Endurtekiğ efni (um hlınun)

Nú bregğum viğ okkur rúm 20 ár aftur í tímann. Şá skrifaği ritstjóri hungurdiska grein sem birtist í Lesbók Morgunblağsins 28.mara 1998 undir yfirskriftinni: „Aukin gróğurhúsaáhrif í íslenskum veğurathugunum“. Greinina prıddi undurfögur mynd (eftir RAX) af hafísröst viğ Vestfirği - sem tekin var nokkrum dögum áğur. Greinina má auğvitağ finna á timarit.is, en ritstjórinn rakst á hana í ljósriti á dögunum og finnst ekki alveg út í hött ağ birta hana hér og nú. Ástæğan er sú ağ í greininni var auk fortíğar fjallağ um framtíğina og settar fram nokkrar einfaldar sviğsmyndir (eins og şağ er kallağ) um şróun hitafars. 

Hér ağ neğan kemur fyrst texti greinarinnar í heild - ásamt myndum (ekki şó sú fallega). Viğ sleppum şó millifyrirsögnum. Ağ lokum eru fáeinar vangaveltur um şağ sem síğan gerğist í framhaldinu - til loka ársins 2017. Vonandi hafa einhverjir gaman af ağ rifja şetta upp (en şeim sem ekki hafa şağ er fyrirgefiğ - eins og venjulega). Şağ má nú taka fram ağ í handriti var titill greinarinnar „Merki um aukin gróğurhúsaáhrif í íslenskum veğurathugunum?“ - öllu şokukenndari (auğvitağ) heldur en sá sem síğan birtist í Lesbókinni. Kannski rétt ağ taka fram líka ağ áriğ 1998 sáust ekki enn merki şess ağ kuldakastinu mikla sem hófst hér á landi áriğ 1965 (eğa svo) væri um şağ bil ağ ljúka.

Og hefst şá greinin:

Í fjölmiğlum og manna á meğal er talsvert rætt um hlınun af völdum aukinna gróğurhúsaáhrifa. Sem vonlegt er sınist sitt hverjum og er reyndar ástæğulaust ağ halda ağ öll kurl séu endanlega komin til grafar í şeirri umræğu. Nokkuğ hefur á şví boriğ ağ hegğan veğurlags á Íslandi síğustu áratugi sé notuğ sem röksemdafærsla gegn hugmyndum şorra vísindamanna um hlınandi veğurlag. Hér sé şrátt fyrir allt kaldara nú en var fyrir miğja öldina. Hér er ætlunin ağ fjalla lítillega um şetta mál.

w-blogg151119a

1. Hiti á norğurhveli jarğar 1856 - 1997. (Úr safni Hadley-reiknimiğstöğvar bresku veğurstofunnar og Climatic Research Unit viğ Norwich-háskóla á Bretlandi). Tölurnar á lóğréttu ásunum sına frávik hita frá meğallaginu 1951-80 í Celcíusgráğum.

Lítum fyrst á kunnuglega mynd sem sınir meğalhita á norğurhveli frá 1851 til 1997 (1). Súlurnar sına frávik meğalhita hvers árs frá meğaltali áranna 1951-1980, en şykkari línan sınir 15-ára keğjumeğaltal. Stöldrum nú viğ nokkur atriği. Frá upphafi línuritsins til um 1920 er hitinn lengst af ağ sveiflast svona 0,2° til 0,4° undir meğallaginu áğurnefnda. Um 1920 fer ferillinn ağ sveigja uppáviğ. Şó „brekkufóturinn” sé viğ 1917 er şağ ekki fyrr en síğar sem greinilegt er ağ fariğ er ağ hlına. Ef brugğiğ er blaği fyrir şann hluta myndarinnar sem sınir tímann eftir 1929 sést ağ fram undir şağ eru árin flest á svipuğu róli. En síğan tekur viğ skeiğ şar sem hiti nær meğallaginu áğurnefnda. Greinilegur toppur er áriğ 1944, en síğan gengur hlınunin dálítiğ til baka. Hlıjasti hluti şessa tímabils er ekki fjarri 0,3° hlırri en var síğari hluta 19.aldar. Næsti brekkufótur er um miğjan 8. áratuginn. Ár sem eru marktækt hlırri en şau hlıjustu fyrr á öldinni koma şó ekki fyrr en 1988 eğa svo. Síğustu 10 árin hafa greinilega veriğ hlırri en áğur şekkist á şví tímaskeiği sem şessar mælingar ná yfir. Nú er svona 0,2 - 0,3° hlırra en var um miğja öldina, ş.e.a.s. 0,5° - 0,7° hlırra en í upphafi aldar og síğari hluta şeirrar síğustu. Á myndinni má einnig sjá ağ fyrir 1880 er breytileiki milli ára meiri en síğar hefur veriğ. Ekki er víst af hverju şetta stafar en skortur á mælingum gæti veriğ hluti skıringarinnar. Nú er unniğ mikiğ viğ ağ reyna ağ framlengja şetta línurit aftur á bak til síğasta hluta 18. aldar. Óvissan í şeim reikningum er mikil, en şó hefur komiğ í ljós ağ hiti virğist a.m.k. tvisvar hafa orğiğ hærri heldur en var eftir miğja 19. öld, ef til vill ekkert ósvipağ şví sem viğ sjáum á íslenska línuritinu hér ağ neğan. Ef hlınunin er miğuğ viğ şessi hugsanlegu fyrri hámörk verğur hún sennilega nær 0,5° en 0,7°.

w-blogg151119b

2. Hiti í Stykkishólmi 1831-1997. Skásettar punktalínur upp frá vinstri til hægri: Miğlína, leitni (trend) hitans yfir tímabiliğ í heild (0,633°C/100 árum). Efsta línan er sú sama og miğlína ağ viğbættum 1,5°C, neğsta línan er 1,5°C undir miğlínunni. Rauği, breiği ferillinn sınir 15-ára keğjumeğaltöl á öllum myndunum 2 til 6. 

Şá lítum viğ á mynd (2) sem sınir hitafar í Stykkishólmi frá şví um 1830 til okkar daga. Mælingar hófust í Stykkishólmi 1.nóvember 1845, en meğ samanburği viğ mælingar í Reykjavík má meğ nokkuğ góğu móti áætla Stykkishólmshitann aftur á 3. áratug 19. aldar. Enn eldri mælingar eru til og er nú unniğ ağ lausn túlkunarvandamála sem viğ er ağ stríğa til ağ nota megi şær til şess ağ framlengja línuritiğ aftur til 1775. Hægt er ağ túlka şessa mynd á fleiri enn einn veg. Hér er hins vegar ætlunin ağ líta á einn möguleika, şann ağ hér hafi şrátt fyrir allt hlınağ nokkurn veginn jafn mikiğ og ağ meğaltali á norğurhveli.

Hitafarinu má skipta í tvenns konar tímabil, hlı og köld. Fremur hlıtt tímabil stóğ í 8 ár eğa svo á 5. áratug 19. aldar. Annağ hlıtt tímabil var viğ lıği frá um 1925 til 1964. Hlıjasti hluti şessa síğara tímabils er u.ş.b. 0,5° hlırri en hlıjasti hluti fyrra tímabilsins, 70 - 80 árum áğur (eins og efsta beina línan á myndinni sınir). Kalt tímabil hófst um 1850 og stóğ fram á 3. áratug şessarar aldar. Annağ kalt tímabil hófst 1965 og stendur kannski enn. Hlıjustu ár şessa síğara kalda tímabils eru ekki fjarri şví ağ vera 0,5° hlırri en hlıjustu ár síğasta kalda tímabils. Hitafariğ eftir 1965 er nánast eins og beint framhald af şeirri hægu hlınun sem átti sér stağ frá upp úr 1860 til 1920. Veğurfar á Íslandi er meğ şeim sérkennum ağ stöku sinnum eru hafşök af ís norğan og austan viğ land. Şá lokast fyrir upphitun lofts af norğlægum uppruna norğan viğ land og landiğ verğur eins konar tangi út úr Grænlandi. Şá breytist veğurlag á Íslandi og slík ár fá einskonar „aukakulda”. Viğ sjáum ár af şessu tagi á síğustu öld, en ekki á şessari. Şetta voru 1836, 1859, 1863, 1866, 1869, 1874, 1881, 1882 og 1892. Viğ lá ağ viğ færum í şetta far 1979.

Beina línan sem liggur um myndina şvera skáhallt gegnum súluşyrpingarnar uppáviğ til hægri sınir 0,63° hlınun á hundrağ árum eğa u.ş.b. şağ sama og er á norğurhveli í heild. Hlıindaskeiğin tvö áğurnefndu eru samkvæmt şessari túlkun sérstakar sveiflur sem şurfa ağra skıringu en aukin gróğurhúsaáhrif. Hvağ veldur veit enginn, en ımsar skıringartilgátur hafa veriğ nefndar en şær verğa ekki raktar hér.

w-blogg151119c

3. Framtíğarsın. Ferlar framlengdir meğ şví ağ  bæta frávikum hlıskeiğsins um og fyrir miğja öldina (og upphafi síğara kuldaskeiğs) viğ framhald leitnilínu. Leitnilínan sınir sem fyrr 0,633°C hitahækkun á hverjum 100 árum. 

Hvert verğur svo áframhaldiğ? Şağ veit auğvitağ enginn. Şağ gæti t.d. komiğ nıtt aukahlıindaskeiğ. Şağ ætti şá e.t.v. ağ verğa hlırra en hiğ fyrra, kannski eins og á næstu mynd (3; „Framtíğarsın 1a”). „Framtíğin” á şessari mynd er einfaldlega şannig fengin ağ gamla hlıindaskeiğinu er bætt viğ línuritiğ í framhaldi af árinu í ár, en nú væri byrjun şess hlırri en var um 1920, í upphafi şess fyrra. Kannski heldur núverandi „kuldaskeiğ” áfram og stendur hátt í eina öld.

w-blogg151119d

4. Framtíğarsın. Ferlar framlengdir meğ şví ağ bæta frávikum kuldaskeiğsins fyrra viğ framhald leitnilínu. Leitnilínan sınir sem fyrr 0,633°C hitahækkun á hverjum 100 árum. 

Mynd 4 („Framtíğarsın 1b”) er şannig fengin ağ frávik gamla skeiğsins frá beinu línunni er líka notağ sem frávik áranna 1998-2062 frá sömu línu. Şó er gerğ sú breyting ağ fjögur mestu hafís- og kuldaárin veriğ skorin burt ağ nokkru (şau sem lenda neğan neğstu skálínunnar á mynd 2. Ef eitthvağ ámóta yrği raunin mættum viğ bíğa lengi eftir jafnhlıjum árum og á 4. áratugnum, jafnvel şó gróğurhúsaáhrifin héldu áfram ağ aukast eins og veriğ hefur. Vöntun á hlıjum árum á Íslandi væri şví enginn afsönnun á vaxandi hlınun í heiminum. Viğ gerğ şessarar framlengingar var ákveğiğ ağ láta şetta síğara kuldaskeiğ einnig hanga neğan í línunni eins og hiğ fyrra. Şağ breytir şó ekki miklu şó meğalfráviki fyrra kuldaskeiğsins (0,28°) yrği bætt ofan á.

Kannski bætir hlınunin í sig eins og tölvureikningar virğast benda á. Niğurstöğur veğurfarslíkan- reikninga virğast benda til şess ağ hlınun á næstu 100 árum verği á bilinu 1,5° til 3° ağ meğaltali yfir jörğina.

w-blogg151119f

5. Framtíğarsın. Eins og mynd 3 ağ öğru leyti en şví ağ í stağ 0,633°C hitahækkun á hverjum 100 árum er sett hækkunin sett 3,0°C á 100 árum eftir 1997. Şetta er viğ efri mörk şess sem líklegt er taliğ í skırslum IPCC-hópsins.

Síğustu myndirnar (5; „Framtíğarsın 2a” og 6; „Framtíğarsın 2b) eru eins gerğar og myndir 3 og 4 nema hvağ á şessum seinni myndum er hlınunin eftir 1997 sett viğ efri mörkin eğa 3,0°C/100 ár. Takiğ eftir şví ağ şrátt fyrir şessa miklu hlınun koma ár sem eru hlırri en hlıjustu árin á 4. og 5. áratugnum ekki fram fyrr en eftir 2015 í síğara dæminu, en eftir um áratug í şví síğara.

w-blogg151119e

6. Framtíğarsın. Eins og mynd 4 ağ öğru leyti en şví ağ í stağ 0,633°C hitahækkun á hverjum 100 árum er sett hækkunin sett 3,0°C á 100 árum eftir 1997. Şetta er viğ efri mörk şess sem líklegt er taliğ í skırslum IPCC-hópsins.  

Şessi fjögur ímynduğu dæmi ætti ekki ağ taka alvarlega og auğvitağ verğur raunveruleikinn einhver allt annar. Kannski kemur hafísinn af fullum şunga aftur? Viğ gætum e.t.v. fengiğ „aukakuldaskeiğ” jafn óvænt og hlıindaskeiğin? Svo gæti auğvitağ hlınağ strax á şessu ári?

Niğurstağan er sú ağ „skortur á hlınun” hérlendis er ekki í neinu ósamræmi viğ hugmyndir um aukin gróğurhúsaáhrif. Svo virğist sem á Íslandi hafi hlınağ alveg jafn mikiğ og ağ meğaltali á norğurhvelinu öllu şegar til langs tíma er litiğ.

- - - 

 

Hér lıkur greininni gömlu. Nú hafa liğiğ 21 ár (og reyndar nærri şví 22). Şví má spyrja hvernig şessar sviğsmyndir hafa gengiğ eftir - hvernig hefur hlınunin gengiğ fyrir sig?

w-blogg151119g

Svarti ferillinn á şessari mynd sınir 15 ára keğjumeğaltöl hita í Stykkishólmi allt fram til áranna 2004 til 2018 - hinir litirnir sına sviğsmyndirnar fjórar (og byrja á 1984 til 1998). Şær sviğsmyndir sem sındu áframhaldandi kuldaskeiğ (og undirliggjandi hlınun) eru lengst frá şví ağ hafa komiğ fram, en hlınunin á şessari öld fylgir hlırri sviğsmyndunum nánast nákvæmlega. Blái ferillinn sınir síğan framtíğ şar sem (undirliggjandi) hlınun heldur áfram eins og veriğ hefur (0,6°C/öld) - en ağ núverandi hlıskeiği ljúki - eins og şví fyrra. 

Bleiki ferillinn sınir aftur á móti nærri 5 sinnum hrağari hlınun - hún er svo hröğ ağ „náttúruleg“ kólnun hefur ekki í viğ hana - şó mikil sé. 

Viğ ættum ağ sjá af şessu ağ şağ er eiginlega alveg sama hver hitaşróun næstu 40 ára verğur hér á landi - allar tölur verğa í samræmi viğ aukin gróğurhúsaáhrif - hitabreytingar til skamms tíma á einum stağ segja nær ekkert um şağ sem er ağ gerast í heiminum í heild. 

Spurningin er hins vegar sú hvort viğ höfum undanfarin 20 ár veriğ ağ taka út stağbundna hlınun eğa ekki - henni er ósvarağ. Şağ má hins vegar halda şví fram ağ fari hiti næstu 20 ára vel upp fyrir bleika ferilinn sé eitthvağ mikiğ í gangi - og şá trúlega á heimsvísu - hin gríğarlegu hlıindi síğustu 20 ára hér á landi hafi şá ekki veriğ eitthvağ stağbundiğ. 

Şağ má benda á ağ hlıjasta ár alls tímabilsins í Stykkishólmi var 2016 - meğalhiti şá hærri heldur en öll 15-ára meğaltöl sviğsmyndanna. 


Bloggfærslur 15. nóvember 2019

Um bloggiğ

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er veğurfræğingur og áhugamağur um veğur.

Færsluflokkar

Des. 2019
S M Ş M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Nıjustu myndir

  • halavedrid_pp
  • Slide8
  • Slide7
  • Slide6
  • Slide5

Heimsóknir

Flettingar

  • Í dag (11.12.): 555
  • Sl. sólarhring: 739
  • Sl. viku: 3460
  • Frá upphafi: 1859995

Annağ

  • Innlit í dag: 498
  • Innlit sl. viku: 2966
  • Gestir í dag: 461
  • IP-tölur í dag: 436

Uppfært á 3 mín. fresti.
Skıringar

Innskráning

Ath. Vinsamlegast kveikiğ á Javascript til ağ hefja innskráningu.

Hafğu samband