Endurteki efni (um hlnun)

N bregum vi okkur rm 20 r aftur tmann. skrifai ritstjri hungurdiska grein sem birtist Lesbk Morgunblasins 28.mara 1998 undir yfirskriftinni: „Aukin grurhsahrif slenskum veurathugunum“. Greinina prddi undurfgur mynd (eftir RAX) af hafsrst vi Vestfiri - sem tekin var nokkrum dgum ur. Greinina m auvita finna timarit.is, en ritstjrinn rakst hana ljsriti dgunum og finnst ekki alveg t htt a birta hana hr og n. stan er s a greininni var auk fortar fjalla um framtina og settar fram nokkrar einfaldar svismyndir (eins og a er kalla) um run hitafars.

Hr a nean kemur fyrst texti greinarinnar heild - samt myndum (ekki s fallega). Vi sleppum millifyrirsgnum. A lokum eru feinar vangaveltur um a sem san gerist framhaldinu - til loka rsins 2017. Vonandi hafa einhverjir gaman af a rifja etta upp (en eim sem ekki hafa a er fyrirgefi - eins og venjulega). a m n taka fram a handriti var titill greinarinnar „Merki um aukin grurhsahrif slenskum veurathugunum?“ - llu okukenndari (auvita) heldur en s sem san birtist Lesbkinni. Kannski rtt a taka fram lka a ri 1998 sust ekki enn merki ess a kuldakastinu mikla sem hfst hr landi ri 1965 (ea svo) vri um a bil a ljka.

Og hefst greinin:

fjlmilum og manna meal er talsvert rtt um hlnun af vldum aukinna grurhsahrifa. Sem vonlegt er snist sitt hverjum og er reyndar stulaust a halda a ll kurl su endanlega komin til grafar eirri umru. Nokku hefur v bori a hegan veurlags slandi sustu ratugi s notu sem rksemdafrsla gegn hugmyndum orra vsindamanna um hlnandi veurlag. Hr s rtt fyrir allt kaldara n en var fyrir mija ldina. Hr er tlunin a fjalla ltillega um etta ml.

w-blogg151119a

1. Hiti norurhveli jarar 1856 - 1997. (r safni Hadley-reiknimistvar bresku veurstofunnar og Climatic Research Unit vi Norwich-hskla Bretlandi). Tlurnar lrttu sunum sna frvik hita fr meallaginu 1951-80 Celcusgrum.

Ltum fyrst kunnuglega mynd sem snir mealhita norurhveli fr 1851 til 1997 (1). Slurnar sna frvik mealhita hvers rs fr mealtali ranna 1951-1980, en ykkari lnan snir 15-ra kejumealtal. Stldrum n vi nokkur atrii. Fr upphafi lnuritsins til um 1920 er hitinn lengst af a sveiflast svona 0,2 til 0,4 undir meallaginu urnefnda. Um 1920 fer ferillinn a sveigja uppvi. „brekkufturinn” s vi 1917 er a ekki fyrr en sar sem greinilegt er a fari er a hlna. Ef brugi er blai fyrir ann hluta myndarinnar sem snir tmann eftir 1929 sst a fram undir a eru rin flest svipuu rli. En san tekur vi skei ar sem hiti nr meallaginu urnefnda. Greinilegur toppur er ri 1944, en san gengur hlnunin dlti til baka. Hljasti hluti essa tmabils er ekki fjarri 0,3 hlrri en var sari hluta 19.aldar. Nsti brekkuftur er um mijan 8. ratuginn. r sem eru marktkt hlrri en au hljustu fyrr ldinni koma ekki fyrr en 1988 ea svo. Sustu 10 rin hafa greinilega veri hlrri en ur ekkist v tmaskeii sem essar mlingar n yfir. N er svona 0,2 - 0,3 hlrra en var um mija ldina, .e.a.s. 0,5 - 0,7 hlrra en upphafi aldar og sari hluta eirrar sustu. myndinni m einnig sj a fyrir 1880 er breytileiki milli ra meiri en sar hefur veri. Ekki er vst af hverju etta stafar en skortur mlingum gti veri hluti skringarinnar. N er unni miki vi a reyna a framlengja etta lnurit aftur bak til sasta hluta 18. aldar. vissan eim reikningum er mikil, en hefur komi ljs a hiti virist a.m.k. tvisvar hafa ori hrri heldur en var eftir mija 19. ld, ef til vill ekkert svipa v sem vi sjum slenska lnuritinu hr a nean. Ef hlnunin er miu vi essi hugsanlegu fyrri hmrk verur hn sennilega nr 0,5 en 0,7.

w-blogg151119b

2. Hiti Stykkishlmi 1831-1997. Sksettar punktalnur upp fr vinstri til hgri: Milna, leitni (trend) hitans yfir tmabili heild (0,633C/100 rum). Efsta lnan er s sama og milna a vibttum 1,5C, nesta lnan er 1,5C undir milnunni. Raui, breii ferillinn snir 15-ra kejumealtl llum myndunum 2 til 6.

ltum vi mynd (2) sem snir hitafar Stykkishlmi fr v um 1830 til okkar daga. Mlingar hfust Stykkishlmi 1.nvember 1845, en me samanburi vi mlingar Reykjavk m me nokku gu mti tla Stykkishlmshitann aftur 3. ratug 19. aldar. Enn eldri mlingar eru til og er n unni a lausn tlkunarvandamla sem vi er a stra til a nota megi r til ess a framlengja lnuriti aftur til 1775. Hgt er a tlka essa mynd fleiri enn einn veg. Hr er hins vegar tlunin a lta einn mguleika, ann a hr hafi rtt fyrir allt hlna nokkurn veginn jafn miki og a mealtali norurhveli.

Hitafarinu m skipta tvenns konar tmabil, hl og kld. Fremur hltt tmabil st 8 r ea svo 5. ratug 19. aldar. Anna hltt tmabil var vi li fr um 1925 til 1964. Hljasti hluti essa sara tmabils er u..b. 0,5 hlrri en hljasti hluti fyrra tmabilsins, 70 - 80 rum ur (eins og efsta beina lnan myndinni snir). Kalt tmabil hfst um 1850 og st fram 3. ratug essarar aldar. Anna kalt tmabil hfst 1965 og stendur kannski enn. Hljustu r essa sara kalda tmabils eru ekki fjarri v a vera 0,5 hlrri en hljustu r sasta kalda tmabils. Hitafari eftir 1965 er nnast eins og beint framhald af eirri hgu hlnun sem tti sr sta fr upp r 1860 til 1920. Veurfar slandi er me eim srkennum a stku sinnum eru hafk af s noran og austan vi land. lokast fyrir upphitun lofts af norlgum uppruna noran vi land og landi verur eins konar tangi t r Grnlandi. breytist veurlag slandi og slk r f einskonar „aukakulda”. Vi sjum r af essu tagi sustu ld, en ekki essari. etta voru 1836, 1859, 1863, 1866, 1869, 1874, 1881, 1882 og 1892. Vi l a vi frum etta far 1979.

Beina lnan sem liggur um myndina vera skhallt gegnum sluyrpingarnar uppvi til hgri snir 0,63 hlnun hundra rum ea u..b. a sama og er norurhveli heild. Hlindaskeiin tv urnefndu eru samkvmt essari tlkun srstakar sveiflur sem urfa ara skringu en aukin grurhsahrif. Hva veldur veit enginn, en msar skringartilgtur hafa veri nefndar en r vera ekki raktar hr.

w-blogg151119c

3. Framtarsn. Ferlar framlengdir me v a bta frvikum hlskeisins um og fyrir mija ldina (og upphafi sara kuldaskeis) vi framhald leitnilnu. Leitnilnan snir sem fyrr 0,633C hitahkkun hverjum 100 rum.

Hvert verur svo framhaldi? a veit auvita enginn. a gti t.d. komi ntt aukahlindaskei. a tti e.t.v. a vera hlrra en hi fyrra, kannski eins og nstu mynd (3; „Framtarsn 1a”). „Framtin” essari mynd er einfaldlega annig fengin a gamla hlindaskeiinu er btt vi lnuriti framhaldi af rinu r, en n vri byrjun ess hlrri en var um 1920, upphafi ess fyrra. Kannski heldur nverandi „kuldaskei” fram og stendur htt eina ld.

w-blogg151119d

4. Framtarsn. Ferlar framlengdir me v a bta frvikum kuldaskeisins fyrra vi framhald leitnilnu. Leitnilnan snir sem fyrr 0,633C hitahkkun hverjum 100 rum.

Mynd 4 („Framtarsn 1b”) er annig fengin a frvik gamla skeisins fr beinu lnunni er lka nota sem frvik ranna 1998-2062 fr smu lnu. er ger s breyting a fjgur mestu hafs- og kuldarin veri skorin burt a nokkru (au sem lenda nean nestu sklnunnar mynd 2. Ef eitthva mta yri raunin mttum vi ba lengi eftir jafnhljum rum og 4. ratugnum, jafnvel grurhsahrifin hldu fram a aukast eins og veri hefur. Vntun hljum rum slandi vri v enginn afsnnun vaxandi hlnun heiminum. Vi ger essarar framlengingar var kvei a lta etta sara kuldaskei einnig hanga nean lnunni eins og hi fyrra. a breytir ekki miklu mealfrviki fyrra kuldaskeisins (0,28) yri btt ofan .

Kannski btir hlnunin sig eins og tlvureikningar virast benda . Niurstur veurfarslkan- reikninga virast benda til ess a hlnun nstu 100 rum veri bilinu 1,5 til 3 a mealtali yfir jrina.

w-blogg151119f

5. Framtarsn. Eins og mynd 3 a ru leyti en v a sta 0,633C hitahkkun hverjum 100 rum er sett hkkunin sett 3,0C 100 rum eftir 1997. etta er vi efri mrk ess sem lklegt er tali skrslum IPCC-hpsins.

Sustu myndirnar (5; „Framtarsn 2a” og 6; „Framtarsn 2b) eru eins gerar og myndir 3 og 4 nema hva essum seinni myndum er hlnunin eftir 1997 sett vi efri mrkin ea 3,0C/100 r. Taki eftir v a rtt fyrir essa miklu hlnun koma r sem eru hlrri en hljustu rin 4. og 5. ratugnum ekki fram fyrr en eftir 2015 sara dminu, en eftir um ratug v sara.

w-blogg151119e

6. Framtarsn. Eins og mynd 4 a ru leyti en v a sta 0,633C hitahkkun hverjum 100 rum er sett hkkunin sett 3,0C 100 rum eftir 1997. etta er vi efri mrk ess sem lklegt er tali skrslum IPCC-hpsins.

essi fjgur mynduu dmi tti ekki a taka alvarlega og auvita verur raunveruleikinn einhver allt annar. Kannski kemur hafsinn af fullum unga aftur? Vi gtum e.t.v. fengi „aukakuldaskei” jafn vnt og hlindaskeiin? Svo gti auvita hlna strax essu ri?

Niurstaan er s a „skortur hlnun” hrlendis er ekki neinu samrmi vi hugmyndir um aukin grurhsahrif. Svo virist sem slandi hafi hlna alveg jafn miki og a mealtali norurhvelinu llu egar til langs tma er liti.

- - -

Hr lkur greininni gmlu. N hafa lii 21 r (og reyndar nrri v 22). v m spyrja hvernig essar svismyndir hafa gengi eftir - hvernig hefur hlnunin gengi fyrir sig?

w-blogg151119g

Svarti ferillinn essari mynd snir 15 ra kejumealtl hita Stykkishlmi allt fram til ranna 2004 til 2018 - hinir litirnir sna svismyndirnar fjrar (og byrja 1984 til 1998). r svismyndir sem sndu framhaldandi kuldaskei (og undirliggjandi hlnun) eru lengst fr v a hafa komi fram, en hlnunin essari ld fylgir hlrri svismyndunum nnast nkvmlega. Bli ferillinn snir san framt ar sem (undirliggjandi) hlnun heldur fram eins og veri hefur (0,6C/ld) - en a nverandi hlskeii ljki - eins og v fyrra.

Bleiki ferillinn snir aftur mti nrri 5 sinnum hraari hlnun - hn er svo hr a „nttruleg“ klnun hefur ekki vi hana - mikil s.

Vi ttum a sj af essu a a er eiginlega alveg sama hver hitarun nstu 40 ra verur hr landi - allar tlur vera samrmi vi aukin grurhsahrif - hitabreytingar til skamms tma einum sta segja nr ekkert um a sem er a gerast heiminum heild.

Spurningin er hins vegar s hvort vi hfum undanfarin 20 r veri a taka t stabundna hlnun ea ekki - henni er svara. a m hins vegar halda v fram a fari hiti nstu 20 ra vel upp fyrir bleika ferilinn s eitthva miki gangi - og trlega heimsvsu - hin grarlegu hlindi sustu 20 ra hr landi hafi ekki veri eitthva stabundi.

a m benda a hljasta r alls tmabilsins Stykkishlmi var 2016 - mealhiti hrri heldur en ll 15-ra mealtl svismyndanna.


Vestanttarrin virist halda fram

Eins og fram hefur komi hr hungurdiskum ur hefur vestanttin veri heldur rr roinu seinni rum - henni hafi auvita brugi fyrir mnu og mnu - ea jafnvel tvo til rj einu (eins og veturinn 2015 og vori 2018). Vi byrjum pistil dagsins v a lta snggt stuna um essar mundir, en horfum svo „run“ undanfarinna ra. Ritstjranum er ekki srlega vel vi a nota or eins og run - v flest tekur enda verttunni. Textinn hr a nean er heldur ungur undir tnn - og varla vi hfi nema frra.

w-blogg111119a

Norurhvelskorti snir h 500 hPa-flatarins sdegis mivikudag 13.nvember (evrpureiknimistin spir). Jafnharlnur eru heildregnar, af eim rum vi styrk og stefnu vinda miju verahvolfi. Litir sna ykktina en hn mlir hita neri hluta verahvolfs, v meiri sem hn er v hlrra er lofti. mivikudaginn verur fremur svl norantt yfir slandi. ykktin kringum 5200 metra, mealtal nvembermnaar er um 5280 metrar - v m gera r fyrir a hiti veri um 3 til 4 stigum nean meallags - minna vi sjinn - meira inn til landsins.

Fyrir suvestan Grnland er mikil vindstrengur, dpkandi lg sem virist stefna tt til landsins og samkvmt spm a koma hr seint fimmtudag og ra veri fram helgina. Svo virist sem vestantt ni sr strik um stund - jafnvel me snjkomu ea ljagangi. En rtt fyrir a eru spr ekkert srstaklega v a s vestantt endist a neinu ri v hn hefur engan stuning af hlju lofti suri - og ekki heldur teljandi stuning af kuldapollum norursla.

kortinu eru merktir tveir sporskjulega hringir - slum ess nyrra hafa minnihttar hloftahir og hryggir haldi til a undanfrnu - fyrirstaa n ess a um hefbundna harfyrirstu hafi veri a rs. essir harhryggir hafa lengst af haldi norankuldanum fr okkur - og lka ori til ess a lgir hafa a mestu haldi sig suur af landinu. Syri hringurinn er utanum vestanvert Mijarahaf. ar hefur mestallt haust veri eins konar grafreitur lganna sem fari hafafyrir sunnan okkur - me dmarigningum bi austanverum Spni, Frakklandi og var.

Svo virist sem essu veri litlar grundvallarbreytingar - austlgu ttirnar haldi undirtkunum vestantt bregi fyrir dag og dag. Langtmaspr - lka r sem n til nokkurra mnaa hafa bent til ess sama. Einungis hafur veri mismunandi hvort lgabrautum er sp nrri landinu ea langt suur hfum. Enginn mguleiki er a sj hvenr essu standi lkur.

w-blogg111119b

Lnuriti snir 12-mnaa kejumealtl styrks vestanttar 500 hPa yfir slandi. a sem vekur athygli er a styrkurinn hefur n veri undir meallagi ranna 1961 til 1990 nrri 7 r samfellt (raua strikalnan snir mealtali). Vestanttin rlta vor og snemmsumars 2018 hefur ekki duga til a koma rinu upp meallag. Vestanttin hefur veri srlega veik sustu 12 mnui.

ykktarbrattinn sama svi (hitamunur neri hluta verahvolfs milli 60. og 70.breiddarstigs) hefur einnig fari minnkandi. run m sj lnuritinu hr fyrir nean.

w-blogg111119c

Hefur ekki n meallagi ranna 1961 til 1990 n nrri 6 r. a eru um 6 H-einingar hverri gru munar. runum 1961 til 1990 munai um 6 stigum hita neri hluta verahvolfs 60. og 70. breiddarstigi (auvita kaldara fyrir noran), en sustu rin hefur munurinn ekki veri nema 5 stig a mealtali. etta er auvita takt vi mikla hlnun norursla essari ld - ar hefur hlna meir en hr sunnar - og ess sem sp er um framtarveurlag.

ann 4.nvember 2011 birtistpistill hr hungurdiskum um sama efni - nema ar var liti lengra tmabil (1949 til 2011). eir sem vilja geta liti hann hr og n. ar sagi meal annars:

„Reiknu leitni er rlti niur vi fr upphafi til enda tmabilsins. Ekki segir a neitt um framtina frekar en venjulega - en tli s samt ekki lklegt a vestanttin hressist nstu rum og tni skakvira og skts aukist fr v sem veri hefur nstliin 10 r ea svo“.

Gallinn er bara s a v bum enn eftir v a vestanttin hressist. Biin fer a taka - „... en tlis samt ekki lklegt a vestanttin hressist nstu rum og tni skakvira og skts aukist fr v sem veri hefur ... “.


Fyrstu tu dagar nvembermnaar

Og rijungur nvembermnaar sviptist hj. Mealhiti hans Reykjavk er 3,0 stig, +0,7 stigum ofan meallags ranna 1961 til 1990, en -0,3 nean meallags sustu tu ra. Hiti dagana tu er 14.hljasta sti (af 19) ldinni Reykjavk, en v 54. langa listanum (144 r). Hljastir voru dagarnir tu ri 1945, mealhiti hvorki meira n minna en 8,2 stig, en kaldastir voru dagarnir tu ri 1899, mealhiti -4,0 stig.

Akureyri er mealhiti dagana tu -0,5 stig, -1,3 nean meallags 1961-1990, en -2,0 nean meallags sustu tu ra.

etta er nstkaldasta nvemberbyrjun aldarinnar Austurlandi a Glettingi, en hljast a tiltlu hefur veri Vestfjrum, ar er hitinn 11.hljasta sti aldarinnar.

einstkum veurstvum hefur veri hljast a tiltlu Hornbjargsvita, viki ar mia vi sustu tu r er +0,7 stig, en kaldast a tiltlu hefur veri Saurkrksflugvelli, -3,8 stig nean meallags sustu tu ra.

rkoma Reykjavk hefur mlst 18,9 mm og er a nokkru minna en mealri, Akureyri hefur rkoman mlst 3,2 mm, me minna mti.

Slskinsstundir hafa mlst 14,5 a sem af er mnui Reykjavk og er a nrri meallagi.


Nvember sem vetrarmnuur

Sem kunnugt er skilgreinir Veurstofa slands mnuina desember til mars sem vetrarmnui. Stundum gerist a a aprl og nvember eru svo kaldir a eir skka vetrarmealtlum. marslok essu ri birtist hr hungurdiskum pistill undir fyrirsgninni Aprl sem vetrarmnuur. N er komi a samskonar afgreislu nvember.

landinu heild hefur nvember fimm sinnum veri kaldasti mnuur rsins (eftir 1873). a var 1929, 1963, 1972, 1991 og 1996. Hefur aeins risvar veri kaldari en allir mnuir eftirfylgjandi vetrar, a var 1947, 1963 og 1996, rtlin eiga v vi 1947 til 1948, 1963 til 1964 og 1996 til 1997.

a truflar leitina nokku a nvember hefur hlna miki mlitmabilinu, hlnunin er a jafnai 1,2 stig ld - annig a a sem okkur ykir kaldur nvember taldist e.t.v. ekki skaplega kaldur 19.ld. Vi beitum v dlitlum brgum vi leitina - og notum myndina hr a nean til a hjlpa okkur.

w-blogg04119a

a sem vi sjum myndinni er etta: Lrtti sinn vsar til sustu 200 ra (tpra), en s lrtti er hitakvari. Bla feita lnan snir 30-rakejumealhita vetra, til vetrarins teljast mnuirnir desember til mars.Ferillinnhefst vi rabili 1824 til 1853. Vel sst hvernig lnan hefur frst ofar og ofar (ekki samfellt).Raua ykka lnan snir a sama - en vi nvember. essi lna hefur okast upp vi lka - tekur berandi hlykk upp vi miklum hausthlindakafla um og fyrir 1960.

repariti snir hins vegar landsmealhita einstakra nvembermnaa - mjg breytilegur greinilega. Tveir eir kldustu eru utan tmabils reianlegra mealhitatlana - voru tvmlalaust mjg kaldir, vi vitum a (1824 og 1841).

Vi merkjum srstaklega nvembermnui egar mealhiti er near en mealhiti vetra nstu rjtu ra undan. Sannir vetrarmnuir ( a hausti su). Vi sjum nokkra klasa - tmabil egar ekki er langt milli mjg kaldra nvembermnaa. Merkingar vantar feina mnui egar mjg litlu munai.

Vi sjum a nvember 2017 fll flokk vetrarlegra nvembermnaa - hefi ekki komist ar me fyrir tu rum. rjturahlnunin gengur hratt fyrir sig um essar mundir (en framt rin a vanda). Lkur eru a heldur hgi henni nstunni - veri a ekki erum vi a lenda vondum mlum.


Snjar ea rignir - ea hva?

Eftir spm a dma virist nokku snarpur rkomubakki eiga a koma inn Faxafla morgun, mnudag 4.nvember. rkomukef bakkanum er bsna mikil - en hann er mjr um sig annig a lklegt er a hrif hans veri mjg misjfn svinu. a sem flkir mli srstaklega er a engan veginn er ljst hvar rkoman fellur sem snjr og hvar sem regn.

w-blogg031119a

Sp harmonie-lkansins n hdeginu (sunnudag 3.nvember) segir a rkoma veri allt a v 30 til 35 mm morgun ar sem mest er. Vi vitum auvita ekki hvort vit er essu en flestar arar spr eru sammla um etta strum drttum.

r eru lka nokku sammla um a rkoman veri formi rigningar nst sjnum, en a snji inn til landsinsog stum sem liggja hrra. N vitum vi a mikil rkomukef lkkar „snlnu“. stan er s a (nnast) ll rkoma myndast sem snjr og brnar svo leiinni niur. Varminn til a bra er tekinn r loftinu sem rkoman fellur um sem ar me klnar og snjrinn kemst near og near eftir v sem rkoman er kafari og stendur lengur - eigi aflutningur hlrra lofti sr ekki sta v meira mli.

Hr er v allt mrkunum. Rtist essi magnsp og falli ll rkoman sem snjr verur afleiingin tluver fr, en falli hn ll sem regn vera afleiingarnar mun minni. Miki slabb er lka mguleiki - og smuleiis a allt etta gerist - en bara misjafnlega eftir stum. Megi tra nverandi sp byrjar rkoman um kl.4 ntt, og verur a mesta um gar gengi um 12 klukkustundum sar - en ekki styttir alveg upp fyrr en kemur fram kvldi.

Vi minnum enn a hungurdiskar sp engu - fylgistme mun reianlegri umfjllun Veurstofunnar.


Oktber hloftum

A mealtali var vestantt hloftanna slakara lagi nlinum oktber - en ekki metslk.

w-blogg021119a

Korti snir mealh 500 hPa-flatarins oktber (heildregnar lnur), litir sna harvik. Mikil jkv vik eru yfir Grnlandi og ar vestur af, en neikv vik belti fyrir sunnan og austan land. Vestanttin v sterkari en venjulega yfir Suur-Englandi og a minnsta kosti langt suur Mijararhaf og norantt tari yfir Skandinavu en er a mealtali - hr landi hafa austlgar ttir veri algengari hloftum en venja er til. Yfir slandi st flturinn fremur htt - enda var veur oftast nr gott ( t af brygi stku daga).

Ef vi leitum a einhverju svipuu fortinni - oktber - rekumst vi fljtt almanaksbrur 2006.

w-blogg021119b

Afskaplega svipa og n - en heldur fgakenndari - ef eitthva er. etta segir vst ekkert um framtina - hn er jafn rin og t. Vi kkum Bolla Plmasyni fyrir kortin.


Oktberhiti ( landsvsu)

essum pistli er fjalla um oktberhita - landsvsu (og einstkum spsvum). Mealhiti byggum landsins reiknast 4,2 stig, -0,3 stigum nean vi meallag sustu tu oktbermnaa. Eins og sumir muna var alveg srlega hltt oktber 2016 og 2017. Myndin snir mealhita oktber sustu 200 rin tp - tlur fyrir 1875 a vsu bsna vissar (grar slur).

w-blogg311019a

Vi sjum a hitinn oktber 2019 telst ekki til tinda neinn htt, hann er ltillega hrri en oktber fyrra, en annars svipaur v sem veri hefur ldinni - a undanskildum eim tveimur mnuum sem ur var minnst . Grna lnan snir 10-rakejur - turamealtali n er svipa og a var hst um mija sustu ld, en hefur ekki alveg „toppa“ a - hva sem sar verur. N eru 11 r san kaltvar sast oktber (2008) og nrri fjrutu r san mjg kalt hefur veri (1980 og 1981).

a er svo anna ml a bakvi etta hfsama mealtal leynast nokku miklar hitasveiflur, einn dagur (23.) var mjg kaldur og allmargir hlir bludagar auvelduu lfi og styttu veturinn.ann 24. var sett ntt oktberlgmarkshitamet 500 hPa-fletinum yfir Keflavkurflugvelli, -43,2 stig, gamla meti -42,4 stig var sett 11.oktber 1971. Met voru ekki sett rum hum. S er skoun ritstjra hungurdiska a stan s lklega hr sjvarhiti noran vi land (arir kunna a vera annarri skoun). Sami dagur reyndist lka (nokku vnt) hvassasti dagur rsins (hinga til) landinu heild - en stormur var ekki srlega va. Snir e.t.v. hva ri hefur almennt veri illvirasnautt.

w-blogg31019a

Hr m sj a hiti mnuinum raast mealrijung ( hljasta rijungi teljast efstu 6 stin og au kldustu 6 eim nestu (14. til 19.)). Hljast a tiltlu hefur veri vi Faxafla og Breiafjr, en kaldast Austurlandi a Glettingi og Austfjrum.

ri - a sem af er - er svipari stu.

w-blogg31019b

A tiltlu hefur veri hljast vi Faxafla, +0,4 stigum ofan vi meallag sustu tu ra og ar nr ri upp hlja rijunginn - er 5. hljasta sti. ri hefur veri kaldast a tiltlu Austurlandi a Glettingi, hiti ar -0,3 stigum nean mealhita sustu tu ra.

N er a sj hvernig sustu tveir mnuir rsins standa sig. Breytileiki hita nvember og desember er mikill fr ri til rs og munar um fgar hvorn veg sem er run sem essari. Harla lklegt er a ri veri methltt.


Af rinu 1816

ri 1816 er frgt aljavsu sem a sumarlausa Nja-Englandi og Frankensteinsumari vi Genfarvatn. ri ur hafi ori strkostlegt eldgos Tambrafjalli Indnesu og gera menn v skna a a hafi valdi alls konar rskun verakerfinu og eru jafnvel farnir a rkstyja a me tlvureikningum

ar_1816t

Vi hfum ekki mjg reianlegar upplsingar um hitafar. Sra Ptur Ptursson Vvllum Skagafiri mldi reglulega snemma morguns og vi getum v grfum drttum s helstu kuldakst og hret, en hfum huga a vi sjum eitthva sem er nrri lgmarkshita slarhringsins. Myndin hr a ofan snir mlingar hans. A sumarlagi mldi hann einnig um mijan dag, en sl hefur greinilega skini mlinn suma daga. reianlega var nokku hltt eftir mijan jn - um r mundir sem sumarleysi var hva takanlegast Evrpu og Amerku. Sumari tti ekki srlega hagsttt hr landi.

Veturinn var kaldur, en hlku geri sari hluta marsmnaar. Aftur var mjg kalt um mijan aprl. Slmt kuldakastgeri lok gst og einnig undir mnaamt oktber/nvember. Oftast var kalt lka desember.

Hr a nean skautum vi yfir arar heimildir - stafsetningu oftast hnika til ntmahorfs.

Annll 19. aldar segir svo fr:

Vetur fr nri var harur um allt land, vori kalt og urrt, grasvxtur minna lagi, spruttu tn nokkurn veginn vel, en engjar voru ltt slandi, nema ar sem r voru sinu. segir Espln heyafla smilegan og mun a helst hafa veri syra, en hretasamt telur hann gst. Hausti var rigninga- og vindasamt. Geri vetur ann, er fr hnd, mjg mislgan, og tt snjar yru sumstaar miklir, munu jarir hafa haldist til jla. s kom um kyndilmessu nyrra [2.febrar], og var ar hrakningi langt fram sumar. Fll , einkum um nlgar sveitir miki af tigangspeningi. ... Fiskafli var ltill bta um veturinn, nema Vestmannaeyjum. ... 17 menn er tali a dju r hungri Snfellsnessslu.

Annllinn segir a vanda fr fjlda slysa og happa. Vi nefnum aeins au sem fest eru kvenar dagsetningar. Menn uru ti ann 5.febrar og 22.mars uru tveir ti lei milli Skagafjarar og Eyjafjarar, villtust af lei Norurrdal. ann 20.aprl frst skip vi Akranes me 7 mnnum - ljst hvort tengdist veri. Vi getum ess a ann 4.gst drukknai sra Hallgrmur orssteinsson fair Jnasar Hallgrmssonar Hraunsvatni xnadal (a tengdist raunar ekki veri). ljsar fregnir eru af v a Skagastrandarkaupfar hafi farist (rtt einu sinni). ann 2.nvember drukknuu 5 menn kirkjulei fr Mla Sklmarnesi og ann 18. sama mnaar frust 6 menn rri fr Hallbjarnareyri Eyrarsveit Snfellsnesi [ar var holdsveikrasptali]. ann 23. desember var kona ti Skaga, jladag var ti Gubrandur fr Sauhsum Dlum - var a sinna f og gamlrsdag var maur ti Vatnsskari.

Brandstaaannll:

Gaddur og hagleysi vihlst lengi. janar kafaldasamt mjg til 15.; eftir a stillt og oft gott veur. Lengi brutu hross niur hlsum og heium, v smblotar nu ar lti um. Annars tku flestir au inn um nr. Blnduhl og framsveitum var jr, af v a ar reif orlksmessuhrinni [1815]og ttu margir ar hross hagagngu. gu mest norantt og frostamiki, jarleysi yfir allt. Brutust fir vermenn suur. gurlinn dreif mikla fnn niur; eftir a gott veur og blotar. Kom upp snp til lgsveita og mti slu, er rmdi um til pska, 14. aprl. rija [16.] hr og fannlag; versta skorpa til sumars 25. [aprl] Bar allva heyleysi eftir 16 vikna skorpu. Sauir gengu af n gjafar utan innistum Skagafjarardlum. verrb hj Schram raut hey og tku msir hross og f af honum, en mjg gekk heyfyrningar hj allmrgum. Me sumri, 25. [aprl] kom gur bati og eftir a stug vorgi, hretalaust a kalla, grurngt frfrum. 3.jl lgu lestir suur og gaf eim vel. Slttur byrjai 13. viku sumars. Heyskapart var hin besta, rekjur hgar alljafnt og urrviri, me gum erri stundum. Grasvxtur betra lagi yfir allt og almennt hirt um seinni gngur, en strrignt milli eirra. Sast september snjr og frost. Hlfan oktber stillt og urrt veur, san snjakast miki. Me vetri var au jr til sveita og frosta- (s73) samt. 6. nv. lagi fannir miklar me kfldum og hrku, svo lmb komu a llu. var fjrjr lengst. Me jlafstu blotai og var gott eina viku; aftur hrar og hrkur, gott milli. Byrjai gjafatmi hj flestum. 19.des. ofsaveur og bloti. Tk nokku upp, en snjgangur eftir. jladaginn brast mikil hr me gnarfrosti, er varai 3 daga og harka eftir. Var sar miki tjn af v Barkarstum. ar hrakti f til heiar og flest nist lifandi, fll talsvert af v um vori. Spillibloti endai ri. (s74)

Espln:

LXXVIII. Kap. essi vetur var harla ungur af snjum og jarbnnum um allt land; voru blotar, er spilltu. Sjr var gagnltill fyrir noran, sem fyrri. (s 85). LXXXII. Kap. var heyskapursmilegur, en hretsamt Augusto. (s 91). LXXXIII. Kap. Gjri vetur ann er fr hnd eigi gan, en mjg mislgan, voru vast jarir til jla, snjar yri allmiklir, og snemma legi a. En me mijum vetri komu hafsar ok ktu allan sj; voru aldrei frost mjgkafleg, en jarbnn hin mestu va vestur um land, og sumstaar Hnavatns ingi, og til dala. (s 91).

Reykjavk 8-5 1816 (Bjarni Thorarensen):

... den afvigte Vinter har i dette Land vret meget haard og den havde vret ganske delggende hvis ikke Heavlen i afvigte Sommer havde vret paa det bedste; men med alt det ere paa mange Stder et betydeligt Antal Creature styrtet af Magerhed; Fiskeriet har her i Faxebugten vret paa det elendigste in indevrende Foraar og endnu slettere end i forrige Aar ... (s18)

lauslegri ingu: „... nliinn vetur hefur veri mjg harur hr landi og hefi haft meiri eyileggingu fr me sr hefi heyfengur sastlii sumar [1815] ekki veri me besta mti, samt sem ur hefur va ori peningsfellir af hor. Fiskveiar hafa veri me aumasta mti hr Faxafla vor og enn verra en sastlii vor“.

Sveinn Plsson segir snj Vk Mrdal 29.ma og frost nttum, einnig var nturfrost ar 3., 4. og 5.jn. Sveinn fr leiangur austur Djpavog jn og getur athugasemdum um hlaup Skeiar - sem vntanlega er alveg bi egar hann fer um bum leium. En ann 24. er hann rfum og segir af eldmistri yfir Skeiarrjkli og daginn eftir egar hann fr yfir sandinn vesturlei nefnir hann gosmkk noraustri fr Lmagnp. Nokku var um nturfrost Vk september.

Reykjavk 7-5 1816 (Geir Vdaln biskup):

Vetur illur og arltill. Lagist hann snemma a hr sunnanlands, en Austur- og Norurlandi ekki fyrr en me jlum. Snjar hafa veri hr mesta lagi, lka frerar og oft jarbnn, bi hr og um nlgar sveitir, svo teki er a hruflast nokku af tigangspeningi. held ga hr um sveitir veri ekki strkostlegur fellir, ef vori verur brilegt. r Norurlandi er sagt miki hart, en meira held gsamt a gjrt s r v en a er raun rttri, og varla bst gvi, a ar veri strkostlegur fjrmissir. Hafs var ar kominn nokkur, egar seinast til frttist, en hvergi eiginlega landfastur, svo lklegt er, a hann hafi hraki burtu sunnanverum, sem hr hafa n gengi um tma. (s136) ... Skip fr han me 11 manns fyrir skmmu og tlai upp Akranes, en kom upp sker nrri lendingu og brotnai. Tndust 9 manns, en 2 komust af. ... Va hefur og flk ori ti heium, sem g hvorki man ea hiri um a telja hr upp. (s137)

Reykjavk 18-8 1816 (Geir Vdaln biskup):

Veurttin vor var bi kld og stormasm allt fram a slstum, og grasvxtur ltill harlendi, betri mrum. San slstur nr einlgir urrkar, svo tur hafa nst einka vel. (s144)

Reykjavk 13-9 1816 (Geir Vdaln biskup):

Seinni partur sumarsins srlagi gur, svo eg hygg, a grasvxtur vri ltill, hafi flestir hr nnd fengi hey vel verka fyrir skepnur snar nokkurn veginn (s146) til hltar. (s147)

Ritstjrinn reynir (me litlum rangri ) a tna til r dagbk Jns Mrufelli - en mjg umora hr:

ann 20.janar segir hann, (vikan) ei svo stillt a verttu, og um nstu viku eftir a hn hafi veri miki stillt og bjrt. Janar allur stilltur. Febrar var nokku verttuharur um tma, en aldrei freklega, en sfellt jarleysi, hestar sumir ornir mjg magrir. 2.mars var nliin vika stillt, en jarbnn smu, nsta vika eftir mikillega hr, en sasta vika mnaarins var miki g og hagst. Mars harur fyrri part. Aprl stillur upphafi og lokin, en verri milli. ma var hafshroi a flkjast til og fr fyrir utan land og stundum inn fjr. segir hann einnig a fr jlafstuhafi aldrei komi hlka, hafi snj teki upp allsmilega vegna gviris. Jn var allur vel stillur, en andkaldur. Fyrsta vika jl var miki g og hl, en nsta eftir urr og andkld, rija vika jl var rkomultil og svl, og s fjra urrkltil, en ekki mjg vot. ann 31.gst snjai ofan undir bi um nttina. September var bsna urrkasamur og frost sast. Oktber miki stilltur, vertta g og dgar jarir. Nvember einnig yfirhfu dgur, ngar jarir og oftast stillt veur. Desember allsmilegur, engin strhr komi.

r tavsu Jns Hjaltalns fyrir ri 1816:

Haran vetur i j,
jin n og kstin hst,
salgin li h
lengi voru fst rst.

Allt fr jlum rug gjr
og a sumri va str,
harkan vari hjrum svr
heyjum eyddi t bl.

urrt var vor svo i fj
araf ltinn gra sl
taa sm var tj um l
telst nting g hj j.

Margir herma va v
vri engi g slg,
sinuhey v san t
sveitin ntti frga ng.

Hausti sendi hr jr
hret og lka fjllum mjll,
fannir huldu hjrum svr,
hrmdu frostin gjll og vll.

Lkur hr a sinni samantekt hungurdiska um ri 1816. Ritstjrinn akkar Siguri r Gujnssyni fyrir innsltt Brandstaaannls og Hjrdsi Gumundsdttur fyrir innsltt texta r rbkum Esplns. Smvegis (nrri v ekki neitt) af tlulegum upplsingum er vihenginu.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Sumari 2019 (eftir gamla tmatalinu)

Ritstjri hungurdiska skar lesendum og landsmnnum rum velfarnaar komandi vetri - en morgun (laugardag 26.oktber) er fyrsti vetrardagur. Vi ltum hr mealhita nliins sumars Reykjavk og Akureyri. Taflan snir r fr hsta til lgsta mealhita hvorum sta essari ld, 19 sumur (skp er tminn fljtur a la).

w-blogg261019a

Tlurnar vera lsilegri s myndin stkku srstaklega. Vi sjum a sumari var mjg hltt Reykjavk, mealhiti ess 9,8 stig, nokku lgri en hann var 2010 og litlu hrri en 2016. Sumari fyrra, 2018 er nest, mealhiti ess 7,8 stig, rtt nean vi 2013.

Akureyri var sumarhitinn r meallagi aldarinnar, 8,4 stig - og 9. hljasta sti. Hljast var Akureyri sumari 2014, mealhiti 9,5 stig. Kaldast var Akureyri sumari 2005, mealhiti 7,3 stig, en nstkaldast 2015.


Frostleysulengd Reykjavk

gr (22.oktber) fraus fyrsta skipti haust Veurstofutni - og dag (ann 23.) var ar frost allan daginn. essa lt Sigurur r Gujnsson geti fjasbkarsu sinni (sem allir veurhugamenn fylgjast auvita me). ar var einnig spurt hvort etta s venjulegt einhvern htt. Svari vi eirri spurningu er nokku langdregi - en eir sem nenna a lesa ennan pistil vera vonandi einhverju frari.

Fyrst skulum vi lta lengd frostleysunnar. Hversu langt er milli sasta frosts a vori og ess fyrsta a hausti Reykjavk. r st frostleysan 146 daga, a er meallagi sustu 100 ra, en 16 dgum styttra en a mealtali sustu tu ra. Munar ar a ann 29.ma fr lgmarkshiti Reykjavk niur -0,2 stig, eina frostntt eftir 12.ma - stytti sum s frostlausa tmann um 17 daga einu vgu hggi (sem dugi samt smmunasmu bkhaldi).

A mealtali er sasta frostntt vorsins 10.ma (100 ra mealtal), en 4.ma s mia vi sustu tu r. Fyrsta frostntt haustsins er a mealtali 4.oktber Reykjavk (100 r) en 14.oktber sustu 10 rin. Fyrsta frostnttessa hausts er v 8 dgum sar en mealtal sustu tu ra.

Kemur a mynd dagsins - hn er nokku hlain - en olinmir komast vonandi fram r henni.

w-blogg241019b

Lrtti sinn snir rin fr 1920, en s lrtti dag rsins (v ofar myndinni - v sar rinu). Til hagris er einnig merkt vi fyrsta dag hvers mnaar. Bleiklituu slurnar sna fyrsta frost a hausti. Frostntt kom gst 1956 (nesta slan). Lengst urfti a ba eftir fyrsta frosti hausti 2016 - til 16.nvember. ykka raua lnan snir 10-ramealtl fyrsta haustfrosts - a er hrra n en ur, en var reyndar svipa um tma milli 1930 og 1940 - ri 1939 var fyrsta frost haustsins 10.nvember.

Blu slurnar sna hins vegar a sem vi gtum kalla fyrsta „frostdag“ haustsins - dag egar hmarkshiti dagsins er lka nean frostmarks. Hundra ra mealtal er ar 11.nvember. Vi erum v nrri rem vikum undan mealtali r - og mnui s mia vi sustu tu r. a er ekki algengt a etta gerist svona snemma - hefur aeins 10 sinnum gerst fyrr a hausti sustu 100 rin, sast 1987. ri 1987 var eitt frra hlrra ra kuldaskeisins alrmda, en var frostdagur fyrr fer Reykjavk en nokkru sinni annars 100 ra tmabilinu llu, 8.oktber.

Tvisvar hefur urft a ba fram yfir ramt eftir fyrsta frostdegi „haustsins“, 1932 og 2002. essi haust var fyrsti frostdagur janar, 1932 ann 15.janar 1933 og 2002 ann 18.janar 2003.

eir sem sj vel - og eru smmunasamir a auki taka eftir v a r munar ekki nema einum degi fyrsta haustfrosti og fyrsta frostdegi. a er mjg venjulegt, en hefur gerst ur, 1951 munai einnig einum degi og 1939 fllu fyrsta haustfrost og fyrsti frostdagur haustsins saman. ri 1956 - egar fraus gst - urfti a ba 109 daga eftir fyrsta frostdeginum - hann kom ekki fyrr en 14.desember - biin milli essara atbura hefur aldrei ori lengri.

Svari vi spurningunni upphafi um hvort etta s venjulegt ea ekki hefur v veri svara. Fyrsta frost a hausti kom seint r, en fyrsti frostdagur er hins vegar venju snemma fer. Lengd frostleysutmans er svo meallagi. Velji hver svo hersluatrii eftir mlsta snum.


Fyrri sa | Nsta sa

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Des. 2019
S M M F F L
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

Njustu myndir

  • halavedrid_pp
  • Slide8
  • Slide7
  • Slide6
  • Slide5

Heimsknir

Flettingar

  • dag (11.12.): 555
  • Sl. slarhring: 738
  • Sl. viku: 3460
  • Fr upphafi: 1859995

Anna

  • Innlit dag: 498
  • Innlit sl. viku: 2966
  • Gestir dag: 461
  • IP-tlur dag: 436

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband