Af rinu 1824

Tarfar var venjulegt rinu 1824. a byrjai a vsu nokku elilega, me hefbundnum vetrarumhleypingum, en egar lei mars raist veur. Fyrstu rr mnuir rsins voru kaldir. San tku hlindi vi og aprl, ma, jn og jl virast hafa veri venjuhlir. Heldur klnai gst og san tku vi venjurltir kuldar. nvember og desember fdma rltir. Flestum heimildarmnnum ber saman um a tarfar hafi veri mjg stillt lengst af og a var ekki fyrr en kom vel fram vetur a hann fr a dengja niur snj Norurlandi. Brandstaaannll segir orrtt: Var t einstakleg v a ei kom a ea bloti um rj mnui fyrir nr.

ar_1824t

Jn orsteinsson landlknir Nesi vi Seltjrn mldi hita og loftrsting hverjum degi. Lklega hefur sra Ptur Vivllum mlt hita flesta daga, en svo illa vill til a ekkerthefur varveist af mlingum hans 1824. Ekki hefur frst af rum mlingum etta r. Mlingar Jns eru nokku nkvmar (lguust miki sar) en hafa samt veri notaar til a giska mnaa mealhita Reykjavk og Stykkishlmi. Ef tlunum er tra eins og r koma fyrir er jn 1824 s hljasti sem vita er um - en vi skulum samt ekki stafesta a.

Vi gtum hins vegar viurkennt oktber og nvember kldustu fr upphafi og desember ef til vill sem ann nstkaldasta. Or Brandstaaannls sem vitna var hr a ofan benda heldur til ess a rtt s.

fyrri hluta mars geri haran frostakafla - en san er nnast frostlaust til sumars og aan fram haust - san stugt frost. etta er venjuleg hegan veurlags hr landi.

ar_1824p

Mealrstingur var methr bi jn og jl og venjuhr gst og oktber lka. byrjun febrar kom srlega djp lg a landinu og fr rstingur Reykjavk niur 924 hPa. etta var lengi viurkennt lgrstimet vi Norur-Atlantshaf. Vi gerum ekki r fyrir nkvmni aukastaf - vi vitum t.d. ekki nkvmlega um h loftvogarinnar yfir sjvarmli, n eiginleirttingu hennar. Jn las heldur ekki me fullri nkvmni af voginni - fr a gera a sar. En tki var lngu sar bori saman vi loftvog sem Gaimard-leiangurinn kom me hinga til lands og bar eim saman.

Ekki frttist af s vi Norurland, en ess er geti blainu slending (ratugum sar) 31.jl 1862 a nokkur s hafi veri vi Austurland 1824 og hafi selur veri sleginn honum vi Lomundarfjr og Borgarfjr eystra.

Brandstaaannll:

Vestan og sunnantt me kfld og blota, me jarleysi til 16. janar, a hlku geri. Kom jr upp sveitum, en hross brutu ei lengur heium. Eftir a landnyringar, kfld og frostmiki. Me febrar hrar af llum ttum og stundum grimmarhrkur. Fyrstu gudaga gott veur og blotar eftir, svo snp kom upp. Ei bj a henni lengi. 6 mars ofsamikil austanhr. gulok brutust menn suur gaddi, svo s ei til jarar heium, en stundum var snp sveitum. Me aprl kom bati, hg og stug hlka, svo vatnsgangur var ei mikill, san gavor.

krossmessu bin vallarvinna og grasafjallsferir komnar, er lukkuust vel. Ekki geri hret n kuldakast, svo margurt f var a gum notum. 28.jl lgust lestir suur og gaf eim vel. Slttur byrjai 15.jl. Var n grasvxtur gur, rekjur og urrkar, er oft skiptist um; skileg heyskapart, svo vel fylltust tmar tftir. Lka hefi mtt vera vi heyskap til veturntta, v ei snjai bygg, en frost og stillt veur lengst. oktber sama staviri og snjleysa. nvember stundum frostmiki. Me desember snjasamt og fyrir jlin lagi strfenni. Var n einstakleg t v, a ei kom ia ea bloti um 3 mnui fyrir nr. Me jlum kom f gjf. Aflalti syra og nting vegna votvira. Fheyrt var a skip kom Hfa um fardaga (v slaust var ori). (s90)

Bjarni Thorarensen ritar Gufunesi 3.mars:

... mr er n nlega a austan skrifa, a menn rnessslu efra parti su farnir a lga peningi fr heyjum v sumari var graslaust a kalla, en veturinn hinn notalegasti, svo mltki tlar a sannast a sjaldnast fyrnast grn hey gari. (s160)

Klausturpsturinn 1824 (VII, 5, bls. 81

Hj oss var veturinn varst yfri ungur; frostaltill a snnu, en snja og ofverasamur; og svalg upp heybjrg manna, svo til strfellis horfi, hefi ekki milt vor r v btt. Nokkrir fjrhirarar uru ti me f nyrra hlaupa byljum jlafstu ea skammjlu. Feinir drukknuu sj ea vtnum. Fiskiafli haust [1823] a mestu enginn Faxa-bugt og sraumur ar til vertarloka, en Vestmannaeyjumog austan me besta fyrirtakog af besta fiski eins vestra.

Jn Mrufelli talar vel um vetrarlok og vor. G hlka var sustu viku febrar og jr kom upp. Fyrstu viku marsmnaar telur hann hara, nstu allsmilega. San fylgdi miki g, stillt og virasm vika og eins var sasta vika mars miki stillt.

Aprl var gur framan af, en snjdyngju mikla geri fyrir mijan mnu en tk fljtt upp. San gur bati. Ma segir hann aallega hlindalausan og urran lengi vel en undir lokin var grur betra lagi.

Klausturpsturinn 1824 (VII, 10, bls. 164)

Sumari, egar trunni, reyndist hr landi hltt, frjsamt og indlt, gaf og rkuleganheyjafengflestum, nema [af] votlendi gjru hann t hallai, endasleppanaf haust-rigningum. Almenn heilbrigi hefir v fylgt og mannheill, nema hva hkarla-veia skip fr Kvgindisdal Saulauksdalsskn vestra frst seint ugst .. hkarlalegum, af suaustan stormi. Meinast formaurinn, rni roddsson, hafa hika vi tma a skera af sr 14 fengna hkalla, til hvers anna skip vissi, er af komst. Faxafiri var sumarfiskafli srltill. ... ann sjtta ma 1824 bjargai kaupmaur Safs, vi innsiglinguhinga, tta mnnum norlenskum af hkarlaskipi fr Keflavk, sem reki var a stormi vestur haf. S nundi frst, er hann sleppti toginu, egar upp tlai danska skipi. Sexringur, sem r sama sta [] var ar ti hkarlalegu, ni landi Hjrtsey Mrum.

Magns Stephensen ritar r Viey ann 28.jl:

rgska sm vihelst, grasvxtur gur og nting hans hinga til, heitt milt og spakt veur, san vorai fiskafli besti. ... Heilbrigi blmstrar landinu, svo ekki verur tt- og nrum kellingum nudda burt af essum hnetti ...

Barni Thorarensen ritar Gufunesi ann 9.september:

Grasvxtur hefir veri lakara meallagi tjr, betri tnum. errar stuttir tnasltti og v va hitna heyjum, ef au hafa ekki brunni en mjg votvirasamt san hundadagar enduust. Fla og lvesi er sagt allt floti svo ar ltur ei vel t ef veur- (s163) ttunni ei bregur. (s164)

Og enn ritar Bjarni ann 26.september:

Veirliget har nu i den senere Tid bestandig vret fugtigt og det seer derfor saare ilde ud med Hibiergningen paa hele Snderlandet i det mindste har jeg for min Deel over 4 Koesfodere He ude som jeg mistvivler om at faae bierget. Derimod har Heavlen paa Islands hele Nordkant lykkedes fortrinling vel. (s39)

lauslegri ingu: Veri hefur a undanfrnu veri rakt og illa ltur v t me heyflun llu Suurlandi, hj mr eru meir en 4 krfur enn ti og g efa a bjargist. Hins vegar hefur heyskapur gengi mjg vel noranlands.

Jn Mrufelli Eyjafiri hrsar mestllu sumri. Fyrstu dagar jn bsna stormasamir en smilega hlir, san g og hl t. Jn segir hann gtan, grasvaxtart bestu lagi og fari a sl lokin. Jl var lka gur og hagstur. Um vikuna fyrir ann 10. segir hann m.a. a t hafi veri allsmileg, en sari hlutinn svalur. Viku sar er g t og besti urrkur hey. Vikan fyrir 24. var g og heyskaparholl og vikan ar eftir miki hl og hagst heyskap, hr og ar er bi a hira tn. gst segir hann lkan jl, miki hagstur heyskap svo va s ori vel heyja.

Klausturpsturinn 1825 (VIII, 1, bls. 20)

rgangur. San g haust bls. 164 f.. Klausturpsts minntist rferi hj oss, hefir fr v seint september til rettnda jla aldrei linnt mikilli kulda verttu, frostum og mrgum sveitum miklum snja unga og jarbnnum, n ess nokkurn tma fyrr hlnai. gftir og fiski f Faxafiri orskuu almenna bjargar rng va me sj og msum sveitum; var Suurnesjum og Gari syra haust, og vetrar-afli til rsloka gur og kringum Snfellsjkul, hvar og 12 til 1300 marsvna voru oktber rekin land vi Harakamp. Tvtugan hvalklf er mlt a bori hafi upp Staastaarreka, en viss flugufregn btir vi, a einhver strsti reyarfiskur, hr um 100 lna langur, s upprekinn Bjarneyjum, sannindi um enna eru efasm enn.

Einar Thorlacius ritar r Saurb Eyjafiri ann 5.febrar 1825:

Sumari var hi allra blasta anga til einum mnui fyrir vetur, r v einlg frost og lognkyrrur til ess um rettnda [1825], tk upp allan ann snj, sem fll jlafstunni.

Jn Mrufelli talar vel um verttuna september og lengi hausts, nema hva nokku frostasamt hafi veri og rviri nefnir hann hva eftir anna. Nvember telur hann meallagi, en hrasamt var nokku bland og jarskarpt. ann 18.desember segir hann a t s ei stillt, en rvirasm meira lagi. Jarleysi segir hann ori miki desember og a ann 6. hafi 3 menn ori ti. Sasta vika rsins var miki frostasm.

Annll 19.aldar rekur fjlda banaslysa, bi sj og landi, en dagsetninga og veurs ltt ea ekki geti. er sagt a 7.ma hafi skip fr Hraunum Fljtum farist me 8 mnnum og jladag var maur ti fr Mlakoti vi orskafjr. Eftir langa upptalningudrukknana og fleira er lokin sagt: Auk ess er tali a 11 yru ti, tveir hrpuu til daus, einn fll sjandi pott, einn di af bruna af sjandi mjlk, og einn merist til daua.

A lokum ltum vi feinar tavsur um ri 1824 r blki Jns Hjaltaln. Ritstjrinn verur a jta sig ffri a hafa aldrei heyrt bragarhttinn nefndan ur ( hrynjandin s kunnugleg), mun vera skhent rkast. Jn er ekki jafnngur me tina eins og flestir arir eir sem vitna - veturinn [1823-1824] var trlega umhleypingasamur og leiur hj honum [og september rkomusamur]. egar hr var komi sgu var Jn prestur Breiablsta Skgarstrnd - en hafi komi nokku va vi embttisferlinum. - Heimssmatnninn lokin rvalinu hr a nean enn vi ( ekki tengist hann veri beint).

Jn Hjaltaln 1824

Vetur liinn valla friinn veitti li
mrg var hrin, hrku tin hlda ji.

Harir snjar huldu ma, hagar brustu
blotar tir, byggog hlir, byljir lustu

Norurlandi naua standi nmast hitti
fi manna illviranna afli stytti.

Menn ar ti uru lta, eyddust bjargir,
veit eg eigi vel a segja vst hva margir
...
Aprlis fr meins mis, en majus stundum rosum hreyfi
hjr leifi haga grundum

Greri jrin, grnan svrinn grsin klddu
geislar frir frns um hlir fannir brddu.
...
Ntingga nyrra jar notin btti,
hrna vestra heyskap flestra hausti vtti

Fllu snjar, frusu mar fyrir vetur,
noran andi rek umandi oska-setur

Frostin hru festu jr fjtrum kulda,
sund og firi samfst byrgi svella hulda.

Fjkin sna fannlg va frni sendu,
me ra mokstur snja mnnum kenndu.
...
Grgin blvu, r og lvu, aldrei fyllist,
ofdrt selur, sgur, stelur, sfellt villist.

Heimska er mesta hug a festa heims vi gi
vort er fjri, vld og kjr veikum ri

Lfi eyist lni sneyist, listin rotnar,
heilsan kveur, hel aveur, holdirotnar.

Lkur hr a sinni a segja fr t og veri ri 1824. Ritstjri hungurdiska akkar Siguri r Gujnssyni fyrir innsltt texta Brandstaaannls.


Hvenr hefst vetur?

Einfalda svari vi spurningunni fyrirsgninni er a hann hefjist me fyrsta vetrardegi slenska tmatalsins forna. Ekki er fjarri v a slensku misserin skipti rinu tvennt hva varar mealhita. En tkum vi etta svar alveg bkstaflega erum vi jafnframt anna hvort a halda v fram a rstirnar su aeins tvr, - ea a vor, sumar og haust veri samtals a gera sr a gu a skipta me sr eim sex mnuum sem eftir eru egar veturinn hefur fengi sinn hlut. slkri skiptingu fellst kvei raunsi gagnvart slensku veurlagi - rtt er a, en tilfinningin er samt s a oftast nr s veturinn ekki fullskollinn seint oktber.

Fyrir nokkrum rum fjallai ritstjri hungurdiska allttarlega um haust- og vorkomu. eir pistlar eru reyndar allt of langir til a hgt s a hafa af eim einhver hagnt not - enda ekki tlast til ess. Ritstjrinn hefur hins vegar einlgan huga rstasveiflunni og llum breytingum veri sem fylgja henni.

Ekki stendur til a gera einhverja ttekt vetrarkomu stl vi vor- og haustpistlana sem minnst var a ofan, en samt er e.t.v. forvitnilegt a gera eitthva.

Hr eftir verur vetrarkoma hvers rs sett vi ann dag egar eitthva sem ritstjrinn nefnir vetrarsummu landsins nr 30 punktum. Punktarnir eru reiknair annig a fyrst eru fundnir eir dagar egar landsmealhiti bygg er nean frostmarks. Tlur hvers hausts eru n lagar saman fr degi til dags og vetur sagur byrjar egar talan nr 30.

etta er auvelt a gera aftur til 1961, vi getum lka reynt vi tmann fr 1949 til 1960, en v miur er dlti brot ggnunum 1960 og hugsanlegt ( ekki vst) a fyrra tmabili s ekki alveg reikningslega sambrilegt vi a sara. Smuleiis er lka brot essari ld (sem rannsaka arf betur). Vi reynum e.t.v. sar a komast fyrir essi brot. ar til a hefur veri gert skulum vi taka niurstunum me nokkurri var.

w-blogg031018

Lrtti sinn snir rin (tmabili fyrir 1961 er srmerkt), en s lrtti eru dagsetningar sem vsa til vetrarbyrjunar eins og hn er skilgreind hr a ofan. Fyrsta vetrarbyrjun tmabilinu er 25.oktber 1981. Sumir muna vel kuldana a haust. a hefur risvar gerst a vetrarbyrjun hefur dregist fram yfir ramt, lengst 1956 (s a marka a), en lka hausti 2002 og 2016 - eim rum lauk n vetrarkomu.

Mealtal alls tmabilsins er 30.nvember. Vetur, byrjar samkvmt skilgreiningu Veurstofunnar ann 1.desember. Falla mealtal og skilgreining vel saman. Sleppum vi tmabilinu 1949 til 1960 verur mealtali 27.nvember.

Vi tkum strax eftir v a vetrakomu hefur seinka mjg sustu ratugum. S leitni reiknu sst a seinkunin fr 1961 hefur safnast upp 25 daga, fr 15.nvember til 10.desember. etta er kannski fulltrlegt til a geta veri satt - en engu a sur btist hr enn vsbendingar um hlnandi veurfar.

Vi munum sar reyna a n tkum lengra tmabili - sem einnig nr til tuttugustualdarhlskeisins.


Enn af smu lg

Fyrir sex dgum var hr fjalla um rautseiga, en djpa lg sem var sveimi vestsuvestur af Asreyjum. Hn hefur fyrir allnokkru fengi nafni Leslie - hitabeltisstormur. Vi skulum enn gefa henni gaum.

w-blogg0201018a

Korti snir sjvarmlsrsting fimmtudaginn kemur - eins og evrpureiknimistin reiknar. Litir sna hita 850 hPa-fletinum. San fimmtudaginn var hefur lgin hreyfst til vestsuvesturs - en er mta djp og hn var kortinu sem vi sndum fyrir nrri viku. kortinu m lka sj allmikla lg vi sland hrari lei til norausturs - fer a hafa hrif hr sdegis mivikudag og veldur eins konar noranskoti fimmtudaginn.

a er ekki beinlnis hgt a halda v fram a lgin vi sland s afkvmi Leslie - en er a annig a henni nttist vel hltt loft sem streymir til norurs austan hitabeltisstormsins og greip a me til furauka lei sinni til slands. Stku spr hafa veri a gera r fyrir v a Leslie tkist a brjtast milli hrstisva noran vi - en r eru flestar v a a takist ekki. En aftur mti er rtt a halda fram a fylgjast me inngjfum hitabeltislofts a sunnan inn meginstreng vestanvindabeltisins, slkar inngjafir eru varasamar - bi hva varar vind og rkomu okkar slum.

Langtmaspr (sem vi tkum ekki allt of alvarlega) gera r fyrir v a Leslie endist a minnsta kosti viku til vibtar og lgin muni undir helgi sna af vestsuvesturstefnu sinni yfir til austnorausturs aftur. Kannski vi getum enn birt frttir af henni nstu viku?


Hloftastaan september

Mean vi bum eftir lokatlum septembermnaar fr Veurstofunni ltum vi stuna 500 hPa-fletinum nlinum september og berum saman vi mealtal. Korti geri Bolli Plmason eftir ggnum evrpureiknimistainnar og vi kkum honum fyrir a.

w-blogg011018a

Heildregnu lnurnar sna mealh 500 hPa-flatarins, en litir sna vik fr meallagi ranna 1981 til 2010. Vikin eru neikv stru svi - mest austan vi sland. Jkv vik eru aftur mti rkjandi um Atlantshaf vert fr austurhruum Kanada austur til Frakklands og Evrpu. etta ir a vestanttin yfir Atlantshaf hefur veri talsvert flugri en venjulega.

Vi sjum lka a hr landi var vestanttin veikara lagi og aukanoraustanantt viloandi, 500 hPa-flturinn er lgra lagi vi landi, mealh hans yfir landinu var 539 dekametrar, um 6 dam undir meallagi. Mealh hans var reyndar enn lgri september 2016, en voru sulgar ttir rkjandi - eins og sumir muna.


Af rinu 1810

Ekki segir miki af tarfari rsins 1810 almennum samantektum. Tarvsur , Esplin eitthva og Brandstaaannll er a komast flug. Ekki er geti um hafs. Rtt a hafa huga a siglingar voru me minnsta mti noranlands og austan vegna styrjaldarinnar Evrpu. Englendingar geru sig gildandi.

Veurdagbkur Jns Mrufelli eru illlsilegar eins og venjulega, en ar er tluvert magn upplsinga. Svipa er a segja um veurbkur Sveins Plssonar sem aallega eru haldnar Vk Mrdal hinar einfldustu veurlsingar su aulesnar flestar - eru samantektir hans a ekki. Danski strandmlingaflokkurinn stundai mlingar Akureyri allt ri og geri rjr mlingar dag - grarmikilvgar upplsingar um veurlag rsins. Breskir feramenn segja nokku um veurlag - og stu meira a segja fyrir mlingum Reykjavk veturinn 1810 til 1811.

ar_1810t

Hr m sj hsta og lgsta hita hvers dags rsins 1810 Akureyri. Auk ess eru settar inn stopular kvldmlingar Sveins Plssonar Vk Mrdal (grnn ferill).

Febrar og mars voru kaldir - mealhiti Akureyri -10,4 stig febrar og ann 22.mars mldist mesta frost sem nokkru sinni hefur frst af ar b, -35,9 stig. Vi hfum huga a lklega var mlirinn varinn og vst a frosti hefimlst svo miki me ntmaumbnai. Ekki var nrri v eins kalt janar.

Vori fr smilega af sta s a marka hitamlingarnar - en aftur mti er a merkilegt a a er nnast eins og a htti vi - a klnai frekar egar kom fram ma. Mealhiti var 1,9 stig Akureyri bi aprl og ma. lok ma hlnai verulega og var jn heild brilega hlr, mealhiti Akureyri var 11,1 stig. Leiindahrarkast geri kringum hvtasunnu [11.jn] og bi snjai og fraus Eyjafiri - en gtti minna syra.

Vi sjum vel lnuritinu a kaldara var jl - gengu miklar okur Akureyri eftir v sem athuganir segja. gst var kaldur, mealhiti ekki nema 7,0 stig og 4,9 stig september. San var oktber nokku hlr - mealhiti s sami og september. Nvember var fremur kaldur, en desember mjg kaldur, mealhiti ekki nema -7,6 stig. Mlingar Reykjavk sna einnig venjukaldan desember ar um slir.

Mikil hitasveifla var Akureyri um jlin, r -23 stiga frosti ann 27.desember og upp +10 stiga hita ann 30.

Mealhiti rsins reiknast ekki nema 0,8 stig Akureyri. etta s mjg lg tala er hn ekki miklu lgri en rsmealhitinn 1979, en hann var 1,5 stig Akureyri. Nstu tv r, 1811 og 1812 voru nokkru kaldari. S reynt a giska hita Stykkishlmi fst r talan 1,6 stig og 2,8 stig Reykjavk (nnast sama og 1979).

ar_1810p

Myndin snir sjvarmlsrsting Akureyri ri 1810. Veturinn er sveiflukenndur a vanda, athyglisvert a vi sjum hr e.t.v. hgfara bylgjur vestanvindabeltins, rj myndarleg rstihmrk me nokkurra vikna millibili, en lgrstingi ess milli. Vorrstingur er nokku hr a vanda og venjudjp lg hefur komi a landinu um mijan gst.

Svo segir um ri Annl 19. aldar:

Vetur fr nri var gur um eystri hluta Norlendingafjrungs, yngri um Skagafjr, erfiur Hnaingi og v framar er sunnar kom, og svo ar austur um. Gjri peningsfelli rnes- og Rangrvallasslum og um Austurland. Vori mtti kallast gott, var vtusamt. Grasvxtur betra meallagi. Nttust tur vel en they miur. Hausti rigningasamt, gott nyrra til jlafstu. San hart til jla en g hlka undir rslokin.

Annllinn getur um fjlda mannskra slysa, bi drukknanirog ess a menn uru ti. Engar dagsetningar er ar a finna nema hva ess er geti a 6. nvember hafi veur teki Laugarbrekkukirkju [ Breiuvk Snfellsnesi] og hn foki vs vegar. Einnig segir (n dagsetningar) a fiskisktan Sveimarinn er Bjarni riddari (Svertsen) hafi lti byggja hafi foki. Hugsanlegt er trlegt a a hafi veri sama veri (btafoks er geti frsgn hr a nean ann dag) - en norantt er sjaldan takasm Hafnarfiri ar sem Bjarni bj.

Brandstaaannll:

Jarleysi hlst me smblotum, snp blotum nokkur fram orra, bjargarbann, en veur frostalti og stugt, ar til 10 daga sast af orra sterk frost. lgu flestir vermenn suur. mars stillt, allgott veur og mildaist gaddur hlsum, svo braut hrsi og tk af blota. gurlinn [19.mars] rak niur strfnn. Var bjargalaust yfir allt viku. Sunnudaginn 1. einmnui [25.mars] kom bati, sem lengi var a vinna svellgaddinum. lgsveitum gegnu hross sum af og me sj var lengst snp og g fjara, lti fraus. Til dalanna, var lengst snp og g fjara, v lti fraus. Eftir sumarpska vorbati [pskadagur var ann 22.aprl], urr og mefram kld veurtt, heiarleysing og hfl m um fardaga [mnaamt ma-jn]; eftir a allgott.

Frfrnahret miki 25.jn, svo f krknai sumstaar; um lestatma, lestir fru fyrst suur 27.jn, stillt norantt; hret 13.jl. Nu fyrst lestir heim eftir a. misumri byrjai slttur. Gengu okur, 28.jl errir og eftir a nting g um tvr vikur, san rigningar og errir til hfudags. Var ungur heyskapur votengi, en skemmdalaust harlendi. Aftur annan september rigning og strfnn 4.-5. og vatnsgangur mikill ann 9; rigningar og gngur og hret, svo ei nist hey fyrr en um Mikaelsmessu [29.september], skemmt og va ti af skepnum, snjar voru. Fr jafndgrum fram yfir allraheilagramessu [1.nvember] sunnantt og ur lengst, san still frostveur, utan kafald 6. og 11. nvember; stundum tt og alltaf snjlti til rsloka. (s60)

Espln:

XXXVI. Kap. S vetur var bestu norast, en ungur egar dr Skagafjr, og enn meir Hnavatnsingi, og v verri sem sunnar kom, og svo ar austur me, gjri peningafelli rness ingi og Rangr ingi, og austur svo langt sem spurist, einnig Gullbringu og Kjsar sslum, og nokku svo um Borgarfjr, en voru menn ar allvel staddir af hvalkomunum, og svo lausir vi flestar skuldir. Annarstaar var ungt; rengdi a langvinnt hallri undanfari, fiskleysi og matvruleysi nyrraog var, grasatekja var ogmjgstopul orin, nema Hnvetningar hfu safna eim mean Enskir voru syra, og selt eim drt og batast af miki; tti undur, hve menn hldust vi vast, og a heldur fjlgai flk en fkkai; olli v miklu betri hagsni manna en fyrr hafi veri, um setningarog anna, en hinum gu sveitum, um rness og Rangr ing, treystu menn meira tigangi. Fiskafli var gur fyrir Jkli, og svo syra, og hlst jafnan egar ri var. (s 44).

XXXIX. Kap. Mjg var vtusamt og hretamiki hausti fr hfudegi, og nttust illa they, og mjg var regnasamt syra. (s 47). Vetur ndverurvar gur. (s 47).

Geir Vdaln ritar r Reykjavk ann 14.gst:

Veturinn sem lei var hr vi harari kost, og tigangspeningur illa undir hann binn eftir graslti sumar og votsamt haust, lkar voru heybjargir vast litlar. ... Vori var hlaupasamt til hvtasunnu, san skilegasta veurtt og sjaldgfir hitar, grasvxtur sumstaar besta, en allstaar betra meallagi og gta g nting tum manna, sem n eru allvast komnar gara. (s94)

Fr Gytha ( Eskifiri) er heldur stuttor um veurlag 1810: Den milde Sommer 1810 gik hen over Gythaborg ... . Milt sumar eystra - a sgn.

Englendingar voru hr fer sem oftar. ar var fremstur flokki Sir George Steuart MacKenzie og gaf ri eftir t ferarollu sna [Travels in the Island of Iceland]. ar m finna (nr) daglegar veurathuganir sem gerar voru feralaginu fr v ma ar til leiangurinn fr af landi brott um mijan gst. Frunautur MacKenzie Henry Holland hlt einnig dagbk og var hn gefin t af Almenna bkaflaginu 1960 [Dagbk slandsfer], hin skemmtilegasta lesning - [me nsta athyglisverum lsingum tnlistar- og skemmtanalfi Reykjavk]. a er athyglisvert a hitamlir og loftvog sem eir hfu me fr voru skilin eftir hndum breskum sendifulltra, Mr. Fell, sem hlt veurathugunum fram og tgfunni m finna athuganir hansallt fram til 14.ma 1811. Ekki er vita hvort enn var framhald .

Vi skulum n lta fein atrii sem minnst er veurskrslu MacKenzie og Fell.

a er frost Reykjavk a morgni 14, 16, 17. og 18.ma, ann 19. snjai sdegis og ann 21. smuleiis leiinni til Hafnarfjarar - sastnefnda daginn virist hafa veri um tsynningshryjur a ra v hiti var vel ofan frostmarks - en festi fjllum.

Sveinn Plsson kom til Reykjavkur a kvldi ess 19. (dvaldi bnum fram yfir hvtasunnu og hitti reyndar leiangursmenn) og er sammla um snjkomuna - getur meira a segja skafrennings a morgni 22.

Hvtasunnuhretsins virist ekki hafa gtt a marki Reykjavk - lsa eir flagar athfn Dmkirkjunni.

ann 27.gst segir Mr. Fell a ar sem frosts vri a vnta hefi flk fari a taka upp kartflur - enda geri nturfrost ann 29. ann 1. september segir Fell a flk segi sumari eitt hi allrabesta (so a fine summer was never known), en harinda s a vnta komandi vetri. Fjll voru snviakin ann 5.september.

MacKenzie segir athugasemdum bk sinni (1811) a veurskrsla Fell sni murlega mynd (dismal) af slenskum vetri, mynd sem veki samartifinningar me v flki sem vi hann veri a ba. Satt er a veri var murlegt lengst af - kannski vi segjum meira fr v umfjllun um ri 1811.

Fell segir fr v a ann 24.oktber hafi fundist jarskjlfti Reykjavk. Hann segir nokku fr illvirinu ann 5. til 7. nvember:

ann 5.: Norantt. Mjg hvasst allan daginn, me ljum og hagli. Um kvldi geri grarlegt hvassviri. Myrkur kl.2 sdegis. ann 6.: N-tt. Hrilegt og gurlegt hvassviri allan slarhringinn. Btar strndinni fuku loft upp og mlbrotnuu. Hitamlirinn hljasta herbergi hssins, ar sem glatt logai ofni komst aeins 30F (-1C). Miki myrkur, og allt landi margar mlur hr umhverfis var huli saltvatni sem vindurreif af sj sem regn. Eyilagi a litla sem eftir var af grri. ann 7.: N. Hvass me frosti jr. Undir kvld btti vind; og rla morguninn eftir var frviri. ann 9. hafi veri gengi niur. Snfellsjkull sst og norurljsinvoru fgur.

ann 8. desember fr frosti 2F (-16,7C) og segir Fell a vatn hafi frosi undir ofni hans.

ann 22. desember segir:

Suvestantt. Hvassviri allan daginn og bls a snj skafla upp hsk. Um nttina gengu linnulitlar eldingar (snljs) nokkrar klukkustundir. Mjg fagurt veur var hins vegar um jlin. Hlkan milli jla og nrs var snrp. Allt floti (the whole place inundated) segir ann 30. var landsynningsstormur.

Jn Mrufelli talar ekki illa um ri heild, segir a yfirhfu teljast mealr, en minnist srstaklega felli september. Um einstaka mnui segir hann m.a.: Janar m vel teljast meallagi, febrar i frostharur bland, en aldrei strhrar, mars mestallur gagur og aprl allur dgur. Um veturinn Eyjafiri og Norursslu (svo htu ingeyjarsslur eim tma) segir hann a alltaf hafi veri ng jr og aldrei strhrar. Jn var yfir hfu smilegur, jl stilltur og hgur en andkaldur, gst yfir hfu gur, september hins vegar fella- og urrkasamur, oktber dgur. Nvember og desember gir.

Vi ljkum essari stuttu samantekt um tarfari 1810 me brotum af tavsum sra rarins Mla og broti fr Jni Hjaltaln. rarinn bj Suur-ingeyjarsslu. Lsingar hans benda til ess a ekki hafi veri srlega snjungt ar um slir - en frost hafi fari illa me aua ea snjlitla jr og hn jafnvel sprungi. Vor- og snemmsumarurrkar me miklu slskini fru san illa me jr ef tra m vsunum.

r tavsum rarins Mla:

ri sast af sem lei
einkum norur-bygga
slands lur enga ney,
ellegar stran skaa bei.

Var sndist verafar
vgt a snjafllum;
en hrkur pndu harfengar,
holdi tndu skepnurnar.

Vetrarrki vestanlands
var og syra yngra
hesta slkur felldi fans
fjr og lka bandans.

Regns af um reis lag
rosa vestan-stormar,
af snjhrum ofsa-slag
oft tum sama dag.

Af v lngum stira stor
steyptu svella hjpi;
t strng anna bor
tigngu-penings mor.

norurhorni voru var
vgra essar tir:
en himinbornu hrkurnar
hari fornu skavnar.

tmnaa yfir skei
kaft jafnast vru;
vorinu' a svo loksins lei,
langan skaa ar af bei.

Jr flgin jkli drakk
jafnan kulda skerfi
hafss-klgu hulin stakk
hrku blgin sundur sprakk.

Grurleysi hams og hold
hestaog fjrsins rri
dugiei geysi dlaus mold
dr a reisa blm r fold.

Hra skvaldurs reytti rtt
raut yfir hvtasunnu
vori kalda veur-htt
vi nam halda norantt.

Grnlands sa ei k
ju norlendinga
af sem rsa hpp stk
ea vsust banatk.

Veurtt vgi til
vantai dgg heilnma;
grur rtt um etta bil
raist smtt vi slar yl.

Ntur frostin eymdu, en
ofur heitt um daga
hauri orsti skti senn
sem landkosti fyrtimenn.

Varmi sunnu veitti spjll
vaxtar-rkis blma
mrar, brunnar fen um fjll
fast a grunni ornu ll.

...

Vera hryjum varist tt
vinda lku hjlin
heyja ijum hefti rtt
hitia mijum tna sltt.

San vtur settust a
sem ei komua spjllum
grrar btur ttu a
graa sta heyverkna.

...

Heyja nnum hllun bj
hafi norur kalda
vera mnnum vr af dr
vtu hrnn me gst.

...
Vinda rimma vx n
vinnu brgum hnekkti;
fjk og dimma fylgdi v,
frostin grimmu sepembr.

Vetrar kulda veur hr
veldiog hjari skku,
fast um buldu fjalla skr
fli huldi tum jr.

...
Mikaelis messu fr
mund a allheilagri
fll dvel um fold og l
farslt telja hausti m.

...

Foldu jlafastan djrf
faldai hvtum dki
norur bla nri rf
nstu slar yfir hvrf

Allt hva foki ur var
um og fyrir jlin
rs vi lokin burtu bar
bylja rokum eyvindar

Allmjg hvessti, yggjar mey
tsynningar hristu
bta hlestu, hs og hey
hast af vestri lokinn ey.

...

rslum hrannar rotnir rtt
rengdir hels drma
fimmtygir manna frust skjtt
fkkar annig kaska drtt.

Jn Hjaltaln:

Noran stormur nmur
nvember hinn 6ta bj
vestra baga lands um laut
Laugarbrekku kirkju braut.

Hirslur skemmdi hrin str
hsi allt lofti fr
skaa veri skelfdi j
skra kistill eftir st.

Lkur hr yfirfer hungurdiska um ri 1810 (a sinni). Ritstjrinn akkar Siguri r Gujnssyni fyrir innsltt texta Brandstaaannls og Hjrdsi Gumundsdttur fyrir innsltt texta r rbkum Esplns.


sumarlok

N er veurstofusumrinu um a bil a ljka, a stendur fr 1.jn til 30.september. a var svalara en mealsumar sustu tu ra, -0,7 stigum nean meallags. S mia vi lengri tma, t.d. 1961 til 1990 var hitinn hins vegar ofan meallags. Myndin snir etta allvel.

w-blogg300918

Hr m sj landsmealhita bygg hverju sumri fr 1874 a telja (og giskun nokku lengra aftur tmann - en vi trum v giski rtt mtulega vel - a segi okkur eitthva um innbyris stu sumra v tmabili). a nlina er rtt fyrir allt ekki mjg nearlega heildarsafninu og sker sig ekki r rum kldum sumrum sustu 20 ra.

Hins vegar fela mealtlin a breytilega veurlag sem var sumar. Fyrrihlutinn var srlega slarltill um landi sunnan- og vestanvert, en hlr noraustan og austanlands. Sari hlutinn var hins vegar fremur svalur, en skein sl um landi suvestanvert en ungbnara og rkomusamara var Norausturlandi.

rspsvrvik
1812018-1,3Suurland
1822018-1,1Faxafli
1732018-1,0Breiafjrur
1542018-0,7Vestfirir
1152018-0,3Strandir og Norurland vestra
9620180,2Norurland eystra
8720180,3Austurland a Glettingi
1582018-0,4Austfirir
1892018-1,1Suausturland
13102018-0,4Mihlendi

Taflan snir mealhitavik (mia vi sustu tu r) einstkum landshlutum (spsvum) og r sumarsins hitalista essarar aldar. Vi sjum a vikin eru alls staar neikv nema Norurlandi eystra og Austurlandi a Glettingi. Mest er neikva viki Suurlandi.

Fyrsti dlkurinn snir rina. ar kemur fram a Suurlandi, vi Faxafla og Suausturlandi er sumari a kaldasta hinga til ldinni og a nstkaldasta vi Breiafjr. Norurlandi eystra og Austurlandi a Glettingi raast a hins vegar nrri meallagi.


Nttruhamfarir, httumat og httumatsrammi Aljaveurfristofnunarinnar

Ritstjri hungurdiska hafi lengi afskipti af httumati vegna snjfla og annarra nttruhamfara en htti v fyrir nokkrum rum. Vi au ttaskil tk hann saman eins konar (persnulegt) uppgjr ar sem fjalla er um httumatsml almennum grundvelli. etta uppgjr fer hr eftir (sett saman fyrir fjrum rum).

Ritstjrar gmlu landsmlablaanna ttu a til a birta eftir sig skaplegar langlokur um askiljanleg mlefni - misvel skiljanlegar eim sem ekki tku tt umrunni. Ritstjra hungurdiska koma essar gmlu (tilgangslitlu?) langlokur hjkvmilega hug vi birtingu textans hr a nean og biur lesendur velviringar - en eir mega gjarnan hafa huga a eir urfa alltntekki a greia fyrir - eins og lesendur blaa fyrri tma. Til hagris hugasmustu lesendum hefur pdf-ger ritgerarinnar veri lg sem vihengi me essum pistli, myndir eru skrari ar en hr a nean. Tlur sem birtast stangli hornklofum [] vsa til aftanmlsgreina.

Inngangur

Snjflin hr landi 1994 og 1995 ollu strkostlegu mann- og eignatjni. framhaldinu voru ll snjflaml og ar me httumat tengt eim tekin til endurskounar fr grunni. Smuleiis var kvei a verja umtalsverum fjrmunum til rannskna, vivarana og varnarvirkjaframkvmda. Umhverfisruneytinu var falin byrg mlaflokknum og hlutverk Veurstofunnar auki verulega.

ri 1999 gaf Aljaveurfristofnunin (WMO) t skrslu um httumat vegna nttruhamfara. var a ljka srstkum ratugi taks Sameinuu janna gegn afleiingum nttruhamfara [1990 til 1999]. ljs kom a snjflahttumat Veurstofunnar fll mjg vel a eim ramma sem skrslan setti fram. framhaldi af birtingu hennar var ritu greinarger ar sem matsaferir [httumatsrammi] sem Aljaveurfristofnunin mlti me og r sem notaar voru vi snjflahttumat Veurstofunnar voru bornar saman.Greinargerin er agengileg vef Veurstofunnar.

framhaldi af hamfararatugnum var san stofna til aljasamstarfs um varnir og vibrg gegn nttruhamfrum. ensku nefnist a United Nations International Strategy for Disaster Reduction, skammstafa unisdr. San hefur miki starf fari fram vettvangi essara samtaka, en v miur hefur sland ekki s sr frt a taka tt v nema mflugumynd. Von er til a a breytist. Upplsingar um strf unisdr, skrslur sem komi hafa t ess vegum, og upplsingar um hugtk sem notu eru m finna vef verkefnisins.

Eru allir sem eitthva koma nrri httumati ea hafa huga v hvattir til a kynna sr efni sem ar m finna.

herslubreytingar httumati

ur en httumatsramminn verur skrur nnar m lta lista um r herslubreytingar sem hafa ori sustu 15 til 25 rum varandi mat af essu tagi. ur fyrr var yfirleitt liti hamfarirnar sjlfar og eli eirra sem meginvifangsefni httumats. N er skr greinarmunur gerur tjnmtti vr annars vegar, ar sem tt er vi str og eli gnarinnar og hverjar su lkur a hn ri yfir, og hins vegar tjnnmi vifangsins hva a er sem fyrir vnni verur og hvers elis a er og ar me hver hrif vrinnar eru ea geta ori. V sem a ru jfnu er ltil en t getur annig smm saman valdi miklu meira tjni heldur en mikil v sem srasjaldan rur yfir. Nnar verur grein ger fyrir elisttum tjnnmis sar pistlinum.

Eldri herslurNverandi herslur
Vibragastjrnhttustjrn
V / gn / tjnmttiTjnnmi / ol
Vibrg eftir Fyrirbyggjandi agerir
Einn greiningarailiSamvinna margra aila
rngt fagsviFjlgreinasamvinna
Skipulag fyrir sveitarstjrnir / stjrnvldSkipulag me sveitarstjrnum / stjrnvldum
Fyrirmli til sveitarstjrnaSamvinna me sveitarstjrnum

Vert er a gefa rum atrium listans gaum. N ori er reynt a draga r tjnnmi me fyrirbyggjandi agerum stundum m annig minnka httu verulega tt tjnmtti vrinnar breytist ekki. sari rum hefur aukin hersla veri lg a httumatsvinna s samstarfsverkefni ar sem ekking r mrgum vsinda- og reynslugreinum arf a koma saman til a fullur rangur nist. Smuleiis er reynt a stjrna httu sta ess eingngu a bregast vi v egar og eftir a hn sr sta. Einnig er mikilvgt a ailar llum stigum stjrnsslu sem og almenningur eigi kost akomu.

Helstu jarmannrnar gnir langt fr tmandi listi
jarskjlftargrureldarfjlbreytnirrnun/aldauahrinur
flkuldakst, hafssfreraeying
jkulhlauphitabylgjurvotlendiseying
eldgos/eldvirkniurrkarmengun, eitranir
snjfl, shrunjarskjlftasjvarbylgjurverksmijuhpp
skriufllskstrokkarflutningahpp
sjvarfl/landbrotrumuveur, hagllstflubrot
grureyingveurfarsbreytingarmannvirkjahrun
frvirifarsttirtknikejuverkun
hrarbyljirsoneyingteljandi geimgnir
landsig, landblgnungeislavirknistyrjaldir
o.s.frv. o.s.frv.

Helstu gnir

Listinn er langur en langt fr tmandi[1}. Sgulega eiga r httumatsaferir sem hr er fjalla um rtur inaarhappafrum. Httumat vegna reksturs kjarnorkuvera, oluhreinsistva og strra verksmija efnainai var unni meira ea minna eftir essum aferum allt fr v um 1950 vri a anna bor gert.

egar gn kemur ljs fyrsta sinn ea a hn reynist httulegri ea meiri heldur en haldi var tti a bera upp eftirfarandi spurningar:

Hversu mikil er httan?
Hversu mikil m hn vera?
Hva er htta?

Vitum vi fyrirfram um stand sem rfur httuvimi jafnvel tt vi vitum ekki nkvmlega hvert vimii er?

mrgum ea jafnvel allflestum tilvikum kemur ljs a svr vi fyrstu remur spurningunum eru ekki fyrir hendi. Menn ekkja ekki httuna ea hversu mikil hn er, v sur hversu mikil hn m vera og oftast eru hugmyndir um httu sem hugtak harla ljsar.

stku tilviki er vita um stand sem mun rjfa ea hefur ljslega rofi httuvimi jafnvel tt vi vitum ekki hvert vimii raun og veru verur. annig er standi oftast eftir vnt tjn af vldum vr sem ekki var bist vi ea reynist miklu meiri heldur en r var fyrir gert[2]. getur fyrsta skref httustjrnunar ori a setja upp avarana- ea vibragskerfi n tillit til ess hvort raunverulegt httumat hefur fari fram ea ekki.

Httumat slandi - nlegri umru
snjflavsjvarfl
jarskjlftavgrureldar
eldgos (msar eldstvar)sjvarkuldi (fiskeldi)
jkulhlaupljsabekkir - songt
skufallfarsttir
efnamengungeislavirkni sj
hraunrennsliReykjavkurflugvllur
essi vifangsefni falla ll vel a httumatsramma WMO

Httumat slandi

slandi hafa msar gnir sem gtu arfnast httumats veri til umru[3], en flestum tilvikum hefur mati veri nokku skipulegt - a snjflavnni undanskilinni. eru menn komnir nokku leiis varandi fleira listanum. Httumat sem fylgdi inaarslysaramma var t.d. gert fyrir Reykjavkurflugvll sla tunda rtugnum og var rammi ess svipaur ramma Aljaveurfristofnunarinnar. Vinna er n gangi varandi httumat vegna eldvirkni/eldgosa, fari er ltillega a sinna sjvarflum og grureldum og unni er jarskjlftahttumati. Er ess a vnta a eftir einn til tvo ratugi hafi httumat veri gert ea undirbi fyrir flesta tti nttrugna.

Nttruhamfarir runum 1965 til 1974 breyttu vihorfum

Nttruhamfarir hafa fr upphafi byggar landinu gna bi einstaklingum sem og jflaginu heild. Lengst af var liti r me vihorfi rlagahyggju ea a r voru tlkaar sem refsing ri mttarvalda[4]. Framfarahyggja 18. og 19. aldar breytti smm saman essum vihorfum. bjartsnistmum eftir lok sari heimsstyrjaldarinnar var svo komi a gert var r fyrir v a almennar framfarir og framkvmdir myndu af sjlfu sr smm saman draga r slkum gnum. Hr landi var meira a segja gert grn a hugmyndum um almannavarnir[5] og rfin eim nr eingngu tengd kjarnorkugninni[6]. essi sn breyttist eftir a feinir strir atburir nttrunni skku land og j sjunda og ttunda ratugnum. ljs kom a vihorfin hfu besta falli veri rng og sennilega httuleg lka.

annig markai tmabili 1965 til 1974 ttaskil vihorfi stjrnvalda til nttruhamfara slandi. essum rum rei yfir r mjg fjlbreyttra hamfara sem allar uru til ess a minna a hversu vikvmt jflagi heild er gagnvart gnum nttrunnar. rin 1948 til 1960 hfu veri tiltlulega atburaltil, allt fr gosinu mikla Heklu 1947 til 1948. Nokkur snjfl og skriur hfu falli og valdi manntjni. Samgngur og fjarskipti voru smuleiis oft lamasessi, en aalgn essa tma flst grarlegu og vivarandi mannfalli sj en flestum fannst eir ba vi ryggi heimilum snum.

Eldgosin skju 1961 og Surtsey 1963 til 1967 virtust undirstrika a eldgos vru alls ekki svo httuleg og au hefu ltil hrif jflagi. Meira a segja sndust Skeiarrhlaup fara minnkandi eftir a jklar fru a hopa og veurfar var ori betra en fyrri ldum. Hafs og drepsttir hfu vart sst san 1918. Sigur berklagninni var innan seilingar.

Slide7

egar nttruhamfarir geru vart vi sig var hersla fyrst og fremst lg vibragarf a vibragssveitir vru til reiu eftir a hamfarir riu yfir. httustjrnun var nnast ekkert sinnt. Jafnvel hn s eitt af aalatriunum[7].

Hr vera nefndir sj nttrufarsviburir sem ttu a sameiginlegt a fletta ofan af undirliggjandi vanmtti jflagsins gagnvart nttruflunum. Me eim og eftir a eir gengu yfir viurkenndu stjrnvld opinberlega nausyn vibnaar gagnvart nttruhamfrum lka ntmasamflagi.

Tveir atburir voru efnahagslega langyngstir metunum. etta eru annars vegar Heimaeyjargosi sem st fr janar og fram sumar 1973 og hins vegar endurkoma hafssins til landsins 1965 og nstu rin eftir.

Heimaeyjargosi er hin allra dmigerasta nttruv. a hfst n (skiljanlegs) adraganda og nausynlegt var a spinna upp bjrgunaragerir og greia r eim fr degi til dags. Fimm sund manns bjrguust hluti eirra naumlega, allstr hluti Vestmanneyjabjar eyilagist gjrsamlega og afgangurinn skaddaist. Heildarkostnaur nam um 6 prsentum rslandsframleislu eim tma[8]. etta var meira heldur en fjrlg ru vi og leggja urfti srstaka skatta og grpa til vtkra hliarrstafana. Merkasta agerin eim tma var stofnun Vilagasjs og sar Vilagatryggingar slands sem hefur san veri hornsteinn vibnaar gegn hrifum nttruhamfara hr landi[9].

Endurkoma hafssins 1965 var flknari viburur og virist fljtu bragi ekki sjlfsagt a telja hana til nttruhamfara. Hins vegar var hn mjg fljtlega tekin alvarlega[10], jafnvel bar eins konar httumat[11] gma, Alingi skipai srstaka hafsnefnd[12] og fjrmunum var veitt til aukinna rannskna fyrirbriginu. sari rum hefur komi betur og betur ljs a etta eru einmitt dmigerar nttruhamfarir, jafnvel meal bestu dma um lmskar gnir veurfarsbreytinga.

tt essi gn hafi veri mjg hgfara mia vi eldgos ea frviri telst hn samt skyndileg nr enginn bjst vi henni, hn var einnig ngilega kf til ess a algun gat ekki tt sr sta samstundis. rsmealhiti fll stuttum tma um nrri 1 stig og hlst lgur nrri sj r. Ekki er deilt um sumar afleiingar, t.d. rskun sjsamgngum vegna sreks og erfileika sem landbnaur tti essum tma. Hafsinn var e.t.v. til ess a htt var vi form um byggingu lvers Norur- ea Austurlandi og virkjanir nyrra[13] . hrif fiskveiar kunna a vera umdeilanlegar en hrun sldarstofnsins tengdist mjg lklega eim miklu breytingum hitafari sj sem ttu sr sta samfara hafskomunni[14]. Allt tti etta undir meirihttar efnahagserfileika sem lkkandi fiskver geri enn erfiari vifangs. Gjaldmiill landsins rrnai strlega veri, atvinnuleysi jkst mjg og landfltti var meiri heldur en hafi veri um skei.

ann 20. desember 1974 frust 12 grarmiklum snjflum Neskaupsta auk ess sem miki tjn var mannvirkjum[15]. Mikilvgi Vilagatryggingar kom vel ljs, hn btti efnislegt tjn af vldum hamfaranna. framhaldinu, egar sett voru lg um varnir gegn snjflum og skriufllum[16], var einnig stofnaur Ofanflasjur. Fr upphafi styrkti hann rannsknir og mlingar snjflum og skriufllum auk ess sem fari var a gera httumat fyrir snjflabyggir kostna sjsins. etta var mjg mikilvgur fangi tt miklir gallar essa httumats kmu sar ljs.

Mikil frviri geri um ttblustu hluta landsins desember 1972 og september 1973. Fyrra veri felldi tv mstur meginflutningslnu fr Brfellsvirkjun til lversins Straumsvk og til byggar hfuborgarsvinu feinum dgum fyrir jl[17]. etta hafi lamandi hrif samflagi auk ess a valda miklu lagi lverinu. oktber 1972 geri einnig miki veur ar sem sing olli grarmiklum skemmdum raflnukerfinu[18]. Eftir etta var fari a huga enn meir en ur a ryggi raforkudreifingar landinu. Margs konar endurbtur voru gerar nstu rum og f veitt til rannskna og ttekta. Huga var a endurkomutmamati fyrir frviri og singu.

Frviri september 1973 (Ellenarveri) ollu grarmiklu tjni, srstaklega nbyggingasvum Reykjavk og ngrenni. Menn ttuu sig essum rum v a skynsamlegar byggingarreglugerir gtu dregi mjg r tjni af vldum frvira.

rtt fyrir a eldgosi Heklu 1970 vri lti hittist annig a sundir fjr drpust skum floreitrunar kjlfar gossins. Fyrir var bjargrasjur[19][20], til a taka mlinu, en nkvmt hlutverk hans hefur ekki alltaf veri skrt gegnum rin og oft hefur hann veri fltill. Hann kom einnig vi sgu hallri hafsranna.


fll ranna 1975 til 1994

tt fll vru t tmabilinu 1975 til 1995 kom str eirra ea eli ekki svo mjg vart. Gagnsemi Vilagatryggingar var flestum ea llum ljs enda ni hn til snjfla, skriufalla, jarskjlfta og sjvarfla essu tmabili. Tryggingarnar bttu ekki tjn vegna vinds frvirum. Einstaklingum gafst kostur a kaupa vindtryggingar sjlfir af hefbundnum tryggingaflgum. a er a sj a flgin hafi lengst af hagnast tryggingum essum. tk frviri febrar 1991 illa og sndi a vanda urfti til verksins[21]. Vihorf almennings til almannavarna var mun jkvara.

Krflueldar stu runum 1975 til 1984, umbrotin vi lengur. Tjn var einkum tengt virkjuninni stanum og ntingu jarhita. Miki tjn var einnig jarskjlftum sem tengdir voru umbrotunum, mest eim sem skk xarfjr og Kpasker 13. janar 1976. Heklugosi 1980 olli nokkru fjrtjni[22], en gosin 1981 og 1991 liu hj n tjns a heiti gti.

nvember 1976 og desember 1977 uru allmikil sjvarfl[23] vi suvesturstrndina og ollu tjni og enn strra sjvarfl me mun meira tjni var smu slum janar 1990[24]. Krapafl ollu manntjni Patreksfiri janar 1983.

Slide9

S skilningur sem lagur var httumat 9. ratugnum virist hafa veri lkingu vi ann sem sndur er myndinni a ofan. Viurkennt er a nausyn s a kanna sgu og ger eirrar tegundar hamfara sem menn eru a fst vi. Smuleiis a skyldir atburir eru misstrir og sta getur veri til mismunandi vibraga ea foragera ess vegna. v fru n a sjst kort ar sem greint var milli httusva og ess sem kalla var rugg svi. Almannavarnanefndir voru stofnaar um land allt og r uru smm saman virkari egar gagnsemi eirra kom ljs. Nausyn avarana- og vibragsjnustu var ljsari. Talsvert vantai upp a raunverulegt httumat vri gert.

Nr httumatsrammi

Snjflin miklu Savk og Flateyri 1995 uru til ess a mikil breyting var vihorfum til httu. nstu rum var til rammi utan um snjflahttumati sem fll a miklu leyti saman vi ann sem sndur er hr a nean og er llum aalatrium fenginn r urnefndri skrslu Aljaveurfristofnunarinnar auk nrra vibta r skrslum unisdr.

Vi sjum a nokkur atrii r fyrri ramma eru eim nja. ar eru fyrst sporvalan og grni kassinn nst henni. Einnig var sumt af v sem er bla rammanum nest til vinstri me fyrri mynd. Mjg mikilvgir ttir hafa bst vi. fyrsta lagi er a nefna svokalla tjnnmi (hf), a er hr ing enska hugtakinu vulnerability. a hefur rslitaingu httumati a tjnnmi s meti. v verur betur lst hr eftir hva felst hugtakinu.

Tjnmtti, tjnnmi

greiningu tjnmtti snjfla er fjalla um ger eirra, str og hraa. au sem eru mjg str og hraskrei eru mun sjaldgfari en ltil og hgfara. Tni snjfla hl fer oftast mjg eftir vihorfi hennar, v hvort vindttin sem safnar snj hlina er algeng ea sjaldgf. Tjnmtti fla er v misjafnt. egar a er greint verur til atburarf fyrir hvern sta sem fyrir getur ori.

hinn bginn er ljst a gagnvart httu er snjfl sem fellur byggum miklu veigaminna heldur en a sem fellur fjlda barhsa, tjnnmi gagnvart essum tveimur atburum er gjrlkt, jafnvel tt mtti eirra s hi sama. Vi urfum ekki a byggja varnarvirki ea skipuleggja rmingar nema eitthva s httu. etta eitthva sr lka rf, hs eru missterk, notkun eirra er misjfn og ar me vivera flks eim. Vi snjflahttumati kom ljs a dnarlkur eru mun meiri barhsum snjflasvum heldur en almennt er landinu. Srstaklega munar miklu dnarlkum barna og ungs flks. essi niurstaa hafi fr me sr grundvallarbreytingu vali httuvimia vegna snjflahttu.

Slide5

Allt sem atburur getur raska er tjnnmt nmt fyrir tjni. Tjnnmi er greint nokkra megintti. eirra meal er nnd (httunnd, vivera, e. exposure). S sem dvelur lngum inni hrifasvi gnar er mun lklegri til a vera fyrir henni heldur en s sem kemur ar sjaldan. Fjldi bifreia, tjaldvagna ea feramanna getur veri mjg misjafn inni svinu, t.d. rstabundinn. Nndarhugtaki einnig vi um slk efnisleg vermti. Starfsemi mis konar kann a vera misjfn degi og nttu nnd hennar vum skilningi getur veri breytileg a umfangi ekki aeins s sem fellst starfsmnnum, tkjabnai og hsni heldur lka s sem tekur til innvia starfseminnar og tengsla t fyrir hrifasvi vrinnar rengri skilningi. Vivera, nnd eirra/ess sem er(u) hrifasvi starfseminnar en ekki beinni httu vegna gnarinnar sjlfrar getur veri veruleg og verur a taka tillit til hennar nndargreiningu.

Annar meginttur tjnnmis er fallaol (ol, e. resilience)[25]. a er hfni kerfis, sem br vi gn, til a bregast vi henni, ea halda vi elilegri virkni sinni og ger eftir a fall hefur ori. Af olinu rst hversu hft kerfi er a nta sr reynslu fortar og fra - annig a ryggi framt s sem tryggast og htta sem minnst. Stofnun Vilagatryggingar er gott dmi um ager/stofnun sem jk ol slensks samflags gagnvart nttruhamfrum verulega.

Til ess tjnnma teljast einnig innviir samflagsins, a er t.d. heppilegt a samgngu- ea veitumannvirki skaddist annig a langan tma taki a koma eim samt lag. S atbururinn ngilega str ea huggulegur getur hann valdi rskun langt t fyrir a svi ar sem beint efnislegt tjn sr sta. etta arf einnig a greina. Mjg strir atburir geta jafnvel raska jflagsgerinni, en til a n tkum v arf a kanna ol ess tjnnma. Almennt er tala um a fari heildartjn hamfrum upp fyrir 0,5 til 1,5% af jarframleislu urfi hvaa jflag sem er a grpa til srtkra rstafana til a takast vi vandann rtt eins og tti sr sta hr landi Vestmannaeyjagosinu.

htta og kvrun httuvimia [26]

egar tjnmtti og tjnnmi eru ekkt er loks hgt a reikna t httuna sem gninni fylgir. a er ekki hgt nema ekkja hvort tveggja. Httumat sem ekki tekur tillit til tjnnmis er ekki fullbi httumat. Athuga m a stundum arf ekki a reikna tjnnmi ea tjnmtti nkvmlega t, gisku strarrep geta ngt.

Eftir a httumat hefur fari fram a setja fram httuvimi, kvara a sem stundum er heppilegan htt kalla sttanleg htta, fremur er a httan s viunandi. Mat er lagt httuna og ann kostna ea fyrirhfn sem felst v a draga r henni ea losna alveg vi hana.

Vntanlega er, egar hr er komi, ori ljst hvers elis httan er og hve mikil hn er. arf a bera hana saman vi httu sem bi er vi af rum stum ea fyrri kvaranir um httuvimi skyldum tilvikum[27]. Tala mtti um a norma httuna. a er ekki endilega auvelt.

httuvimi - httuvihorf. Hva rur?
atriienskt nafn
Umfangscalehversu margir farast (slasast) einum atburi?
rleg dnartninumber-per-yearhversu margir deyja rlega a mealtali vegna gnarinnar?
hefur hn hrif dnartni httusvum?
Aldurssamsetningage-groups-affectedhver er aldursamsetning httuhpa? (lfaldursvntingar)
er i sundurleitt a ru leyti?
Einstaklingsstjrnpersonal-controlgetur einstaklingur bjarga sr?
ttusknvoluntarinessa hve miklu leyti er httan sjlfvalin?
Fjlmilaumfjllunmedia-attentionhversu mikinn gaum gefa fjlmilar gninni?
Srfriekkingexpert-knowledgehversu vel er httan ekkt af srfringum?
huggnauruneasinesshversu rlegt er flk yfir gninni?
Persnulegur vinningurhousehold-benefithver er vinningur / tap hugsanlegra gnola af varnaragerum

Taflan snir mislegt sem gti urft a taka tillit til. A jafnai hljta ryggissjnarmi a vera veigamest (me rauu letri myndinni) en meal annars verur a taka tillit til ess hvort httan er sjlfvalin ea ekki. Fjallaskamennska gti fljtu bragi talist httusm rtt en stundun hennar er sjlfvalin, ar ttu v nnur vimi a gilda heldur en fyrir sem staddir eru heimilum snum. En er htta essari grein eitthva meiri en hn er rum rttagreinum? Oft er mikill munur tilfinningu og reynd. hugnaurreynist stundum hafa mikil hrif einstaklingsbundi mat httu og ar me jafnvel krfur r sem gerar eru til samflagsins. Htt er vi a krfur um httuvimi gagnvart rsum villidra su arar hr landi heldur en ar sem slk htta er vivarandi. Umra um sbjarnav hefur bori essa nokkur merki.

Slide3


Vimi ofanflahttumatsins

Httumat ofanflagnarinnar leiddi af sr tvenns konar httuvimi, annars vegar gagnvart mannskum og heilsutjni, sett fram sem hmark umframdnarlkum httusvum, en hins vegar gagnvart efnislegu tjni sem kostnaar-/ vinningsmat. bum tilvikum er httan metin stabundi (staarhtta).

Mest hrif?
EfnislegKostnaar/vinningsgreining, endurnjunarkostnaur.
ManntjnVibtardnarlkur httuhegun, einstaklingshtta - safnhtta.
InnviarskunStabundi/ landsvsu (0.5% jarframleislu), sjir - tryggingar.
Skammtma- ea langtmaSkyndilegir atburir krefjast annarra httuvimia heldur en eir hgfara.


Plitsksjnarmi

Almennar kvaranir um httuvimi eiga alltaf a vera plitskarea samflagslegar. a er svo a grundvallarafstaa jflagsmlum hefur hrif skoanir manna um hver vibrg samflagsins vi nttruv eiga a vera. Mikilvgt er a andstar skoanir fi tkifri til a koma fram og takast egar httuvimi eru rdd og kvein ur en umfangsmiklar mtvgisagerir eru hafnar. Mistk umruferlinu geta leitt til tilviljanakenndra kvarana og umtalsvers kostnaarauka framtinni.

Meginsjnarmiin eru gjarnan kennd vi markashyggju og flagshyggju. Vi skulum reyna a draga au saman nokkrum setningum. reynd hefur hvor um sig sitthva til sns mls.

Markashyggja:

Einstaklingar eiga a treysta sjlfa sig og bera byrg eigin gerum. Httumat ertrnaarmlog tti fyrst og fremst a rast af markassjnarmium. Markaurinn, frjlsar tryggingar samt skatta- og gjaldastringu draga sjlfkrafa r tjnnmi og ar me tjni.

Flagshyggja:

Rki og samflag bera byrg ryggi egnanna. Rki getur eitt tryggt lgmarksekkingu gnum og mtti eirra. Httumat a vera opinbert og llum agengilegt. Almenningur rtt allri vitneskju um gnir. Markaurinn er hfur til a verjast tjni og draga r v.

Vibrg
egar httuvimi hafa veri kvru kemur a vibrgum. sumum tilvikum er engra vibraga rf ea a vimi eru ess elis a opinberir ailar urfi ekki a koma nlgt v sem san er gert. Sem dmi um etta m nefna nverandi fyrirkomulag tjni vegna frvira. Menn ra v sjlfir hvort tryggt er og hvernig tryggingu er htta en tryggingarflagi velur sr httuvimi me kvrun igjalda.

Vibragskostir eru a jafnai fjlbreyttir, en stku sinnum nr engir. Helsta m telja a htta s lgmrku me skipulagri umgengni vi vna, landnotkun s breytt ef rf er ea hn fest sessi. sumum tilvikum m fara kvenar varnaragerir, en rum er mest rf agera- ea vibragsbendum, avaranajnustu, ea skipulagri vibragsstu.

Slide4

Unisdr nefnir au atrii srstaklega sem myndin snir og eru au ll mikilvg. slenskt samflag stendur a sumu leyti vel a vgi, mjg misvel samt gagnvart hinum askiljanlegu gnum nttrunnar.

Lg og reglugerarramma verur a setja og nausynlegt er a einhverjar tilteknar stofnanir sinni vikomandi v, samkvmt eim lgum og reglum. Nokku vantar upp a etta hafi veri tryggt. Oft vill gleymast a skipulagsml, fjrmlaumssla og tryggingar eru mikilvgur hluti mtvgisagera.

Geta menn n ft sig httumati me v a setja snar upphaldsgnir inn essa ramma. Ekki munu allir komast a smu niurstu um forgangsrun ea agerarf.

run httu

Slide6

Hr m draga saman a sem sagt hefur veri um httumat eina einfalda mynd. Fundi er hvert tjnmtti gnarinnar er og tjnnmi ess sem fyrir henni verur. httuvimi eru sett og mtvgisagerir framkvmdar. Eftir stendur httuleif (viunandi htta). Tjnmtti breytist venjulega lti sem ekkert vi agerirnar undantekningar m finna en a getur rast tma. Algengt er a tjnnmi rist tma rtt fyrir mtvgisagerir; flksfjlgun sr sta, landnting breytist ea fjrfestingar aukast umfram a sem reikna hafi veri me. getur httuleifin ori a str a rf s njum mtvgisagerum ea a httuvimi breytast vegna runar stjrnmlavihorfa ea efnahagsrunar.

Hamfarahringurinn

Dmigerri atburars fyrir og eftir nttruhamfarir er lst me v sem kalla hefur veri hamfarahringurinn.

Slide8

Hamfarirnar eiga sr sta oftast er lti vi v a gera. fylgja misalvarlegt neyarstand, vigerir og enduruppbygging. Mtvgisagerir og algun fylgja kjlfari. Vibragsstand er skilgreint avaranir gefnar og gnin sr sta aftur. Hafi mtvgisagerir og algun heppnast eiga neyarstand, vigerir og enduruppbygging n a taka minni tma, tgjld vera minni auk ess sem hliarhrif vera miklu minni heldur en hi fyrra sinni.

Mikilvgt er a greina hvort atbururinn er einstakur, s fyrsti r fleiri ea s versti. Smuleiis er mikilvgt a fkka flokki vntra atbura svo sem kostur er.

Forboar, vibragsbendi

Hver sem gn/v er er nausynlegt a rannsaka hvort hn kunni a eiga sr einhverja forboa. etta jafnt vi um skyndilegan atbur eins og sum eldgos ea jkulhlaup ea vtkan og hgfara svo sem stabundnar ea hnattrnar veurfarsbreytingar. Forboar eru margvslegir og mynda eins konar rf allt fr v a grunur leikur a eitthva s a fara a gerast og yfir fullkomna vissu um tjnmtti atburarins. etta rf arf a stika me (vibrags-) bendum. Hvaa forboar eru a sem skilgreina vibragsstand, ea t.d. rmingarrf? Ofvibrg (lfur, lfur) geta veri jafn heppileg og au sem eru van.

Til a auvelda vibrgin og gera au markvissari eru fyrirfram settar upp svismyndir fyrir atburinn og trlega run hans. Svismyndirnar ttu a vera ngilega margar til a sem mest af hugsanlegu atburarfi falli innan eirra. Vibrg vi hverri eirra eiga a vera skilgreind fyrirfram. Me essu fkkar flokki vntra atbura.

Vibragsbendi krefjast m.a. ess a hverju v tilviki sem upp kemur arf a greina hvaa fyrirframgefna svismynd atburarins s lklegust a skipti. Vibrgin sjlf rast san af v. S atburars vnt og skilgreind kemur a strax ljs. a gerir vibrg vi v vnta mun markvissari en ella hefi ori.

Lokaor

Hr hefur veri fjalla lauslega um httumatsramma ann sem Aljaveurfristofnunin setti fram skrslu 1999. Smuleiis hefur veri stikla stru sgu nttruhamfara slandi sustu hlfa ld.

Pistillinn var tekinn saman oktber 2014. Veurstofa slands ber enga byrg eim skounum sem fram koma. Vonandi er a lesendur su einhverju nr.

Textatilvsanir

[1] Annan lista m sj bls. 18 ritgerinni Almannavarnir og fallaol slensks samflags sem finna m vef Almannavarna rkisins. ar er fjalla um hverja v stuttu mli: http://www.almannavarnir.is/upload/files/Almannavarnir_og_afallatol_islensks_samfelags.pdf. a sem nefnt er: Eldgos, jarskjlftar, sjvarfl og almenn hkkun sjvarbors, ofanfl, ofviri, eldsvoar, hpslys mannflutningum, fll veitukerfum, .m.t. fjarskiptum, mengunarslys, olu- og eldsneytisskortur, matvlaskortur, fll flutningastarfsemi til og fr landinu og vi flutning httulegra efna, farsttir, .m.t. drasjkdmar, hermdarverkastarfsemi og athafnir skipulagra glpasamtaka, fll af vldum kjarnorku - efna- skla og geislavopna, fll af vldum hernaaragera, stflurof, jkulhlaup.

[2] annig var mlum htta eftir snjflin miklu Savk og Flateyri ri 1995. ur en formlegt httumat komst skri var hfuhersla lg bttar vivaranir og rmingar.

[3] Sj einnig urtilvitnaa greinarger Almannavarna.

[4] Annlabkur og skrif essa lands sna auveldlega, hversu s rjettlti gu hefur allopt heimstt a me jareldsstraffi og rum eyileggingum, egar hann hefur sje, a gu-hrsla og rjettvsi hefur teki a ganga r gu lagi og kunni ei annars a koma stand aptur ea betrast, nema hann tki annig i taumana me holdinu. r Eldriti Jns Steingrmssonar, Safn til sgu slands, 4.b bls.3

[5] Gott dmi um kaldhnina m finna frtt forsu Nrra vikutinda 5. ma 1972: Frgt var um ri, egar flin komu strfljti" Elliar, og birgargeymsla Almannavarna fr blakaf me eim afleiingum, a mestur hlutinn af teppum og ru sjkradti gereyilagist.

[6] Fyrstu r umrna um hugtaki almannavarnir lenti a pltskri orrahr kaldastrsins. a var nefnt frttagrein Morgunblainu 28. janar 1958: verjandi ef Reykjavk vri eina hfuborgin vesturlndum sem hefi engar loftvarnir. rasa hafi veri um fjrveitingar borgarstjrn til almannavarna. leiara Morgunblasins 26. nvember 1961 er a minnst almennara hlutverk almannavarna: Almannavarnir eru mannarml, sem mia a v a bjarga mannslfum. Allar simenntaar jir einbeita sr a v a koma upp slkum vrnum og skipuleggja fyrirfram agerir, ef neyarstand verur, sem auvita getur lka skapazt af nttruhamfrum, svo sem eldgosum, jarskjlftum o.s.frv. leiara jviljans 14. mars 1962 m lesa: Rkisstjrnin hefur lagt fram frumvarp um almannavarnir", og segja stjrnarflokkarnira tilgangur ess s a kenna landsmnnum a bjarga lfi snu kjarnorkustyrjld. annig n einnig a framkvma hr njasta og a mrgu leyti smilegasta herbragi kalda strinu, kenningu a kjarnorkustyrjld urfi ekki a vera neitt gnarleg ef menn bi sig aeins ngu vel undir hana. Blai Verkamaurinn Akureyri segir millifyrirsgn greinar um almannavarnafrumvarp sem til umru var Alingi dagana (6. aprl 1962): Frumvarp til laga um taugabilun. Frumvarpi var loks samykkt 17. desember 1962.

[7] ri 1967 er mrgum ori ljst a vibrg vi nttruhamfrum su verkefnaskr almannavarna, en aalhersla er samt vibrg en ekki minnst httustjrnun. gt grein verandi forstjra Almannavarna rkisins, Jhanns Jakobssonar er dmi um etta. greininni m sj tilvsanir nokkrar eldri greinar um nttruv. Nttruhamfarir og nnur strslys. Morgunblai 4. nvember 1967, bls. 12.

[8] Sj erindi Tmasar Jhannessonar: Nttruhamfarir slandi, Orkuing 2001. Orkumenning slandi. Grunnur til stefnumtunar. Mara J. Gunnarsdttir, ritstj. Reykjavk, Samorka, 238-246.

[9] Saga Vilagatryggingar slands er rakin stuttu mli vefsu hennar: http://vidlagatrygging.is/resources/Files/Saga-VI.pdf [10. oktber 2014]

[10] frtt Morgunblainu 20. oktber 1966 m lesa: gr var lagt fram Alingi frv. um breytingar lgum um almannavarnir, sem gerir r fyrir a r taki einnig til nttruhamfara, jarskjlfta, eldgosa og hafss, sem kynni a loka siglinga leium umhverfis land ea einstkum hfnum ea svum. Breytingin tk gildi me njum lgum um almannavarnir [30/1967] ar sem gert var r fyrir tttku Almannavarna rkisins vibrgum vi nttruhamfrum. Fyrsta neyartlunin sem tk til essa var ger fyrir Hsavk og var birt 1972, sj: http://www.almannavarnir.is/displayer.asp?cat_id=247

[11] Ori httumat virist varla hafa birstopinberlega prenti fyrr en sumari 1971. geta Alublai (13. jl) og Vsir (14. jl) um samrsfund norrnna tryggingaflaga Reykjavk.

[12] Sj t.d. frtt jviljanum 11. aprl 1968. Einnig var skipu kalnefnd ea harrisnefnd ( stku texta kllu harrisnefnd)

[13] Fleiri verksmijur lentu umrunni, t.d. vitnar Mjlnir [25. nvember 1966] or Eggerts orsteinssonar Alingi. Rtt var um stasetningu lsisverksmiju Siglufiri. [A] Norur- ea Austurlandi vri stug hafshtta, hrra raforkuver og erfitt yri a f framkvmdastjra og srfringa til a setjast ar a.

[14] Sven-Aage Malmberg haffringur segir grein gi [1979, 72. 8, bls 465]: Endanlegur dmur verur varla felldur mlinu hvort olli frekar hruni sldarstofnana, umhverfishrifin ea sknin. En e.t.v. m komast svo a ori um norsk-slensku sldina, a sldveiiflotinn me allri sinni afkastagetu hafi reki fltta eirrar sldar,sem komst fr Noregi, undan kldum og tis-snauum sj slandsmia norur bginn til Jan Mayen og fram til Bjarnareyjar og Svalbara uns yfir lauk.

[15] Lesa m yfirlit um efnislegt tjn og mannfall af vldum ofanfla greinum eftir Tmas Jhannesson og orstein Arnalds Jkli 50, 81−90, 2001, Accidents and economic damage due to snow avalanches and landslides in Iceland, greinin er heild sinni : http://www.vedur.is/gogn/snjoflod/haettumat/jokull-2001.pdf og Sveitastjrnarml, 61, 6, 474−482, 2001: http://www.vedur.is/gogn/snjoflod/haettumat/sveitarstjornarmal-2001.pdf

[16] 1985 nr. 28 4. jn. eim lgum hefur veri breytt mjg sar.

[17] Rherra skar skringa fr stjrn Landsvirkjunar. Brfellslna ekki hnnu fyrir slenzkt veurfar? jviljinn 24.12. 1972.

[18] Raflnunefnd hafi veri stofnu nokkrum mnuum ur, sumari 1972. ht hn Vinnuhpur um hspennulnu milli Norurlands og Suurlands en var kllu Raflnunefnd fr desember 1973 er hn fkk auki umbo til umsvifa. Sj: http://www.os.is/gogn/Skyrslur/1975/Framvinduskyrsla-juni-1973-mai-1975.pdf Lesa m um sgu nefndarinnar: http://www.orkustofnun.is/media/frettir/frett_23012004_saga_raflinunefndar.pdf

[19] Um floreitrunina og tjn af hennar vldum m t.d. lesa Bnaarriti [1971, 84. 1 [bls. 249 og fram].

[20] Bjargrasjur hefur veri til fr 1913 (lg fr Alingi) hfundur essa pistils hefur ekki kanna sgu hans. grein Norra 10. mars 1914 m lesa mjg frlega grein undir titlinum Nokkur or um hallrisvarnir og foragzlu. Hfundur titlar sig Alumann.

[21] var tali a rijungur tjnola hefi urft a bera sitt tjn btt me llu. Morgunblai 5. febrar 1991.

[22] Grein Sturlu Fririkssonar Morgunblainu 6. september 1980 hrif Hekluelda 1980 lfrki getur um floreitrun essu gosi.

[23] Til eru lg um sjvarnir: http://www.althingi.is/altext/stjt/1997.028.html

[24] Lesa m um helsta tjn af vldum veursins 9. janar 1990 Morgunblainu . 11. janar. s..

[25] Skilgreining unisdr fallaoli (e.resilience): Hfni kerfis, samflags ea jflags, sem br vi gn til a bregast vi ea gera breytingar til ess a n og halda vi elilegri virkni samflagsins og gerar ess. Rst af v hversu hft kerfi, samflag ea jflag er a skipuleggja sig til a auka vi hfni og lra af fortinni til aukins ryggis framtinni og til a minnka httu.

[26] Skilgreining unisdr httuvimii viunandi htta (acceptable risk): a tjn sem samflag (ea jflag) telur viunandi mia vi flagslegar, efnahagslegar, stjrnmlalegar, menningarlegar, tknilegar og umhverfislegar astur hverjum sta. httuvimi eru notu til kvrunar og skilgreiningar agera til a koma tjni niur viunandi stig og geta teki til m.a. bygginga- og landntingarreglna, varnarvirkja og varanlegra ea tmabundinna rminga eftir astum hverju sinni.

[27] Nausynlegt er t.d. a httuvimi gagnvart gasmengun eldgosa su borin saman vi au sem notu eru gagnvart mengun smu lofttegunda af manna vldum. Til ess a a s hgt verur a meta bi tjnmtti eldgosagasmengunar sem og tjnnmi ess sem fyrir henni verur.

Helstu tilvitnanir og tarefni auk ess sem geti er neanmlsgreinum

Mitchell, James K.(1996) The long road to recovery: Community responses to industrial disaster. United Nations University Press.

Trausti Jnsson, (2002) Httumat og hlutverk Veurstofunnar ljsi httumatsramma Aljaveurfristofnunarinnar. (Risk assessment and the role of the Icelandic meteorological office in the light of the WMO risk assessment framework). Icelandic Met. Office, V-02021 (R16) 15pp

United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNISDR) (2004), Living with risk: a global review of disaster reduction initiatives. [http://www.unisdr.org/we/inform/publications/657]

United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNISDR) (2009), UNISDR terminology on disaster risk reduction [http://www.unisdr.org/files/7817_UNISDRTerminologyEnglish.pdf]

WMO (1999) Comprehensive Risk Assessment for Natural Hazards WMO/TD No. 955, 92s.

Hfundur er veurfringur Veurstofu slands. runum 1994 til 2003 var hann svisstjri rvinnslu- og rannsknasvis Veurstofunnar, Httumat vegna ofanfla var unni og ra v svii.

Viauki 1
Dmi r bkmenntum um skort httumati.

Slide2

Viauki 2

vissuttir httumats
Margs konar vissuttir og vandaml fylgja httumati. Hr eru nokkrir taldir:

Su atburir tir ( landsvsu gjarnan litlir) er tnirf ekkt og httureikningar auveldir (t.d umferarslys). Su atburir strir og (mjg) ftir er tnirf lti ea ekki ekkt eru svismyndir nausynlegar.

1. Reynslufrileg vandaml

(i) Fortarggn eru stundum gagnsltil vegna breytinga tjnnmi (jflagslegra, efnahagslegra) ea tjnmtti (breytingar nttru). (ii) Ggn eru of strjl (ea taka til skamms tma) til a unnt s a greina tni og tjnmttisrf. (iii) Srfrimat er veikt, srfringar eru kunnttulitlir ea ekki hlutlgir.

2. Aferafrileg vandaml

(i) Val milli lkana getur veri erfitt, a reikna ea meta, hvert vgi svismynda er? (ii) Val milli srfrilita erfitt, hvert a vera vgi eirra (iii) lk lkn hneigjast til smu villu.

3. Stofnanatengd vandaml

(i) hersla lg sameiginlega niurstu, gjarnan opinberum nefndum, htt vi a niurstaa s vingu (ii) Skipan nefnda rst oft af hagsmunum, hagsmunabreidd rur niurstu fremur en ekking. (iii) Birting niurstana oft formleg og n fagrni.

4. Vihorfstengd vandaml

(i) Srfringar hafa mismunandi sn lkindafri, vafaml er hvort formleg vissulkindi eigi einnig a ra egar lkindagrunnur er nnast enginn (ii) Mismunandi jflags- og framtarsn.

Endir


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Smvegis af rkomu, rkomumlingum og ofanflum

Sastlitinn vetur flutti ritstjri hungurdiska formlega tlu fjljlegum fundi sem haldinn var Veurstofunni. Fjallai fundurinn um skyndileg fl, skriur og tengsl vi sfrera. Tenging tlu ritstjrans vi efni fundarins var harla lausleg enda stir hn engum tindum. En a er samt stulaust a allt efni hverfi glatkistuna - sundurlaust s. eir fu lesendur sem nenna a fletta gegn um allt a sem hr a nean stendur hafi etta huga.

haettumat_wmo-skjema-2015-i

Myndin snir httumatsramma aljaveurfristofnunarinnar. Fjallar hann um almenna greiningu nttruvr og vibrg vi henni. Vi horfum ekki lengi essa mynd a essu sinni (gerum a e.t.v. sar), en verum a lta fyrirsagnir grnu kassanna. Nttruv greinist t tvo tti. Annars vegar svonefnt tjnmtti - a um hversu flugan atbur/ferli er a ra (h v sem fyrir honum/v verur), en hins vegar a sem kalla hefur veri tjnnmi - sem ritstjrinn gti lka hugsa sr a kalla hf.

Tjnnmi er viamiki hugtak og m greina msa undirtti. Ri nttruv yfir getur hn valdi efnahagstjni - en hn getur lka raska samflagi og jafnvel samflagsger.

egar fari er saumana tjni af vldum veurvr hr landi kemur fljtt ljs a atburir sem hafa svipa tjnmtti, t.d. illviri, fl m, skriufll og snjflhafa ranna rs mtt grarmisjfnu tjnnmi. rhelli sem n gengur yfir landi ea hluta ess veldur allt ru tjni (meira ea minna eftir atvikum) heldur en nnast samskonar rhelli geri fyrir hundra ea tv hundru rum. Saga veurvr er ekki sur saga vermtaskpunar og bskaparhtta heldur en a saga runar eirra vera sem valda henni.

etta veldur v a erfitt getur veri a finna rtt tnirf eirra veuratbura sem mestum vandrum kunna a valda n dgum me v a rannsaka tjnsguna eina.

Beinum n sjnum a nttruv tengdri mikilli rkomu. Hr falla undir skriufll, snjfl og vatnavextir (bi skyndilegir og hgfara).

Vi ekkjum tjnasgu allvel sustu 100 til 200 rin, en mttum gera betur. Sgu tjnmttis ess sem a baki atburannaliggur ekkjum vi lka allvel, en eins og ur sagi er nokku erfitt a norma atburina. Vi ekkjum illa jafnaflmikla atburi sem engu tjni ollu - vegna ess a ekkertvar fyrir eim (en yri n). Sgu tjnnmis vri hgt a greina - og hefur a nokkru veri gert - en talsver vinna er enn unnin hva a varar. Til a meta httu sem essi tiltekna v skapar ntmasamflagi urfum vi a ekkja essa rskiptu sgu - auk ess a ekking hfi ntmans gagnvart henni er nausynleg vi ger httumats.

Strfelld rkoma eykur mjg skriuhttu. rkoman getur hins vegar bi tengst strum verakerfum sem bera hltt og rakt loft til landsins strum stl - getur magnast mjg stabundi - en hn getur lka veri tiltlulega stabundin - me ljsa tengingu vi stru verakerfin. Skyndileg hlindi a vetri ea vori geta lka valdi flum og skriufllum, jafnvel rkoma s ltil samfara eim. Smuleiis verum vi a gefa hgfara ferlum gaum, rannsknir benda til ess a einhver sfreri s jarvegi nokkurra sunda ferklmetra landsins. Hlnandi veurfar brir ennan sfrera um sir - og hefur veri a v undanfrnum ratugum. essi run er ltt kunn smatrium og getur auki skriuhttu landinu umtalsvert - hva sem run rkomu og rhellis lur.

Veurathuganir sustu 140 til 150 ra geta margt sagt okkur um atburi sem ori hafa strum kvara v tmabili, smatrii hndlum vi hins vegar ekki mjg vel nema sustu 15 til 20 rin. En greiningum fer fluga fram.

w-270918-skri_a

Upplsingar um rkomu byggjast mlingum henni. elstu rkomumlingar slandi (og varveist hafa) su fr rinu 1789 eru upplsingar um rkomumagn og rkomutni harla rrar fram yfir 1920. Myndin snir fjlda eirra veurstva sem mldu rkomu hverjum tma fr 1856 til 2017. Mnnuu stvarnar mla aeins einu sinni ea tvisvar slarhring, en voru egar best lt svo margar a g mynd nist af rkomu byggum landsins. eim fr aftur mti a fkka upp r aldamtunum sustu. tku sjlfvirkar mlingar vi. Mun betri en r mnnuu a v leyti a vast hvar er mlt 10-mntna fresti ri um kring. Gallinn er hins vegar s a mjg seinlegt er sem stendur a vinna r essum mlingum auk ess sem ljst er hversu sambrilegar r eru eim eldri. Sjlfvirku mlingarnar hafa hinga til ekki geti um rkomutegund - og er a mjg bagalegt. Vafalti mun rtast r eim vandamlum framtinni - aalatrii er a varveisla s rugg mean run rvinnslurbta og samanburur sr sta.

Hver hefur rkoma veri fr upphafi mlinga? Vi ltum rjr myndir sem eitthva kunna a segja okkur um a.

w-270918-skri_f

Hr m sj mealrsrkomu allra veurstva landsins runum 1924 til 2017. Hn er um 1000 mm. Breytileiki er allmikill fr ri til rs. Hann rst mjg af tni vindtta og rstifari vi Norur-Atlantshaf. Gallinn vi mealtalsreikninga af essu tagi er fyrst og fremst s a run stvakerfisins getur haft hrif heildarmyndina. Slkt virist ekki mjg berandi essu tilviki. Svo snist sem rkoma hafi aukist, leitni reiknast rmlega 200 mm ld, sem er verulegt - htt 20 prsent. etta er umfram aukningu sem vnst er vegna hlnunar. Reyndar er langt fr a samkomulag s um hversu mikil aukning rkomu fylgir hlnun - og vst a s slkt samband til a alls ekki vi einstk r. ri 2010 er t.d. meal eirra allrahljustu, en a var samt langurrasta r sustu 30 ra (ea svo). Sama vi um 1960 - urrasta r myndinni, en samt hltt. Leitni ein og sr er lka mjg vafasamt tki til greiningar - og langoftastgagnslaus sem verkfri til spdma.

w-270918-skri_g

Nsta mynd nr allt aftur til 1857 (harla mikil bjartsni a hj ritstjranum). Hr m sj rkomuna setta fram sem hlutfall mealrsrkomu ranna 1971-1990. Reikningarnir eru gerir annig a stvar ar sem rkoma er mikil vega jafnmikiog stvar ar sem rkoma er ltil. Aeins er spurt hver rkoma rsins stinni var sem hlutfall af mealrsrkomu urnefnds tmabils.

Hr m lka sj mikla rkomuaukningu - rlti minni en fyrri mynd (en nr yfir lengri tma), um 13 prsent ld. a er aukning sem er nr v a vera eftir hlnunarvntingum. urrasta ri er 1881 - me frostavetrinum mikla. Kannski hefur rkoman mlst venjuilla og minnir a snjkoma mlist mun verr heldur en rigning. Rskun hlutfalli snvar og regns heildarrkomumagni getur v breytt bum essum lnuritum. Hlutfall snvar rrnar hlnandi veurlagi og ar me snist rkoma aukast vegna ess a hn mlist betur. Hugsanlegt er a etta skri a einhverju leyti aukningu sem vi erum a sj.

w-270918-skri_h

Hr hfum vi tali fjlda rkomudaga veurstvum landsins - egar rkoma mlist 0,5 mm ea meiri - og reiknum san hlutfall ess fjlda af llum mlidgum. Mlieiningin sem noti er hr er sundustuhlutar (prmill). Vi sjum a yfirleitt er mlist rkoma 0,5 mm ea meiri milli 40 og 50 prsent (400 til 500 sundustuhluta) daga slenskum veurstvum. Allgott samband er milli essa fjlda og heildarrsrkomunnar. S fylgnistuull reiknaur milli eirra reynist hann 0,73 (harla gott).

Fjlgun rkomudaga snir v aukna rkomu. S leitni reiknu fyrir tmabili heild reynist rkomudgum fjlga um 6 prsent ld. Alengt er a rkomudagafjldi (munum a vi erum a tala um 0,5 mm ea meira slarhring) s um 150 (fleiri sunnanlands - frri nyrra). Fjlgunin er v um 10 dagar ri - ld. etta mtti auvita ra nnar - vi skulum ekki tra essari tlu eins og nju neti er hn samt efni til umhugsunar og skiptir trlega miklu mli fyrir vangaveltur um aftakarkomu - sem svo sannarlega skiptir mli egar rtt er um skriu- og flahttu (og snjflahttu reyndar lka).

fgarkoma er a minnsta kosti tvenns konar. Annars vegar langvinn rkoma - ekki endilega aftakasnrp og hins vegar skyndileg rhelli. Auvita er sambland af essu tvennu lka myndinni.

w-270918-skri_b

a hefur snt sig a magn rkomunnar eitt og sr er ekki randi varandi httu skriufllum, heldur skiptir einnig mli hversu vanur staurinn er a taka vi rkomu. annig getur 150 mm aftakaslarhringsrkoma veri httuminni sta ar sem rsrkoman er 3000 mm heldur en 30 mm slarhringrkoma sta ar sem rsrkoman er 400 mm. Vi vitum raun ekki hvaa vimi eiga vi hr landi essu sambandi - en algengt er aljavsu a mia vi 5 til 8 prsent rsrkomunnar. Falli slkt magn ea meira einum degi er talin srstk htta ferum.

Myndin hr a ofan snir talningu slkra atbura - vimii er 6 prsent rsrkomunnar (en hefi geta veri anna). Reyndar eru stvar svo far fyrir 1925 a vafasamt er a telja, en vi ltum okkur hafa a. Lrtti sinn snir mealfjlda slkra atbura veurst ri. Mealtali er kringum 0,2 - sem ir a vi erum a telja svonefnda 5-ra atburi (ea ar um bil). Greinilega eru mikil raskiptiaf tni eirra - fein r skera sig r, en ekki er a sj neina leitni. Aftakarkomuatburum (af essu tagi) virist ekki hafa fjlga rtt fyrir rkomuaukninguna sem fyrri myndir sna.

skulum vi lta hva hupplausnarmlingar sjlfvirku stvana eru a segja okkur um klukkustundarrfelli. r mlingar hafa alls ekki stai ngilega lengi til ess a vi getum fjalla um einhverja run tengda hugsanlegum veurfarsbreytingum - en a v kemur framtinni.

w-270918-skri_c

Myndin snir einfalda talningu eirra klukkustunda egar rkoma hefur mlst 10 mm ea meiri og hvernig slkar klukkustundir dreifast ri. ljs kemur a rstasveiflan er mjg eindregin. rhellin eru sjaldgfust vorin ( er hins vegar htta vegna snjbrnunar) en vex eftir v sem sumari lur og nr hmarki september. Hfum huga a mlitmabili er ekki mjg langt annig a tnimunur milli einstakra mnaa (ar sem litlu munar) er varla ea ekki marktkur. Vetrarsnjkoma gti villt okkur sn - atvik eru mun lklegri til a tnast snjkomu. Lklega er tni atvika meiri a vetralagi heldur en myndin snir.

Vi getum einnig athuga hvernig rhelli dreifast slarhringinn.

w-270918-skri_d

Myndin snir allt ri. Vi sjum sdegishmark - en annars virist sem lkur rhelli dreifist nokku jafnt tma slarhringsins. samt rtasveiflumyndinni snir etta okkur talsvert um au ferli sem ra atburarsinni. Blautar lgir eru algengari a haust- og vetrarlagi heldur en vorin, og lgir koma a landinu hvaa tma slarhrings sem er.

Mynd sem dregur sumari t er nokku ruvsi:

w-270918-skri_e

Hr sst dgursveifla rhella mjg vel. au eru miklu algengari sdegis a sumarlagi heldur en annars. A vsu er nokku kvei snturhmark lka til staar. Hr sjum vi tvmlalaust hrif sdegisskranna - sem knir eru af lrttum hreyfingum lofts vegna upphitunar lands slaryl. Dembur af essu tagi hafa alloft valdi landspjllum og rtt hugsanlegt a vi ttum aeins a huga a afleiingum - srstaklega n tmum gjrbreyttrar landntingar. Snturhmarki er ekki alveg jafn autskrt - e.t.v. hverfur a egar fleiri r btast safni - en vel m vera a hr komi stugleiki lka vi sgu. tgeislun efra bori skja getur sett af sta veltu - en vi skulum ekki fara a velta okkur upp r v a sinni.

Ritstjri hungurdiska hefur teki saman veurtjna/atburaskr sem nr til ranna 1874 til 2010 (reyndar hefur bst vi - en er ekki komi tlvutkan gagnagrunn). essari einfldu atburaskr eru 215 skriuatburir og 215 snjflaatburir. Eins og ur er fjalla um er tjn essum atburum mjg bundi tjnnmi hvers tma - tni eirra gegnum tina markast v ekki sur af v heldur en tni undirliggjandi veuratvika. Veuratvikin koma hins vegar fram rstasveiflunni.

tidni-skridur-snjoflod

essar myndir hafa reyndar birst hungurdiskumur. Efri rammarnir sna rstasveifluna (skriur brnu til vinstri, snjfl blu - til hgri). Skriuatburir eru langsjaldgfastir mars og algengastir haustin. En etta gti breyst me hlnandi veurfari. Snjfl eru a sjlfsgu algengust a vetrarlagi, janar, febrar og mars, tjn af eirra vldum hefur veri mtaalgengt aprl og desember.

Neri rammarnir sna run tma. Tjnvaldandi skriuatburum virist hafa fkka sari rum - en eins og ur sagi er jafnvst a stan s tjnnmi en ekki tni ess tjni veldur. Tni snjfla x - eftir v sem fleira gat ori fyrir eim.

Eins og ur sagi er talsvert verk unni tnigreiningu eirra veurtta sem valds skriufllum, flum og snjflum og a meiri ekking safnist stum eirra. Mikilvgt er a eirri vinnu veri sinnt af al framtinni.

Vi ltum hr staar numi a sinni - ekki miklu nr.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Athyglisver lg -

Athyglisver lg - en ekki vst a hn komi okkur nokku vi. Suvestur af Asreyjum er n vaxandi lg - hvarfbaugshroi (sub-tropical system ee eitthva svoleiis erlendum tungum). fimmtudaginn segir evrprureiknimistin stuna vera sem myndin snir.

w-blogg260918a

sland er ofarlega til hgri myndinni vestantt. Vaxandi lg er vi Labrador - og fer hn hiklaust tt til landsins - a fara hj strax fstudag. En vi horfum lgina vestsuvestur af Asreyjum. Hr er hn um 970 hPa miju - me hljan kjarna. Nstu vikuna hn a grynnast og dpka vxl - en haldast svipuum slum, loku inni af miklum harhryggjum noran vi.

a sem gerir hana eftirtektarvera fyrir okkur er a hn gti skoti lofti og lgabylgjumtil norurs - ea fari lei sjlf um sir. etta loft er rungi raka og bleytu og/ea fri til lgadpkunar okkarslum - hvort sem n af slku verur ea ekki. Ritstjrinn mun alla vega halda fram a gefa henni gaum - svona persnulega - eins og sagt er.


Kalt - ea kannski hltt?

Eitthva skiptar skoanir munu vera um a hvort tarfar rsins 2018 hafi til essa veri hltt ea kalt. Reyndar er a svo a niurstaan fer nokku eftir v vi hva er mia. Hr fjllum vi aallega um stuna Reykjavk - minnumst fleiri stai lokin. Reykjavk er niurstaa s a s eingngu mia vi sustu 20 r falla fyrstu 9 mnuir rsins kaldasta rijung hitadreifingar - og geta ar me kallast kaldir. S hins vegar mia vi tmann fr upphafi samfelldra hitamlingar lendir sama tmabil efsta rijungi hitadreifingar - og ri 2018 a sem af er telst v vera hltt.

Ltum nnar etta mynd.

w-blogg250918

Lrtti rsins tknar mealhita fyrstu 9 mnaa rsins Reykjavk. S lrtti snir hins vegar lengd vimiunartmabils - lengsta tmabili (147 r) er lengst til vinstri, en sustu tu r lengst til hgri.

Raui ferillinn snir hvernigrijungamrk hitadreifingarinnar liggja eftir v hversu langt tmabil er undir. S mealhiti fyrstu 9 mnaa rsins ofan rauu lnunnar teljast eir hafa veri hlir, liggi hitinn milli rauu og blu lnanna telst hitinn meallagi, en lendi hann undir blu lnunni hefur veri kalt.

a vekur auvita eftirtekt a bi bla og raua lnan hkka mjg eftir v sem styttra tmabil er undir. etta er afleiing hinnar miklu almennu hlnunar sem tt hefur sr sta sustu 150 rin - og srstaklega sustu 20 r. eir sem halda v fram a veurfar hafi ekkert breysthljta a nota au vimi - v vi getum auvita fengi veruleg kuldakst framtinni - einhvers rttltis vera au a njta. eir sem aftur mti halda v fram a varanlegar breytingar hafi tt sr sta vilja gjarnan mia vi sustu 20 til 30 r (flestir hljta a samsinna v a 10 r su of stuttur tmi).

S mia vi sustu 20 r er hiti fyrstu 9 mnaa rsins r lgur - a hefur veri kalt - vi erum ekki langt inni kalda rijungnum. S hins vegar mia vi sustu 30 r hefur hiti veri meallagi - og lengri vimiunartmabilum reyndar rtt a sleikja mrk mealflokksins og ess hlja. Frum vi aftur til arsustu aldamta lenda essir nu mnuir hins vegar hlja flokknum - og enn greinilegar ef vi mium vi allt tmabili fr upphafi mlinga.

N tlar ritstjri hungurdiska ekki a fara a fullyra neitt um a hvers konar vimi er elilegt. - Honum ykir a umrum um veurfarsbreytingar s elilegt a mia vi sem lengst tmabil - hlindi sustu ratuga eru einstk mlitmanum. Hj einstaklingum sem eru a lifa snu lfi - og eru a reyna a alaga athafnir snar a veurfari er hins vegar alls ekki elilegt a mia vi mun styttri tma. eir yngstu geta jafnvel gripi til tu ea tuttugu ra, eir eldri e.t.v. 30 ea 40.

Ritstjrihungurdiska lifir langtmalfi veurfarinu - honum finnst ri r falla vel flokk hlrra ra - a s alls ekki hpi eirra allrahljustu um landi vestanvert.

Vi sjum myndinni a s fari 50 til 80 r aftur tmann eru lnurnar myndinni frekar flatar. S t.d. liti 70-ra vimii teljast fyrstu 9 mnuir rsins mealflokki Reykjavk - rtt nean hlju markalnunnar - en samt allmrg sti (8) nean hennar v mjg litlu munar hita sama tma margra ra. Akureyri eru fyrstu 9 mnuir rsins langt inni hlindunum, 12. sti, 11 stum ofan marka. Austur Dalatanga stendur ri enn betur, er a fjrahljasta hinga til sustu 70 rum.


Fyrri sa | Nsta sa

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Okt. 2018
S M M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Njustu myndir

  • ar_1889p
  • ar_1889t
  • Samanburðarmynd
  • vik i myrdal 1910
  • vik i myrdal 1910

Heimsknir

Flettingar

  • dag (19.10.): 102
  • Sl. slarhring: 151
  • Sl. viku: 2644
  • Fr upphafi: 1698119

Anna

  • Innlit dag: 84
  • Innlit sl. viku: 2176
  • Gestir dag: 78
  • IP-tlur dag: 75

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband