuš sló į śtsynning į hafķsįrunum svonefndu og žar um kring - og žegar hlżnaši upp śr 1995 fór lķka aš draga śr tķšni hans - sérstaklega sķšustu tķu įrin (aš undanteknu įrinu 2011). Viš ęttum žó aš fara varlega ķ aš tengja žetta hnattręnum vešurfarsbreytingum af mannavöldum. - Lķklegt er aš śtsynningurinn snśi aftur hvaš sem žeim lķšur. 

Ķ gömlum hungurdiskapistlum mį finna meira um śtsynning og tķšni hans. 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Okt. 2019
S M Ž M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Nżjustu myndir

  • w-blogg241019b
  • w-blogg231019a
  • w-blogg191019b
  • w-blogg191019a
  • w-blogg141019a

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (24.10.): 31
  • Sl. sólarhring: 722
  • Sl. viku: 1836
  • Frį upphafi: 1843395

Annaš

  • Innlit ķ dag: 23
  • Innlit sl. viku: 1612
  • Gestir ķ dag: 23
  • IP-tölur ķ dag: 23

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband