Bloggfęrslur mįnašarins, október 2020

Forvitnilegt lįgmark

Žaš vakti athygli ritstjóra hungurdiska aš lęgsta sólarhringslįgmark ķ byggš į landinu ķ gęr (mišvikudag 7.október) męldist į Önundarhorni undir Eyjafjöllum, -2,2 stig. Ašstęšur voru žannig aš skżjaš var um mestallt land - nema į svęši um landiš sunnanvert og žar meš undir Eyjafjöllum. Varmageislunarjafnvęgi nęturinnar var žar žvķ heldur óhagstęšara en annars stašar. 

Žį lį aušvitaš beint viš aš spyrja hvort žetta hefši gerst įšur. Stöšin ķ Önundarhorni hefur veriš starfrękt frį įrinu 2010. Svariš kom um leiš og spurt var - žetta hefur gerst įtta sinnum įšur į žessu tķmabili (og nś ķ 9 sinn). Žrisvar ķ febrśar, einu sinni ķ jśnķ, tvisvar ķ įgśst, tvisvar ķ október og einu sinni ķ nóvember. Langt ķ frį einstakt sum sé.

Stöšvar eru aš sjįlfsögšu missęknar ķ lęgsta lįgmarkshita sólarhringsins į landinu. Sé litiš į októbermįnuš eingöngu er algengast aš Möšrudalur hirši lįgmarkiš (nokkuš ķ sérflokki), sķšan koma Svartįrkot, Žingvellir, Brś į Jökuldal og Mżvatn. Sunnanlands mį nefna Kįlfhól į Skeišum, Skaftafell, Žykkvabę og Įrnes. 

Frį žvķ aš sjįlfvirku stöšvarnar voru settar upp hafa 68 žeirra nįš lęgsta sólahringslįgmarki dagsins ķ október - hugsanlega leynast einhverjar villur ķ listanum. 


Af įrinu 1849

Tķšarfar var almennt tališ fremur hagstętt. Veturinn var žó nokkuš umhleypingasamur - voriš tališ nęturfrostasamt. Sumariš var almennt hagstętt og haustiš lķka. Kalt var ķ janśar, febrśar, jśnķ og október, en hlżtt ķ september og desember. Mešalhiti ķ Reykjavķk var 4,1 stig, 0,3 stigum nešan mešalhita nęstu tķu įra į undan. Mešalhiti ķ Stykkishólmi var 3,3 stig og 2,8 stig į Akureyri.

ar_1849t

Hiti fór 7 sinnum ķ 20°C ķ Reykjavķk - höfum žó ķ huga aš nįkvęmni var ašeins 1,0°R, en hęsti hitinn 22,5°C žann 11.įgśst. Dagana 28.jślķ til 2. įgśst fór hiti ķ 20 stig alla dagana nema žann 30.jślķ. Ekki var sérlega hlżtt į nóttunni žessa daga og žeir komast žvķ ekki į lista yfir hlżja daga (į langtķmavķsu). Kaldir dagar ķ Reykjavķk teljast hins vegar 9, 6.nóvember kaldastur aš tiltölu. Kaldir dagar voru ašeins fjórir ķ Stykkishólmi, 5.nóvember kaldastur. Sjį mį lista yfir dagana ķ višhenginu. 

Śrkoma męldist 838 mm ķ Reykjavķk, mjög śrkomusamt var ķ janśar, febrśar, mars og september, en fremur žurrt ķ jśnķ og jślķ.

arid_1849p

Mešalloftžrżstingur var óvenjuhįr ķ september og fremur hįr ķ jśnķ, įgśst og desember. Žrżstingur var fremur lįgur ķ janśr og jślķ. Lęgsti žrżstingur įrsins męldist ķ Stykkishólmi 7.febrśar, 952,6 hPa, en hęstur į sama staš žann 27.desember, 1035,1 hPa.

Hér aš nešan mį finna helstu heimildir um vešurfar įrsins. Nokkuš af vešurskżrslum og dagbókum er enn óyfirfariš. Aš vanda er stafsetning aš mestu fęrš til nśtķmavenju. Fleiri slysa er getiš ķ heimildum heldur en nefnd eru hér aš nešan. Óljóst er hver žeirra tengdust vešri og dagsetningar vantar. Įberandi lķtiš er rętt um vešurlag į Austurlandi - nįnari upplżsingar um žaš kunna aš finnast viš ķtarlegri leit. 

Įrsritiš Gestur Vestfiršingur 1850 [lżsir vešri įrsins 1849] (lķtillega stytt hér):

Žegar ég į aš bera öldum mönnum og óbornum söguna frį įrferš įrsins 1849, eins og žaš hefir reynst Vestfiršingum, ętla ég, aš įriš megi meš sanni telja eitt mešal hinna hagstęšustu įrgęsku-įra. Aš sönnu byrjaši žaš meš umhleypingum og fannalögum, svo töluverš vetrarharka og hagbann hélst fram undir góulok [seint ķ mars], en bęši var veturinn snjólaus og mildur til nżįrs, og lķka gjörleysti fannir aftur į einmįnuši, žegar sunnanįttir, regn og leysingar héldust viš samfleytta 10 daga. Voriš var oftar blķtt og hęgvišrasamt, en jafnan nokkuš kalt į nęturnar, žó var jörš vķša vel gróin i fardögum, svo sóley og fķfill skreytti žegar tśn og engi; en žašan ķ frį og fram yfir mišsumar voru sķfeld bjartvišri, sólarhiti į daginn, en stundum frost į nóttunni; gras spratt žvķ mjög seint, einkum į tśnum og haršvelli, og nįši sumstašar naumast mešalvexti. En męta vel vannst aš grasinu sökum hinnar hagstęšu vešurįttu um heyanna tķmann; nżting varš hin besta, og śthagar spruttu allvel, svo heyaflinn varš ķ góšu mešallagi, og žašan af betri; svo var og haustvešrįttan lķka góš, aš margir voru aš heyvinnu venju lengur fram eftir, og ekki einungis haustiš, heldur og veturinn allt fram aš įrslokunum var blķšvišrasamur og hagstęšur; um veturnętur komu frost venju fremur, um žaš leyti įrs, og nįšu žau 14—16 męlistigum; en žetta stóš ei nema vikutķma. Ķ 22. viku sumars [um mišjan september] komu rigningar miklar, svo eigi mundu menn ašrar meiri; ollu žęr vķša į halllendi miklum skrišum į tśn og engjar; sumstašar skemmdust svo hey ķ göršum, aš draga varš žau ķ sundur. Leysingar og stórrigningar eftir góulokin ollu og furšumiklum skrišum og snjóflóšum sumstašar, er skemmdu bęši haglendi og hśs. Hvergi ętla ég yrši žó jafnmikil brögš aš žessu, og ķ Stapadal viš Arnarfjörš. Er svo sagt, aš 11.dag febrśarmįnašar hafi snjóflóš tekiš žar og fleygt śt į sjó heyhlöšu meš heyi ķ, spelahjalli meš töluveršum skipaśtbśnaši og veišarfęrum, nżju sexręrings-skipi og fjįrhśsi meš 40 saušum og 30 gemlingum (lömbum); nokkuš af sauškindum žessum nįšist dautt śt um sjó. Fjįrhśs og sauškindur fórust og af snjóflóša-skrišum bęši ķ Gjörfudal ķ Ķsafirši, og į Geirmundarstöšum ķ Steingrķmsfirši. [Annįll 19.aldar segir aš um svipaš leyti hafi žrjś hross farist ķ snjóflóši frį Silfrastöšum ķ Skagafirši og eitt hrapaš til daušs]. 

Sjįvarafli reyndist vel um Vestfirši eins og vķšar; vetrarhlutir undir Jökli uršu minni en ķ fyrra, og ollu žvķ ógęftir um fiskigengdartķmann, hlutir töldust žar 2—4ra hundraša. Aftur uršu vorhlutir žar ķ veišistöšunum hęrri en ķ fyrra, og gįfust nś 3 hundruš til vorhlutar. ... Allt eins voru bestu aflabrögš aš vorinu fyrir sunnan Jökulinn, ķ veišistöšum öllum, og žaš inn eftir öllum Faxafirši, ekki einungis eins langt og Snęfellssżsla nęr, heldur einnig inni į Mżrum, og var vķša landburšur sķšari hluta vorsins, og er žaš į orši, aš menn, sem voru ekki vanir fiskiveišum žar heim undan hjį sér, hafi žó meš góšu fylgi reynt aš hagnżta sér fiskigengd žessa, og aflaš töluveršu af žorski. En bęši žar og annarstašar var fiskur mjög magur, lķkt og viš hefir gengist žessi seinni įrin. Um Breišafjörš gętti minna žorskaflans, en annarstašar vestra; žó fiskašist ķ betra mešallagi, og vart varš viš nżja fiskigengd sumstašar, žar sem ķ mörg įr įšur fannst ei fiskur į fornum mišum. Héldu menn, aš žorskgengd žessi hefši haldiš ferš sinni įfram inn į hina mörgu smįfirši, sem liggja inn śr Breišafirši, žótt enn hafi ekki tekist aš veiša fisk inni į žeim, eša finna žar sumarstöšvar hans, og er žaš žó vķšast hvar vestur um fjöršu og ķ Strandasżslu, allt inn į Hrśtafjörš, og hefir žessi innfjaršaafli vel gefist sumstašar žetta įr, svo žeir, sem gįtu vegna annarra bśanna sinnt fiskigengdinni, fengu viša 1 hundraš žorska į skip į eitt haldfęri į dag, og sumstašar talsvert af flyšri og skötu, ... Vorselaafli og hrognkelsaveiši heppnašist viša įgętlega vel. Žó virtist sem hrognkelsagengdin vęri sumstašar minni nokkuš, en veriš hefir aš undanförnu.

Žetta įr ķ Vestfiršingafjóršungi veit ég ei ašra skipskaša en žessa: 1) bįtur tżndist frį Otrardal ķ Arnarfirši 22. dag mars ķ byljóttum śtsynningshroša; žar tżndist presturinn séra Ólafur Pįlsson og ungmenni tvö, sonur hans, Žórarinn og systursonur hans, Įrni Vķdalķn. 2) Róšrarbįtur meš 6 mönnum tżndist viš landtöku 8. dag september viš Ingjaldssand hjį Dżrafirši, žį er hann ķ uppgangshvassvišri kom af róšri; formašurinn hét Eirķkur, og uršu žar aš sögn 5 ekkjur. Smišur nokkur, aš nafni Jón Gušnason, Einarssonar frį Harastöšum,  drukknaši ķ Rifsós 29. dag desember [1848].

Brandsstašaannįll [vetur]:

Lognfönn lį į jörš og frosthęgt vešur, hrķšarbylur 13.-16. jan., og 20. gjörši bloti jaršlaust til dalanna til 12. febr. Eftir žaš óstöšugt og kafaldasamt. Meš góu landnoršanhörkur. Ķ mars aftur austan og sunnanįtt meš köföldum, svo aš beit uršu lķtil not, 14.-18. góš hlįka. Var žį fariš aš bera į heyleysi allvķša austan Blöndu og noršur frį.

Reykjavķkurpósturinn segir frį tķš ķ janśar (s66):

Žennan mįnuš hefur hér sunnanlands veriš allgóš vetrarvešurįtta; framanaf mįnušinum féll mikill snjór į jöršu, svo sumstašar kvaš hafa veriš jaršbann fyrir śtigangspening vegna snjóžyngsla, og žetta hélst til mįnašarins loka; en frost voru ekki mikil, og žegar į mįnušinn leiš oftast hęg vešurįtta.

[Lżsing Jóns Žorsteinssonar į janśarvešrįttu ķ Reykjavķk]: Fyrstu 5 dagana af žessum mįnuši var gott vešur og hęgš meš hrķmfrosti um nętur; žann 6. var snjóžoka meš drķfu og austanvindi, og žann 7. slydduvešur į austan meš rigningu og hljóp ķ sušur śtsušur um kvöldiš ķ rökkri; voru žį skruggur mjög miklar og reišaržrumur sem varaši fram į nótt [Reišaržrumur eru hér sunnanlands mestar nįlęgt vetrarsólstöšum, en vķšast ķ öšrum löndum eru žęr mestar į sumrum; svo gengu og miklar žrumur žann 28. desember seinastlišna, [1848]]. Eftir žaš var vindur į żmsum įttum, eša logn, og féll mikill lognsnjór žann 10.; žann 12. var sunnan žķšvindi og rigning. Sķšan hefur vešurįtta veriš oftast óstöšug og umhleypingasöm, oftar frost en žķša, žó mest hafi veriš austanvindar, og hlaupiš til śtsušurs meš snjógangi; eftir žann 12. hefur ķ 5 daga eina frostlaust oršiš, nefnilega žann 16. og 20., og žį 3 daga saman 27.- 29. og žótt vindur hafi hlaupiš ķ noršurįtt viš og viš, hefur aldrei oršiš degi lengur stöšugt.

Jón Austmann ķ Ofanleiti segir ķ febrśarskżrslu sinni: „Nóttina til žess 8. óttalegur orkan frį vestnoršvestri, hśs fuku um koll skip brotnušu, lķka varš heyskaši, Ofvišri frį 8. til žess 12. – Sķšan ég hefi minni til nś 62. įr hefi ég ekki lifaš annan eins umhleypingavetur“.

Ingibjörg Jónsdóttir segir ķ bréfi ritušu į Bessastöšum 7.mars (s241): „Hér eru mestu haršindi. Enginn fiskur nś. Fjarska stormar hafa brotiš fjölda skipa ķ Rangįrvallasżslu“.

Reykjavķkurpósturinn ķ febrśar (s78) 

[Lżsing Jóns Žorsteinssonar į febrśarvešrįttu ķ Reykjavķk]: Frį byrjun žessa mįnašar, og til žess 20. dags, hefur veriš einhver hin stiršasta vešurįtta, meš stormvindum, miklum köföldum, slyddublotum, rigningum og umhleypingsvindum frį austri til sušurs, śtsušurs og vesturs; hefur oft veriš stórvišri į żmsum įttum į einu og sama dęgri, og żmist veriš frost eša žķša fleirum sinnum į sólarhring, hafa žvķ oršiš jaršleysur vķša, eša mjög illt ķ högum: en frį žeim 20. til mįnašarins enda hefur veriš stöšug noršanįtt meš töluveršu frosti og stundum kafaldskófi.

Reykjavķkurpósturinn ķ mars (s100):

Įrferši og fréttir. Framan af žessum mįnuši var įrferš hér syšra hin sama og vetrarrķki engu minna enn įšur; en žegar kom fram ķ mįnušinn, gekk vindur til sušurs og kom žį hagstęš og hęg hlįka; leysti žį allan snjó ķ byggš, og kom žessi bati mjög ķ žarfir, žvķ peningur hafši žį lengi veriš į gjöf, og margir oršnir tępstaddir meš heyforša handa skepnum sķnum. Žegar į mįnušinn leiš, gekk vešur aftur til śtsušurs og noršurs og ókyrršist mjög, svo aldrei gaf aš kalla į sjó, hefur žetta haldist til mįnašarloka.

[Lżsing Jóns Žorsteinssonar į vešrįttu ķ mars ķ Reykjavķk]: Fyrstu 9 dagana framan af žessum mįnuši var oft stormvišri og umhleypingar af landnoršri, sušri og śtsušri meš snjógangi og kafaldi, lķkt og veriš hafši lengst af ķ febrśarmįnuši, en žann 10. brį til batnašar, meš sunnan žķšvišri og rigningu, hélst sś žķša tķš, meš hęgri leysingu fram yfir žann 20. svo mestallan snjó leysti burt af lįglendi hér um kring. Žann 21. var landsynnings stórvišri meš ofsarigningu, en meš žeim 24. byrjušu aftur frost og kuldar, meš śtsunnan vindi, og hljóp stundum ķ austur landnoršur, meš kafaldi, og einkum miklu snjófalli ķ logni žann 30.

Brandsstašaannįll [vor]:

Ķ marslok hrķšarkafli, svo gott til 12. aprķl, žį kuldakast til sumars. Voriš kalt. Žó kom nokkur gróšur meš maķ. Vegna nįttfrosta tók ei gadd af heišum fyrr en eftir fardaga. Lestir fóru um sólstöšur yfir gadd og hagleysu sušur fjöll.

Reykjavķkurpósturinn ķ aprķl (s115);

Ķ žessum mįnuši hefur vešrįtta hér syšra mįtt heita fremur köld, enda hefur vindur sem oftast veriš noršlęgur. Snjóinn mikla, sem féll um mįnašarmótin, leysti žó upp, og nś er hér lķtill eša enginn snjór ķ byggš. Śtigangspeningur er sagšur grannholda hjį almenningi, og er žaš žvķ mjög undir vorinu komiš hvernig skepnuhöld verša ķ vor, žvķ heybirgšir eru hjį allflestum mjög litlar, žar sem margir voru komnir į nįstrį meš hey, žegar batinn kom ķ einmįnušinum.

[Lżsing Jóns Žorsteinssonar į vešrįttu ķ aprķl ķ Reykjavķk - birtist ķ maķblaši Reykjavķkurpóstsins]:

Žessi mįnušur var aš sķnu leyti, lķkt og mars; noršan- og landnyršings kęla, hélst oftast viš, fram yfir žann 20. meš nęturfrostum, žó jafnašarlega meš hęgum vindi, en gróšur var lķtill. Eftir žann 21. voru ei nęturfrost, nema 2 nętur, 27. og 28., en žó kuldanyršings vešurįtta.

Reykjavķkurpósturinn ķ maķ (s143):

Voriš, sem nś er lišiš, var hér sunnanlands hagstętt, en fremur žurrt og nęturfrost, lengi frameftir; greri žvķ seint, og ennžį mį gróšur ekki kallast nema ķ mešallagi. Noršanlands er sagt voriš hafi veriš kalt og hretvišrasamt, og peningur gengiš magur undan, einkum ķ Skagafirši, en ķ Eyjafjaršar- og Žingeyjarsżslum kvaš peningshöld hafa veriš miklu betri, enda hafši veturinn veriš žvķ hagstęšari sem lengra kom noršur og austur eftir, og žannig miklu betur fyrir noršan enn fyrir vestan Reykjaheiši.

[Lżsing Jóns Žorsteinssonar į vešrįttu ķ maķ ķ Reykjavķk - birtist ķ maķblaši Reykjavķkurpóstsins]: Ķ žessum mįnuši voru lķka lengi frameftir austan kęlur; nęturfrost voru aš sönnu ekki, en žó oft kalt ķ vešri, og žegar skśrir komu einstaka sinnum, helst seint ķ mįnušinum af austri eša sušri, voru žaš oft krapaél til fjallanna; annars voru vindar oft hęgir eins og ķ nęsta mįnuši į undan, og žvķ fiskigęftir góšar. Eftir žann 23. voru hlżindi fįeina daga meš regnskśrum.

Žorleifur ķ Hvammi segir af žrumuvešri sķšdegis žann 29.maķ.

Brandsstašaannįll [sumar]:

Eftir Jónsmessu góš gróšrartķš, en frį 7. jśnķ žurrkasamt. Spratt vel į deiglendum tśnum, hįlsum og votengi, en lķtiš į haršlendi. Žó batnaši žaš til höfušdags. Slįttur hófst ķ mišjum jślķ. Breiskjur og vatnsleysi hélst til 19. įgśst, eftir žaš rekjur og góšvišri meš nżting eftir žörfum. Gras dofnaši seint og varš mešalheyskapur. Žar meš voru óslegnar engjar ķ fyrra, er spruttu nś allvel. Almennt hirt um göngur.

[Lżsing Jóns Žorsteinssonar į vešrįttu ķ jśnķ ķ Reykjavķk - birtist ķ jślķblaši Reykjavķkurpóstsins]:

Ķ žessum mįnuši hefur vešur veriš mjög kalt og žurrt, vindur oftast hęgur eša logn, en žó lengstum viš noršur og landnoršur. Frį žeim 20. til 26. var viš og viš austan įtt meš regnskśrum, sem žó voru helst til muna nįlęgt fjöllunum, varš žvķ grasvöxtur sįrlķtill, einkum į haršlendi. Aš öšru leyti hefur veriš hin besta vešurįtta og stöšugasta.

[Lżsing Jóns Žorsteinssonar į vešrįttu ķ jślķ ķ Reykjavķk - birtist lķka ķ jślķblaši Reykjavķkurpóstsins]:

Ķ žessum mįnuši var lķk vešurįtta og hinum nęsta žar į undan, oftast hęgš og góšvišri, žó var helst noršanįtt, sem żmist brį til austurs, landnoršurs eša vesturs śtsušurs. Framan af mįnušinum voru einstaka sinnum regnskśrir, og žó ei miklar, nema mįski til fjalla, en eftir žann 20. hefur ei mįtt heita aš deigur dropi hafi falliš, og valla dögg į nęturnar, žvķ żmist hefur veriš žykkt loft og žurrt, eša śtnyršingsgola, hefur žvķ grasbresturinn ekki batnaš į haršlendi, en nżting veriš góš į žvķ, sem nįšst hefur af jöršunni.

Žann 5. įgśst męldist hiti ķ Odda į Rangįrvöllum 20°C og 23°C daginn eftir. Žann 31. įgśst er getiš um töluveršan jaršskjįlfta į Odda į Rangįrvöllum. Hiti fór yfir 20 stig į Akureyri 13. og 14.jślķ. 

[Lżsing Jóns Žorsteinssonar į vešrįttu ķ įgśst ķ Reykjavķk - birtist ķ septemberblaši Reykjavķkurpóstsins]:

Ķ žessum mįnuši var eins og framanaf sumrinu mikiš žurrt vešur, oftast og allt til žess 18. stöšugur žerrir meš hęgri noršankęlu og lognum, frį žeim 18. til 24. var austan landsynningsįtt meš litlum regnskśrum, og sķšan var aftur śtnyršingur og žerrir til žess 29., svo aš vešurįttan mįtti heita hin besta sumarvešurįtta.

[Lżsing Jóns Žorsteinssonar į vešrįttu ķ september ķ Reykjavķk - birtist lķka ķ septemberblaši Reykjavķkurpóstsins]:

Ķ byrjun žessa mįnašar var austanvindur og rigningar, og hélst žaš viš meš köflum fram aš žeim 20., žó voru fleiri dagar ķ einu žurrir, frį 5. til 7. og 9. til 12., en frį žeim 21. til mįnašarins enda, var žerrir og bjartvišri oftast, og logn eša lķtil noršankęla, svo aš heyannir endušu meš góšum žerri, eins og sumariš hefur veriš gott og žurrt, og bętti góš nżting upp grasbrest žann, er vķša varš af vorkuldum og miklum žurrk framan af sumrinu.

Ķ september segir Žorleifur ķ Hvammi: „20.september stórregn frį kl.1 til žess aš kl. var 1 f.m. žann 21. meš miklum vatnsgangi“. 

Brandsstašaannįll [haust og vetur til nżįrs]:

Haustiš gott, en regnasamt og hret. 3.-4. okt., sem oft hittir į ös mikla ķ Höfša. Lengi var frešin jörš, žó auš vęri. 31. okt. hrķš og nokkur snjór, en 4., 5. og 6. nóv. allra mesta noršan-ofsahrķš og fannkoma mikil, innistöšur yfir fleiri sveitir, žar eftir gott vešur og jaršlag móti noršri. 20.-24. góš hlįka og eftir žaš góš tķš og auš jörš, įsamt til fjalla, aušar įr og vatnavextir 28. nóv. Žķšur 10., 13., 19., 23., 25. des.    

Žjóšólfur fer lauslega yfir vešurlag įrsins žann 16.nóvember:

Veturinn 1848 og 49 mįtti heita ķ haršara lagi. Eftir žvķ sem vetrarfar hefur veriš um mörg undanfarin įr; var einkum snjókoma mikil seinni hluta vetrarins žó sjaldan vęru frost til muna. Žaš mįtti varla heita śrkomulaus dagur frį jólum og til pįlmasunnudags [1.aprķl]; kyngdi og žann dag svo miklum snjó nišur, aš hann tók ķ mitt lęri į jafnsléttu. En eftir žaš kom lķka batinn, og hann svo góšur, aš eigi sįst snjór į lįglendi į pįskum [8.aprķl], og var žaš mest fyrir sólbrįš, žvķ lķtiš rigndi alla vikuna. Žannig višraši svo voriš allt og sumariš; voru rigningar meš minnsta móti sem veriš hefur, žvķ tķšast var hęg noršankęla, eša logn og heišrķkja. Vertķšarafli var vķša hvar ķ mešallagi, en afbragšsmikill ķ Höfnum, žvķ žar voru 1200 hęst til hlutar.

Lanztķšindi segja žann 1.desember frį októbertķšarfari ķ Reykjavķk:

Fyrstu 5 dagana af mįnušinum var noršanįtt og kęla meš nęturfrosti; žann 6. og 7. rigndi lķtiš eitt, en aš öšru leyti var gott vešur og žurrt til žess 13., žį var hęg sunnanįtt 3—4 daga meš žoku og rigningu til žess 16., žį varš aftur žurrt vešur til žess 22. meš noršankęlu; sķšan var żmist austanįtt eša śtsynningur, oft meš skśrum, eša snjóéljum til fjallanna. Snjó festi aldrei dęgri lengur į lįglendi; en meira varš af honum til fjalla og į hįlendi öllu; žann 31. var noršanstormur.

Lanztķšindi segja žann 20. desember frį vešrįttufari ķ Reykjavķk ķ nóvember:

Fyrstu dagana af žessum mįnuši var landnyršings- og noršanįtt, fyrstu 3 dagana meš hęgš og lķtilli snjókomu, en žį nęstu 3 daga 4. til 7. var mikiš haršvišri į noršan, meš kafaldi, og nįlęgt 10° frosti; eftir žaš lęgši vešriš, og gekk til austurs meš hęgš, var žį eftir žann 10. oft gott vešur og stundum žķša, til žess 24., žį varš bjartvišri logn og hrķmfrost ķ 3 daga hvern eftir annan, en seinustu daga mįnašarins var landsynningur meš miklum rigningum.

Lanztķšindi segja žann 31.janśar 1850 frį vešrįttufari ķ desember [1849]ķ Reykjavķk:

Ķ žessum mįnuši hefir veriš einhver hin besta vetrarvešurįtta, svo aš meira lķktist vorvešri meš nęturfrosti, en vešurfari um hįvetur. Fyrstu vikuna var hęg austanįtt, meš žķšu nįlega hvern dag, og stundum litlu nęturfrosti; eftir žaš var einstaka sinnum nokkuš frost, og rigningar į austan-landsunnan, og hljóp vindur viš og viš til sušurs-śtsušurs, en stundum var logn heila daga (t.a.m. žann 15. og 16.) og žķšurnar héldust viš, allt til žess 26., žį kom noršanįtt meš frosti, sem varaši žó ei nema rśmlega 2 daga, svo aš seinustu 2 dagana var aftur žķšvindi og hęgš.

Žann 27.desember segir séra Žorleifur ķ Hvammi: „Žrįšbeinn geisli upp af sól ķ uppgöngu hįtt upp į loftiš“.

Ķ ritinu „Skrišuföll og snjóflóš“ telur höfundurinn (Ólafur Jónsson) aš snjóflóš sem féll į bęinn Vķšidal ķ Lóni (į Lónsöręfum) hafi įtt sér staš į žrettįndadagskvöld 1849 - žar fórst bóndinn og synir hans, en hśsmóširin og dóttir hennar lifšu af og brutust til byggša. Ólafur segir ķtarlegustu frįsögnina af žessum atburši ķ Syrpu II, 1948. Einnig segir Ólafur frį krapahlaupi sem féll į kotbęinn Klofa ķ Eskifirši 21.nóvember 1849. 

Lżkur hér aš sinni umfjöllun hungurdiska um vešur og tķšarfar įrsins 1849. Žakka Sigurši Žór Gušjónssyni fyrir innslįtt texta śr Brandsstašaannįl. Fįeinar tölur eru ķ višhenginu. 


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

September enn

Viš lķtum nś į hįlofta- og sjįvarhitastöšu ķ nżlišnum september. Mįnušurinn var ķ kaldara lagi mišaš viš žaš sem algengast hefur veriš sķšustu įrin. Hįloftavindar voru ķviš strķšari af bęši vestri og sušri heldur en aš mešaltali og 500 hPa-flöturinn var lęgri en mešaltališ segir til um - žaš sķšasta segir okkur aš loftiš hafi veriš af nokkuš norręnum uppruna žó žaš hafi hingaš komiš śr sušvestri.

w-blogg0401020a

Fyrsta kortiš sżnir mešalhęš 500 hPa-flatarins ķ september (heildregnar lķnur) en litafletir sżna vik frį mešallagi. Blįu vikin eru neikvęš, en žau brśnleitu eru jįkvęš. Af žessu mį rįša aš hįloftavindar hafa veriš aš mun strķšari en venjulega milli Ķslands og Bretlandseyja.

w-blogg0401020c

Hér sżna heildregnu lķnurnar enn hęš 500 hPa-flatarins, žykktin er dregin meš daufum strikalķnum, en žykktarvik er sżnt ķ lit. Žykktarvikamynstriš er ekki ósvipaš hęšarvikamynstrinu - vešur var kaldara en venjulega yfir Gręnlandi og Ķslandi, en hżrra yfir meginlandinu - sérstaklega viš Eystrasalt. Vikiš yfir Vestfjöršum er milli 40 og 50 metrar, žaš samsvarar žvķ aš hiti ķ nešri hluta vešrahvolfs hafi veriš rśmlega -2 stigum undir mešallagi. Vik eru minni yfir Austurlandi, rśmir 20 metrar. 

Žetta vikamynstur hįloftanna er nęgilega eindregiš til žess aš leita mį uppi svipuš tilvik ķ fyrri septembermįnušum. Žaš lķkasta sem finnst viš snögga leit er september įriš 1989, en eitthvaš svipaš mun lķka hafa veriš uppi įriš 2009, 1969 og jafnvel 1929. Einhverjir hefšu e.t.v. freistast til aš bśa til reglu - svona staša kęmi bara upp ef įrtališ endaši į 9. En žannig ganga hlutirnir ekki fyrir sig ķ raunveruleikanum - lofthjśpnum er nįkvęmlega sama hvaš įriš heitir. 

w-blogg0401020b

Hér mį sjį stöšuna ķ september 1989 - harla lķk stöšunni į fyrri mynd, nema hvaš mesti kuldinn var ašeins vestar žį heldur en nś - žaš kom lķka fram ķ žykktarvikamynstrinu. Kaldast var į Vestur-Gręnlandi. Um žann mįnuš segir ķ textahnotskurn ritstjóra hungurdiska: „Rysjótt tķš nema austanlands. Uppskera śr göršum ķ rżrara lagi. Hiti var ķ mešallagi“. Jį, hiti ķ mešallagi - hann var žaš eiginlega lķka nś sé mišaš viš eldri mešaltöl. Mešalhitinn ķ Reykjavķk var nś jafn mešallaginu 1961 til 1990, örlķtiš hęrri en ķ september 1989. Žaš er erfitt aš eiga viš žessar stóru breytingar į langtķmamešaltölum. 

Til gamans skulum viš aš lokum lķta į sjįvarhitavik ķ žessum tveimur septembermįnušum.

w-blogg0401020d

Skżrara eintak myndarinnar mį finna ķ višhenginu. Hitavik september 2020 eru til vinstri į myndinni, en 1989 til hęgri. Efra myndapariš sżnir Noršur-Atlantshaf, en žaš nešra Noršurķshafiš. Sjįvarhiti er vķšast hvar fyrir ofan mešallag nś - nema į litlu svęši fyrir noršan og noršaustan land. Hitavikin ķ Noršurķshafi eru hreint ótrśleg - enda ķsśtbreišsla nś miklu minni en venja hefur veriš. Ķ september 1989 var sjįvarhiti vķšast lķtillega nešan mešallags kringum Ķslands, en reyndar ofan mešallags ķ Barentshafi og žar austur af - rétt eins og nś. En žį žakti ķs miklu stęrra svęši heldur en nś. Viš skulum hafa ķ huga aš mešalsjįvarhiti er ekkert sérlega vel skilgreindur į hafķsslóšum - į žaš lķka viš ķsasvęšiš viš strönd Noršaustur-Gręnlands. 

En sjįvarhitavik į žessum tķma įrs (ķ lok sumars) segja ekki endilega mikiš um stöšuna į komandi vetri. Žegar illvišratķšni vex blandast yfirboršssjór betur žvķ sem undir liggur - og önnur vik geta afhjśpast. Rétt aš gefa žvķ gaum. 

Bestu žakkir til BP fyrir alla kortagerš. 


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

« Fyrri sķša

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Aprķl 2024
S M Ž M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30        

Nżjustu myndir

  • w-blogg160424b
  • w-blogg160424a
  • w-blogg120424c
  • w-blogg120424b
  • w-blogg120424a

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (18.4.): 90
  • Sl. sólarhring: 275
  • Sl. viku: 2332
  • Frį upphafi: 2348559

Annaš

  • Innlit ķ dag: 81
  • Innlit sl. viku: 2044
  • Gestir ķ dag: 78
  • IP-tölur ķ dag: 78

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Eldri fęrslur

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband