Sari hluti saldar (sguslef 14)

Af hagkvmisstum eru stundum sett skil milli fyrri og sari hluta saldar vi umplun segulsvis jarar fyrir um 780 sund rum og nefnt var sasta slefi. Enn er a myndin ga r grein Zachos og flaga (2000).

w-zachos-isold-sidari-hluti

Sama mynd og fyrra slefi nema hva hr er einungis liti sustu milljn rin. Raua strikalnan er vi segulumskiptin urnefndu. Samstugildin eru talin vitnisburur um a magn vatns sem bundi var jkli hverjum tma. Athugi a kvarinn er hr hafur fugur (eins og ur). v strra sem samstuviki er - v strri jklar (mest nest ferlinum). Tlurnar sna nmer sjvarsamstuskeianna (MIS) ar sem oddatlur eru hlskei og slttar tlur jkulskei. Um a var fjalla fyrra bloggi- noti leitarreitinn sunni til a finna a.

Fyrri hluti saldar einkenndist af 40 sund ra sveiflum smagni, en a er nrri sveiflutma mndulhalla jarar. Fyrir rmum milljn rum fr a a breytast og sveiflur sem standa 100 sund r hafa ori meira berandi. essi httur var a mestu kominn fyrir um 700 sund rum. gerist a furulega: Sveiflurnar stkkuu, jklar uru minni hlskeium heldur en ur hafi veri en jafnframt meiri kuldaskeium.

Hva a er sem veldur essari breyttu hegan veit enginn me vissu. Hringvikssveifla jarbrautarinnar er um 100 sund r a lengd. Hn getur ein og sr traulega ri smagninu. Sveiflusinnar hafa n 35 r leita logandi ljsi a skringum. eir sem hafa horft sveiflurit vita a egar tvr (ea fleiri) sveiflur me mismunandi sveiflutni eru gangi kemur a v a r mist magna ea deyfa hvor ara og skiptast tmabil me strri spnn og nnur ar sem hn er minni.

Hugsanlegt er a sveiflurnar mtunarttunum hegi sr annig. Ekki hefur tekist a sna fram a svo s. grpa sveiflusinnar til nsta rs: A leita a minni kerfinu. Minni getur bi veri sj, landi og jklum. a er alla vega vst a jkulskildirnir miklu brna og myndast ekki rskotsstund. v m segja a minni eirra s alla vega mta langt og sveiflutmi t.d. slnndarreksins ea jarmndulhallans. Smuleiis eru sveiflur hugsanlegar djpsjvarhringrsinni - en annig sveiflur eru einkum notaar til a skra styttri sveiflur og er a lklegra.

Margar mtunar- og minnisttasveiflur hafa s dagsins ljs - r eiga flestar sameiginlegt a falla kaflega vel a ggnunum - tt engin s eins grundvallaratrium. Enda er a svo a um lei og fari er a herma ggn me sveiflum af margskonar tni sem valin er af hermiforriti er varla hj v komist a finna samsvrun. essu fylgir mikil ma. raun vera einhver elisfrileg rk a styja val sveiflum. Jarbrautarsveiflurnar hafa ann stra kost a r eru bi raunverulegar og a hrif eirra dreifingu slgeislunar eru reiknanleg. Telja m fullvst a r koma vi sgu fornveurfari. En arar sveiflur? Ekki veit g.

a er vel hgt a hugsa sr a veri strjkulhvelinngilega str urfi sameiginlegt tak fleiri sveiflutta til a losna vi au aftur. En hvers vegna skyldu hlskeiin vera hlrri? Jkull sem er horfinn hefur ekkert minni - er a?

Ein kenningin er s a vi endurteknar saldir 40-sund ra sveifluskeisins hafi smtt og smtt undirbi r sari me v a ba til sfrera sem lifi af hlskeiin og smtt og smtt ni dpra. Strjklar essara fornu jkulskeia hafi stai hlrra landi og ess vegna brna miki a nean. Endurtekningin hafi smm saman mynda ykkari og ykkari sfrera og undirlagi ess vegna bori miklu ykkari jkla sari jkulskeia.

Hr m minna a samstuvikin myndinni sna smagn en ekki hita. Jafnkalt hefi geta veri essum stuttu skeium og eim sari og lengri. En sami hnfurinn stendur enn knni, hva me essi hlrri hlskei?

En ur en vi yfirgefum myndina m taka eftir v a jkulmagn virist aeins fjrum sinnum hafa ori jafnmiki ea meira og var vi hmark sasta jkulskeis. Tali er a smagni hafi ori mest samstuskeii 12 (sj grein Ehlers og Gibbard). l vi a shafi aki allarBretlandseyjar og vantai ekki nematv til rj hundru klmetra upp a n suur til Svartahafs. Aeins 200 km voru milli meginjkulsins og ess mikla jkulhvels sem akti Alpalndin. Menn telja a Grnlandsjkull hafi ori einna mestur samstuskeii 6 (nstsasta jkulskeii).

Nokkur hlskei hafa komi ar sem smagn var jafnlti og n er. Heldur minni s var sasta hlskeii (Eem, samstuskei 5e), en ekki miklu minna, munar 5-8 metrum sjvarstu. a ir a Grnlandsjkull hefur veri minni en n. Tali er a samstuskei 11 hafi veri mest og lengst hlskeianna og hafi sjvarstaa veri 20-29 metrum hrri en n. Menn velta vngum yfir v hvort allstr hluti vesturjkuls Suurskautslandsins hafi horfi og hugsanlegt er einnig tali a jkull hafi hrfa talsvert inn til landsins Suur-Grnlandi annig a skgar gtu vaxi eim slum. tarlegri umfjllun um Grnlandsjkul var sguslefi 11 og greininni sem a byggist (sj ar).

g mun sar slefa meira r veurfarssgunni eftir v sem rek og tmi leyfir, en miilsins vegna er hjkvmilegt a nokku veri um endurtekningar.

Efni er fengi r:

Ehlers, J. andP.L. Gibbard (2007),The extent and chronology of Cenozoic Global Glaciation. Quarternary International, 164-165, s.6-20.

Zachos, J., M. Pagani, L. Sloan, E. Thomas, and K. Billups. 2001. Trends, Rhythms, and Aberrations in Global Climate 65 Ma to Present. Science, Vol. 292, No. 5517, pp. 686-693.


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: Gunnar Th. Gunnarsson

Frlegt. Hvar erum vi stdd sveiflunni nna? Hlnandi ea klnandi?

Gunnar Th. Gunnarsson, 17.1.2011 kl. 11:01

2 identicon

Tmaskei, sem nr "einungis" yfir milljn r er ekki ngu langt er a, til ess a landrek hafi hrif sjvarstrauma? ru lagi, getur veri svo mikill munur rakainnihaldi andrmsloftsins a a hafi sjlfst hrif sveiflurnar?

orkell Gubrandsson (IP-tala skr) 17.1.2011 kl. 15:13

3 Smmynd: Trausti Jnsson

Gunnar. Vi erum skeii ar sem breytingar jarbrautarttunum eru til klnunar. Tala er um 0,1C earmlega a hverjum sund rum. Menn greinir nokku um a hvenr ntt jkulskei hefjist. g mun e.t.v. taka eitthva saman um a sar.

orkell Svo er a sj a sustu milljn rin hafi ekki ori a miklar breytingar landaskipan a hn skri breytingar. Almennt er tali a rakainnihald andrmsloftsins fari aallega eftir hita ess. Aukinn raki fylgi v hlskeium, bti hlindin, en komi eim ekki af sta. g mun vonandi sar fjalla nnar um a ml og nokkra trdra ess.

Trausti Jnsson, 17.1.2011 kl. 23:23

4 Smmynd: Sveinn Atli Gunnarsson

a m lesa athyglisveran pistil Einars Sveinbjrnssonar loftslag.is um Veurfar Norurheimskautsins fr upphafi okkar tmatals. ar segir Einar m.a. eftirfarandi:

N eru a svo sem engin n tindi a loftslag hafi fari klnandi norurhveli jarar sasta rsundi ea svo ef 20. ldin er undanskilin. Hin svokallaa fjlvitnar Moberg og hinn frgi hokkstafur Mann hafa snt svipaa run, en bar byggja r msum gerum veurvitna.

Sveinn Atli Gunnarsson, 17.1.2011 kl. 23:34

5 Smmynd: Trausti Jnsson

Svo virist sem veurfar hafi fari klnandi 4 til 6 sund r a minnsta kosti. Einfaldasta skringin eru margnefndar breytingar jarbrautarttunum slnndarreki og halla jarbrautarinnar. Klnunin hefur ekki ori jafnt og tt og einnig hefur hn veri misjfn eftir rstmum. Vetur hafa lti klna ea ekki en aftur mti hafa sumur klna talsvert. Greina m tmabil ar sem klnunin virist stvast ea a a hefur hlna um stund. pistli vef Veurstofunnar fjalla g nnar um essa nlegri klnun. Pistillinn heitir: Um hitafar slandi og norurhveli fr landnmi til 1800. ar er fjalla um sj mismunandi skringar breytingum hitafari sustu 500 til 2000 ra.

Trausti Jnsson, 18.1.2011 kl. 02:23

6 Smmynd: Hskuldur Bi Jnsson

Sll Trausti, takk fyrir slefi - en g les a alltaf af huga. g gti veri a fara nokku undan mr nna og tti a ba eftir nstu slefum, en hr er samt spurning tengt efninu:

Er skilningur inn svipaur og minn, a a hafi veri hgfara klnun undanfarin nokkur sund r - sem svo var rofin me hlnun sem s hnattrnt s orin meiri en hmarki ntma (holocene maximum - climatic optimum)? g mia alltaf vi gta mynd, sem fengin er me msum veurvitnum (ni er snt me r vinstra megin sem bendir hitastig 2004):

http://www.loftslag.is/wp-content/uploads/2010/06/Thumb_Holocene_Temperature_Variations.png

Hskuldur Bi Jnsson, 18.1.2011 kl. 09:43

7 Smmynd: Trausti Jnsson

Hski. g skil mli annig a hgfara klnun hafi veri gangi 4 til 8 sund r. Algengast er a kenna slnndarrekinu um hana. Mikilvgt er a sem bestar upplsingar fist um hita bestaskeii (climatic optimum), a gefur mguleika a magnsetja hrif reksins. rtt fyrir mikla hlnun sustu ratugi er ekki tali ori jafnhltt okkar slum og var bestaskeii. Hugsanlega er ori jafnhltt einhverjum rum stum heiminum - g veit a ekki. egar hiti n og bestaskeii er borinn saman verur a hafa huga a nverandi hstu hir hita hafa aeins stai 10-15 r. Ekki er nokkur lei a bera ann tma saman vi fyrri skei vegna ess a upplausnin ggnum sem n yfir eldri tma leyfir a ekki. annig er hugsanlegt a einhver 10 r bestaskeii hafi veri mun hlrri en n, en vi vitum hins vegar a 1-4 sund r voru a mealtali jafnhl ea hlrri en n er.

Trausti Jnsson, 18.1.2011 kl. 12:04

8 Smmynd: Hskuldur Bi Jnsson

Takk Trausti.

Veistu um einhverjar rannsknir ar sem reynt er a taka saman hitabreytingar bestaskeii (holocene) og bera saman vi nverandi hlnun? g er a meina hnattrnt, stabundi eru sveiflurnar alltof miklar til a hgt s a reyna a alhfa nokku.

Hskuldur Bi Jnsson, 18.1.2011 kl. 14:18

9 Smmynd: Trausti Jnsson

S tmi sem nverandi hlnun hefur stai er varla ngu langur til a bera saman vi hlindi bestaskeis. En sjlfsagt er a reyna. Langbesta bkin (af nokku mrgum) sem g hef s um veurfar sari hluta sasta jkulskeis og ntma er Climate Change in Prehistory eftir William J. Burroughs, gefin t af Cambridge UP 2005. etta er lka besta bkin sem g hef s eftir ennan hfund en hann hefur skrifa nokkrar mjg agengilegar bkur um veurfar og veurfarsbreytingar. g mli me eim llum.

Trausti Jnsson, 19.1.2011 kl. 00:50

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Ma 2024
S M M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Njustu myndir

  • Slide10
  • Slide9
  • Slide11
  • w-1945v
  • Slide8

Heimsknir

Flettingar

  • dag (24.5.): 26
  • Sl. slarhring: 81
  • Sl. viku: 1494
  • Fr upphafi: 2356099

Anna

  • Innlit dag: 26
  • Innlit sl. viku: 1399
  • Gestir dag: 26
  • IP-tlur dag: 26

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Eldri frslur

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband