Af rinu 1861

Eins og fram kemur samtmafrttapistlum hr a nean tti ri 1861 hagsttt. Aprlmnuur er meal eirra hljustu sem vita er um fr upphafi mlinga, en nvember var aftur mti meal eirra allrakldustu. Hiti var ofan meallags janar, aprl, jn og desember, en undir v mars, jl og gst. rsmealhiti Stykkishlmi reiknast 3,6 stig ea rtt vi meallag ranna1961 til 1990. Giska er 4,3 stiga rsmealhita Reykjavk og 3,1 stig Akureyri.

ar_1861t

Myndin snir mealhita hvers dags Stykkishlmi. Enginn dagur telst mjg hlr, en sex mjg kaldir, allir sari hluta nvembermnaar.

ar_1861p

Af myndinni hr a ofan m sj a rstingur var lgur mars, en aftur mti var hann hr hinu rmaa blviri aprl. jl var rstingurinn hins vegar venjulgur, en september virist hafa veri rlegt veurlag - rstibreytingar fr degi til dags litlar.

rsrkoma mldist 651 mm Stykkishlmi, tplega 10 prsent nean meallags ranna 1961 til 1990. A tiltlu var rkomusamast jn og desember, en urrast gst, september og nvember.

Hr a nean er tarfari rifja upp me orum samtmaheimilda. Stafsetning er vast fr til ntmahorfs og texti stku sinnum styttur.

Annll 19.aldar segir:

Vertta mun vast um land hafa mtt kallast g fr nri til gu, er var nokku rysjtt me jarleysum, en breyttist til batnaar me einmnui og aprl var hitinn 10 skugganum nokkra daga Akureyri. „Norri“ segir a vetrar- og vorvertin hafi, allstaar a frtta, veri hin besta; tt einstk kuldakst hafi komi nyrra, er stafa hafi af s er var a flkjast ti fyrir, aldrei yri hann landfastur. Me slttarbyrjun breyttist t nyrra rigningar og urrka er gengu yfir Eyjafjarar- og ingeyjarsslur langt fram gst. Minni voru urrkar um Skagafjr og Hnavatnssslu, en skilegasta veurtt syra. Sari hluta gst og fyrri hluta september var hins vegar hagfelldasta t nyrra. Heyfengur var va betra lagi og veur hagfelld fram undir mijan oktber. segir „Norri“ a vetur hafi alvarlega gengi gar, Eyjafjarar lagt si og Pollinn t mija hfn, og pstur sagt fullt eins hara t syra, og rita var a frost vru ar 16. Framan af rinu fiskileysi fyrir sunnan og vestan svo til vandra horfi, og nyrra fkkst enginn afli r sj 31.ma, um sumari ltill afli syra, en allgur Eyjafiri. En um hausti var tluverur afli syra, en smr, og eftir felli nvember vn sa og lti eitt af orski.

Janar. T talin hagst og hiti var ofan langtmamealtala. er nefnt a hagsttt hafi veri fram eftir mnui noraustanlands.

slendingur segir fr 1.febrar:

Verttin hefur allt til essa veri afbragsg. Fiskiafli enginn hr sunnanlands; hkarlsafli nokkur lagva suur Gari hj eim fu mnnum, er veii stunda. Austan r Mlasslum eru sg harindiog veikindi. Vestan af Snfellsnesi g t landi, en mjg miki fiskileysi, a minnsta kosti allt fram a rettnda, og Breivkingarfarnir a drepa hross sr til lfsbjargar.

jlfur segir ann 9.febrar:

Lengi mun minnisst hin einkar hagsta vertta og m segja veurbla, er hefir haldiststugtyfir gjrvallt Suur- og Vesturland a kalla m san um veturntur og fram enna dag; v hlaupi er gjri um jlaleyti (hr me nlega 11R frosti), var eigi nema fa daga; og hlaupi er n hefir stai hr ara viku, mundi vera kalla bluveurum vetur harara lagi. Sama vetrar gveur er sagt a noran, allt norur til xnadalsheiar, en a str vetrarharindi hafi lagst a og haldist fram fyrra mnu um Eyjafjr en einkanlega um ingeyjarsslu og bar Mlasslur; ar gekk og taugaveikin fram til nrs og allmannsk sumum hruum, en hr syra og vestra mun hn vast rnun.

Milli jla og nrs var ti milli bja hr Kjalarnesi mialdra maur kvntur Eyjlfur rarson fr Blikastum, ... Afaranttina 18. [janar] lagi inn Bars vestra, skip er kom r hkarlalegu, og hafi afla nokku. Jn Plsson hafnsgumaur ar vi Bir var formau, en egar dr innundir skjaftinn, kvasthann vilja fara undir r til a hita sr, en beiddi einn hseta sinn, Jn Vigfsson a nafni, duglegan mann, a fara undir stri, og gjri hann svo; var svo lagt inn skjaftinn, en ar kva einatt vera krappur og vondur sjr, en dimmt yfir, kom ri skipi, og sl v undan, svo a sjr kom a flatt, er tk tbyris manninn fr strinu og stri fr skipinu, drukknai Jn Vigfssonar, og rak upp litlu sar; lentist og skipinu heldur illa, og 2 mennirnir meiddust nokku, en eigi til langframa a haldi var, og eitthva lti eitt tk tbyris. — 28. [janar] var unglingspiltur, ... sendur fr Hraastum Mosfellssveit austur yfir heiina, til ingvallasveitar; veur var gott og eins hina nstu 2 dagana, en pilturinn hefir hvergi komi fram n fundist, og hefir hans verileita af mannsfnui.

Febrar: skileg t lengst af. Hiti ekki fjarri langtmamealtlum.

jlfur segir 25.febrar:

Sjrramenn koma n a r llum ttum, sunnanpsturinn nkominn austan af Su me brf r Mlasslum um jlaleyti, og sendiboi jlfs noran af Akureyri, en austanpstur var enn kominn r Mlasslum er hann lagi aan. rllum ttum stafestist hi skilegasta vetrarfar, og hrkurnar um Eyjafjararsslu og Suurmlasslu eigi eins miklar eins og fyrr fregnaist; um ingeyjarsslu og Norurmlasslu lagist veturinn a um jlafstukomu, me byljum og frostum, ener vonandi a ar hafi n snist til bata um misvetrarleyti, eins og annarsstaar um land.

slendingur segir af t og gftum ann 8.mars:

orri er enda og komi fram ara viku gu, og alltaf hefur mtt heita blessu veurbla, a minnsta kosti yfir llum Sunnlendingafjrungi, og enda svo langt vestur og norur, sem vr hfum til spurt. Um essar mundir streyma menn a r llum ttum suur hinga til sjrra. Vert er byrju; suur Hfnum er sagur gur fiskiafli, og fiskigangankomin alla lei inn undir Garskaga. En ar fyrir innan er fiskilaust til essa. A vestan hfum vr nfrtt gott vetrarfar; fiskafla vi safjarardjp san miorra; hkarlsafla nokkurn r Vestureyjum Breiafiri og umhverfis Jkul; fiskiafla noran undir Jkli san me orra, en um hlutarupph vitum vr eigi; skepnuhld allstaar heldur g.Noranpsturkom hinga 3. .m. Me honum frttist g t af Norurlandi allt austur undir Mlasslur, og vr tlum einnig — v annars er ekki geti — a ar eystra hafi tin veri g, san harindaskorpunni framan af vetrinum ltti ar af.

Norri segir fr ann 12.mars:

Me pstunum og rum feramnnumhafa jafnaarlega borist frttir, sem vast hvar koma saman a v leyti a vetrartin hefir veri einstaklega g einkum syra og hr vestursslunum [Hnavatns- og Skagafjararsslum]. Nokkru harara er oss sagt a austan, og skrifa er oss rtt eftir nri, a t lti fyrir allharan vetur Hrarstungu og Jkulsrhl ; ar hfu veri i langar jarleysur og innigjafir fnai. v m tla, a hinn gi bati, sem kom eftir nri og hi fagra veur me ngum jrum, sem hlst hr allan orrann hafi einnig komi ar a gum notum. Vr tlum v htt a fullyra, a veturinn senn sem komi er einhver hinn besti, og a mun ykja fheyrt, er stendur einu af sunnanblunum, a sumir Landinu Rangrvallasslu hafi ekki gefi km nema anna mli lengst fram desember vetur. Afli af sj hefir allva veri ltill og svo er skrifa a sunnan og vestan. Hr vi Eyjafjr var allgur afli framan af vetri ti Hrsey og var, en n hr enga bjrg a f r sj um langan tma. Selveii hefir veri hr me minnsta mti vetur; enda er hn einlgt a minnka llum stum hr nyrra ar sem hn hefir tkast og vr hfum haft afspurn af.

Mars. llu kaldari og rlegri t en mnuina undan.

Norri birtir ann 24.aprl r brfi a austan, a er dagsett 18.mars.

T hefir hr veri spaklt vetur, en n yfri hvikul; vast hafa veri jarir nrri alltaf og varla grna suursveitunum t.a.m., Breidal og ar suur fr. sumum sveitum hafa veri stug jarbnn n 19 vikur ea 20, v snjhrinni sem kom hfum mnui fyrir jlafstu hleypti svellgadd, sem aldrei hefir teki san svo nokkur jr kmi; essar sveitir eru a g veit Lofmundarfjrur og Borgarfjrur inn fr sj — norurhluti Hrarstungu og nokku af Hlinni [Jkulsrhl] — Selrdalur Vopnafiri og einstku sveitapartar var ar sem hlkur hafa n verst til. essumsveitum eru v margiregaruppnmir a heyjum, v naut hafa teki upp svo miki fr saufnu; eru sumir farnir a leita sr bjargar jarasveitunum ...

slendingur segir 23.mars:

Um essar mundir er v nr fiskilaust fyrir llum Sunnlendingafjrungi. Tarfar landi m alltaf heita gott; stundum jti upp noranveur, dettur a jafnskjtt aftur niur; snjr er ltill og frin g. gr (22. mars) fru 4 skip hkarlalegu Akranesi; eitt eirra var lent i morgun me 13 hkarla. ͠dag er heirkt veur og allmikill hiti. — ann 19. .m. barst skipi lendingu austur Selvogi; ar voru 14 manns og drukknuu allir. Formaur var Bjarni bndi Nesi ar sveit. ll nnur skip, milli 20—30 af Eyrarbakka og Selvogi, sneru fr fyrir brimi, og nu landi orlkshfn.

jlfur birti ann 16.jl brf dagsett Eyrarbakka 10.aprl ar sem fjalla er um marsbrimin ar um slir:

Fstudaginn ann 15. [mars] reru flest skip Stokkseyri, en vetfangi brimai svo miki, a 4 skipin, sem seinast komu a sundinu, hlutu a hverfa fr og hleypa t orlkshfn, hvar au nu klaklaust landi, fyrir tilstyrk eirra mrgu gu manna, sem ar voru fyrir lendingunni, og veittu skipverjum alla mgulega hjlp og bestu vitkur. Af essum skipum voru 2 sett landveg r orlkshfn austur a Stokkseyri, mnudaginn 18. s.m., en hin 2 skipin komust ann sama dag sjleiis, anna hinga Eyrarbakka, en hitt alla lei a Stokkseyri. Morguninn eftir leit t fyrir brilegt sjveur. Reru flest skip Stokkseyri, og smuleiis au 3 skip, sem n ganga hr Eyrarbakka. egar skipin voru nkomin stur, hleypti svo sngglega vlku ofsabrimi, a aeins 2 skipin fr Stokkseyri nu ar lendingu, en hin ll, og au han af Eyrarbakka — samtals 15 skip — mttu til a hleypa t orlkshfn ltt frum sj og nu ar happaslli lendingu, v aeins ein r brotnai, og einstakir menn jkuust eitthva lti.

jlfur segir ann 25.mars:

Aflaleysi m telja hi einstakasta til essa llum ytri og innri veiistvum allt austan fr Jkuls Slheimasandi og vestur a Ltrabjargi; hr um Innnesinvar almenningur eigi var gvirisdagana fyrir helgina, en var gur hkarlaafli ... Akranesi.

Aprl: venjuhl og hagst t lengst af.

Norri segir ann 16.aprl:

Me sunnanpstinum frttist um tarfari a sunnan og vestan og er allstaar n hi sama a frtta, a tin, sem var nokku hr og sumstaar me jarleysum gunni, hafi aftur breyst til batnaar me einmnaarbyrjuninni, og hefir san veri hin skilegasta vertta og hitinn hr Eyjafiri 10 grur skugganum essa daga. A sunnan er ar mti bgt a frtta me fiskileysi, og er oss skrifa a aflabrg hafi veri ar einstaklega ltil, nema hkarlaafli var ar dltill, ar sem fari var a gjra tilraunir til hans.

slendingur segir ann 27.aprl (dagsetur pistilinn sumardaginn fyrsta 25.aprl):

Gleilegt sumar, gir landar! „N er vetur r b“, einhver hinn blasti og besti vetur, sem lii hefur yfir meiri hluta lands vors um mrg r. Litur er farinn a koma jrina; fnaurinn eirir ekki vi hsin; sumarfuglarnir eru komnir hpum saman, og fleiri kva vera von me fyrstu ferum. En blessaur fiskurinn kemur eigi. a m kalla nstum fiskilaust fyrir almenning llum veiistum vi Faxafla, og eru a daprar frttir, ar sem lf og atvinna margra sunda er undir komin, einkum eins og n er statt landinu.

Austan r Mrdal er oss rita annig 6. .m.: Hr kom kaflega mikill snjr byrjun mars, sr lagi 2. til 5. eyddi bloti nokkru aftur; tk algjrlega fyrir haga, og Kerlingardal fennti f; er um 20 fundi enn. San virai sfelldum tsynningum og hafhrkum fram pskaviku; rtt fyrir ea um pska [31.mars] htti g a gefa tigangsfnai. San 28. mars hefur veri mesta bla og stugar sjgftir; fllu r 4 helgidagar; hina alla hefur veri ri; og sast dag, en n ori fiskilaust um stund.

Harindi mikil Skaftrtungu og Su. Vestan undan Jkli segir brfi, sem rita er fyrst essum mnui [aprl]: „Veurtt er hr hin besta, en fiskiafliltill til essa.

jlfur segir ann 27.aprl:

Veturinn reyndist til enda einhver hinn besti og blastisem menn muna, og a yfir allt land, eftir v sem sannast hefir spurst, og llu meira blviri vestan- og norvestanlands heldren hr syra; hlaupi gunni tk t.d. mjg va fyrir haga Hnavatnssslu, en var haglaust austur Su og var hr syra; sjaldgftmun a og a 2—3 mlistiga hiti gefist a mealtali gjrvallan janarmnu, eins og n var v safjarardjp.

ann 4.ma segir veurathugunarmaur Hvanneyri vi Siglufjr a hafshrafl hafi komi upp a landi.

ann 5.ma segir sra Bjrn Halldrsson Laufsi dagbk sinni: „Hafshroi ti firi“. [r samantekt um hafs dagbkum Bjrns sem birtist Tmariti hins slenzka bkmenntaflags 23., 1902, s.169]

Ma. Fremur hagst t. Hiti nrri langtmamealtlum.

slendingur segir af t ann 10.ma:

Tarfari er alltaf hi besta, og svo er a heyra allstaar aan, er vr hfum til spurt. r Mlasslu segir brfi fr 25. mars, a ar hafi tin veri g til byrjunar marsmnaar, en san hart.

slendingur segir af eldsumbrotum stuttri frtt ann 19.jn:

Frst hefur a vart hafi ori vi eldsumbrot 24.[ma] rfajkli.

jlfur segir ann 29.ma:

Hin einstakasta vorveurbla vihelst, skepnuhld allstaar hin bestu og grandi og grasvxtur horfir vel vi.

Norri talar um ga t en framhaldandi aflaleysi ann 31.ma:

Vetrar- og vortin er allstaar a frtta hin besta og einstaka kuldaskot hafi veri hr nyrra, sem einkum stafar af snum, er hefir veri hr ngur og spillt tluvert fyrir hkarlaveium, hafa engi brg veri a v, og hinir sterkustu hitar me kflum. Hi einstakasta aflaleysi er a frtta vast hvar asunnan, svo a til mestu vandra horfir. Bjargarrng hefir einnig veri tluver hr nyrra og eystra og enginn fiskur fst r sj svo vr hfum til frtt hr nnd. sinn hefir mjg tlma hkarlsaflanum, svo lti hefir aflast nema fyrstu ferinni, en veiddu flestir vel, um hundra kta hlut eir sem bestir voru.

ann 12.gst birti slendingur brfkafla dagsettan 9.jn Suur-Mlasslu:

Frttir eru han far. Veturinn var hr einkum sunnan til Mlasslum, einhver hinn besti, er menn muna eftir, snjalttur og veurhgur, en af og til nokkufrostharur. Vori hefur einnig veri mjg bltt, og er grur orinn gur bi tnum og tengi, og hr um bil eins gur eins og 12. viku sumars fyrra. Hr um svi aflaist nokku af ts vor, og kom a llum gar arfir, v kaupstair uru rotum gulok, svo a leit hr t fyrir mestu vandri og bjargarskort, hefi ekki fiskast.

Jn. rkomusm og rleg t um landi sunnanvert, srstaklega fyrri hluta mnaarins, en samt nokku hl t og almennt ekki talin hagst heildina.

jlfur segir af Skeiarrhlaupi og fleiru frtt ann 26.jn:

[ann] 24. [ma] fannst her syra megn jkul- og brennisteinsfla og st vindur hr af austri, en miklu megnari var flan austur um Su og Mealland, og var ar teki eftir v, a silfur allt tk kolsvartan lit, hversu vel sem a var vafi og geymt trafskjum og kistum. Sust , um Mealland og lftaver, reykjarmekkir upp r Hnappafells- ea rfajkli, og eigi marga daga ar eftir. ennan dag hljp Skeiar, og hefir hn n eigi hlaupi um nstliin 10 r, en er tast, a hn lti eigi nema 6 r milli hlaupaog stundum eigi nema 5, rst v a lkindum a hlaup etta hafi ori afarmiki; enda sjst og n meiri merki ess heldur en vant er, v va vestur me sj er rekinn birkiviur hrnnum saman, og er a sjlfsagt eftir hlaupi og virist hafa fari yfir Skaftafellsskga neanvera. eru og hrannir me sj af hvtum vikur, en ess hafa aldrei sst merki fyrr eftir hlaup r Skeiar, en aftur eru ykk lg af eim vikur va rfasveit, eftir hin fyrri strhlaup r Hnappafellsjkli er ar hafa svo mjg byggum eytt og graslendi; v rur a lkindum, a hlaup hafi n einnig komi r jklinum sjlfum, en reianlegar fregnir skortir um allt etta ar sem engar ferir hafa geta ori austan yfir Skeiarrsand til essa, ogtvsnt, a hann veri fr fram eftir sumri.

rferi. — Vorblan hefir veri stug og einstaklega g yfir allt land allan ma og jnmnu; framan af essum mnui [jn] var samt va hr syra i fjallasveitum bi kalsasamt og fjarska rigningasamt, svo a mold i grum hljp sumstaar harar hellur, og tali vst a a spilli klvexti og jarepla. En fnaarhld eru allstaar einstaklega g, voru kvralrnar 7 vikur af sumri va Skaftafellssslu, og ykir a dmaftt. Grasvxtur horfir allstaar gtlega vi, einkum tnum og llu valllendi.

slendingur segir af t og afla ann 1.jl:

Tarfar var um hr heldur stirt og stormasamt, oft me krapaljum af tsuri, lkast v, sem s mundi hrakningi skammt undan landi tnorurhafinu; var v fremur gftalti sjinn og grurlti til sveita. N hinn sasta hlfan mnu hefur veur veri allbltt. Svo m kalla, a smilega hafi fiskast hr Innnesjum vor, en mestallt er a sa og heldur sm, og ar e orskaflinn brst svo algjrlega vertinni, eins og n var reyndin , vita allir, sem til ekkja, a ar me var mttarstoinni kippt undan bjargri manna hr umhverfis Faxafla, enda hefur veri og er miki harrtti og horfir til hallris hr vi sjinn, nema hjlp, og hn talsver, komi r einhverri tt. Syra hefur voraflinn veri miklu minni en hr inn fr. Skepnuhld til sveita eru sg g, en fjrfin gjrir samt mrgum ri rngt bi.

Jl. Hagst t syra, en nyrra var kvarta um rigningar og erfileika.

slendingur segir ann 12.gst:

Allan sari hluta jlmnaar og allt til essa dags hefur veurtt hr syra veri me besta mti, og hagst a v, er heyskapinn snertir, sem allstaar byrjai me fyrsta mti, v grasvxtur var gu lagi. Margir eru hr bnir a alhira tn sn og hafa fengi tur hraktar. Fyrir vestan hfum vr og frtta heyannir gengju vel, og sumstaar vru ar alhirt tn. v er miur, a votvirasamt mun hafa veri a sem af er slttinum nyrra, og ef til vill Strandasslu, og heyrt hfum vr a hafs liggi fyrir landi, norur af Hnavatns-, Skagafjarar- og Eyjafjararsslum, en vst var ekki s fyrir Hsavk eur Langanesi fyrir skemmstu, v skip hafi fyrir ekki lngu komi af Hsavk til Vopnafjarar, og ekki ori vart vi sinn; hfum vr a eftir skipi Fischerskaupmanns, sem er nkomi austan um land af Vopnafiri, en um vtur og erri mikinn getur a r Mlasslum, og lku hefur vira allar gtur vestur eftir Skaftafellssslum.

gst. Kalt var gst og kom a einkum niur norlendingum. Smm saman horfi til betri vegar ar um slir. Syra var urrvirasamt.

Norri rir slaka sumart Norurlandi pistli 31.gst:

[T]arfari, sem var hi kjsanlegasta allt vori, breyttist me slttarbyrjun til rigninga og urrka, er gengu hr um norursveitir, Eyjafjarar- og ingeyjarsslur, langt fram gst. Tur hrktust v allva til strra muna, og a lkindum meira norur um og eystra, en hr Eyjafiri, hr vri einnig mikil brg a v. Skagafjarar- og Hnavatnssslum hafa essir urrkar veri miklum mun minni, og vast hvar engar verulegar skemmdir ori tum. Allt anna er a segja um Vesturland og Suurland, a v er vr hfum frtt. Fyrir sunnan vitum vr a af eigin raun, a ar var hi yndislegasta veur svo a kalla dag t og dag inn allt sumari, og hey hirtust ar rtt a segja af ljnum. A vestan hfum vr lka r llum sveitum frtt vilka rsld og af Suurlandi, og vr tlum, a nting theyjum hafi bi vestra og syra ori me besta mti. a hefir n btt nokku r a tlun vorri hr Norurlandi, a seinni hluti gstmnaar og fyrri hluti september hafa veri svo gir, a they hafa eflaust sumstaar fengist me gri hiringu a miklum hluta. Aflabrgin hafa n veri eins misjfn, fyrir sunnan hefir afli veri fremur ltill, a vorsuaflinn vri allgur, mun i rngt bi hj sjmnnum ar syra. Hr hefir veriallmikill afli Eyjafiri lengst af sumar og hkarlsaflinn eins gur og t leit fyrir.

slendingur segir ann 10.september:

Tarfarhefur veri gtt allt fram enna dag og heyannir gengi a skum, heyin hr syra eru allstaar afbrags g og sumstaar, einkum fyrir austan fjall, mesta lagi. Fiskiafli er vi og vi nokkur, og hefur n um stund helst aflast nokku af hfi og sttungi.

September tti hagstur, og hiti var ekki fjarri langtmamealtlum. Mjg urrt var vestanlands.

jlfur segir af rferi og aflabrgum ann 27.september:

r llum hruum landsins eru n ferir hinga um etta leyti, og berast reianlegar fregnir, og eru r allar hinar bestu af einstakri og stugri veurblu, gum heyafla, gum fjrhldum og almennri vellan manna. Um ingeyjar- og Mlasslur var a vsu eigi jafnerrissamt um mibik slttarins, eins og hr syra,og tur rrnuu ar nokkusumstaar, en uru skemmdar; en allstaar annarstaar hefir veri hin einstakasta heyaflat gjrvallt etta sumar, og nting; tn voru allstaar gu mealangi a grasvexti, og sumstaar besta lagi, t.d. vast vestanlands; velli og vallendi einnig betra lagi, og eins votlendar mrar og nearlega byggum; aftur hafa mrar hlendi og til fjalla reynst nsta snggar, en a svo s, og velli hafi veri mjg harslgt og seinunni, hefir heyskapurinn allstaar um land ori hinn besti a hann s ekki sumstaar meir en meallagi a vxtum. — Fiskiafli og hfsafli hefir veri allgur hr sumar um Innnes og Vatnsleysustrnd, og besti afli n um slttinn Skagastrnd og beggja megin Skaga fyrir noran.

slendingur birti ann 30.september alllangan pistil um t og slysfarir:

N vill svo til, a allstaar m kalla a s gott a frtta. Tin hefur v nr um allt land veri g sumar. a var aeins framan af sltti nokku votvirasamt norur Eyjafiri og ar fyrir austan, svo tur hfu hrakist, helst fyrir eim, sem fyrstir byrjuu a sl, en seinni hluti slttar vitum vr eigi betur en allstaar hafi veri gur, og egar yfir allt land er liti, m fullyra, a sumari hafi veri gott, og einkum m segja a um allt Suur- og Vesturland hafi heyafli ori gur, og einkum nting afbragsg; en margir geta ess, a heldur hafi grasbrestur tjr veri tilfinnanlegur. En hva um a, hitt er fyrir mestu, a heyin su g, minna er hitt vari, a au su mikil a vxtum, en ltil a gum. a er annars eftirtektavert, svo bltt og gott sem sumari hefur veri a minnsta kosti hr syra, hva lti grasi hefur veri allri tjr, engjum og bfjrhgum, san snemma sumar, og hve snemma gras fr a falla, og a enda vallendi og til fjalla, a v er skilvsir menn hafa sagt oss. Sjvarafli hefur veri, eins og ur er sagt blai voru, heldur ltill hr syra, en eir fu, sem stunda hafa hkarlaveii, hafa heldur vel afla, og hinum rum landsfjrungum er sagt a hkarlsaflinnhafi vel heppnast; annig segir sagan, a iljubtar Eyfiringa hafi til samans fengi yfir 2000 tunnur lifrar; ilskip sfiringa sum um og yfir200 tunnur, og ilskip Djpavogi um 300 tunnur. Verslun hefur allstaar sumar veri hagfelld landsmnnum.

Skipskaar strir og smir. Vestur Bldudal vi Arnarfjr slitnai upp kaupskip fyrra mnui [gst], rak land og brotnai svo, a allt var a selja, bi skip og vru, en menn komust allir af. Kaupmaurinn heitir lsen, er skipi tti. Anna kaupskip rak land Skeljavk vi Steingrmsfjr Strandassluog brotnai lti eitt; er sagt, a a megi vera sjfrt aftur, en anna skip tk vruna og flytur utan. Knudtzon strkaupmaur tti au skip bi. Hi rija skipi rak land Akureyri nyrra; a kva lti ea ekkert hafa skemmst; a flutti vru fyrir Henderson kaupmann. Btur frst sumar Breiafiri, leiinni ofan af Barastrnd fram Saueyjar, og drukknuu allir, er voru, 4 a tlu. Norur vi Blndus Hnavatnssslu drukknuu og 3 menn fiskirri, og rak alla daua til lands.

Oktber. T var almennt talin hagst, rtt fyrir nokkur skakviri.

Norri segir ann 15.oktber:

Me austanpsti brust gar frttir a austan um verttufar, einsog allstaar hefir veri hr um seinni part sumarsins. Skrifar brfskiptavinur vor einn af Hrai, a sumari hafi ori egar allt er liti notalegt og votvirakaflinn framan af sltti gjri mnnum heyskapinn erfian, hafi engir strskaaraf v ori, heldur hafi miklu heldur harvelli batna vi a, sem annars hefi ori lakara lagi vaxi, svo engjar hafi a llu samantldu ori besta meallagi, enda hafi ar allvel heyjast hj flestum. Eftir v sem vr hfum sar fengi fregnir r ingeyjarsslu tlum vr og a vast hvar hafi ori betra r me hiringu heyjum en vr hfum ur fr skrt, svo a skemmdir og hrakningar tum hafi hvergi ori meiri en sumstaar hr Eyjafjararsslu.

slendingur segir ann 19.oktber:

ofsaveri af tsuri 2.[oktber], sleit upp kaupskip ytri legunni Eyrarbakka, nkomi anga me kornfarm. Mtti kalla ln me lni, a allt korni, sem anga tti a fara, var komi land, en skipinu frust htt anna hundra tunnur korns, sem tlaar voru Levinsens verslun Hafnarfiri, og auk essfrek 70 skpd. af saltfiski, sem bi var a flytja t skipi. Brotnai a strkostlega ar skerjunum, og allt var selt uppbosingi, skipskrokkurinn og vrur r, sem v voru; er mlt, a fengist hafi um 2000 rd. fyrir hvorttveggja. Menn komust allir af. Er etta vst hi [fjra] skip, sem farist hefur ar n hinum sustu 15 rum. — Tarfar m heita gott, fremur umhleypingasamt og rfelli nokkurt. Fiskiafli allgur Seltjarnarnesi 18. og 19. .m., en tregt til ess.

Nvember var venjukaldur og t hagst.

slendingur segir ann 12.nvember:

Nkomnir eru hinga bi noran- og vestanpstur, og segja ga haustverttu allstaar a, og a ru leyti engin srleg tindi. Austan r Skaftafellssslu hfum vr einnig nfrtt allt hi sama, og m me sanni segja, a sumari, sem n er r gari gengi, hafi eigi ori endasleppt, heldur veri eitthvert hi besta og blasta, sem lengi hefur komi yfir etta land. Veurtt er um essar mundir ri stormasm, oftar vi norur, og er miki mein a v, ar sem mennmundi a rum kosti fiska vel flestum ea llum veiistum hr vi Faxafla, v sjmenn vorir segja talsveran fisk fyrir landi. Hafa menn brotist sjinn me mesta harfylgi undanfarnadaga, sumir afla allvel, sumir miur, en legi vi hrakningum og tjni.

Norri segir fr ann 15.nvember:

Veturinn er n hr um svi alvarlega genginn gar fyrir miju essa mnaar, og i mikill snjr kominn, svo fr er ill hr kringum kaupstainn bi fyrir utan og sunnan, en minni snjr eins og vant er fram um fjr. Eyjafjarar er egar lg og sjrinn t mija hfn. Riggskipi William, sem var albi han snemma mnuinum, hefir legi hr innifrosi nokkra daga og er n veri a sa a t. Engar frttir hfum vr nlega fengi lengra a, enda koma hr engir langferamenn um etta leyti.

Norri segir ann 30.nvember:

Psturinn er ekki kominn og allir geta nrri, hve miklar frttir vr getum skrifa nna 18 mlistiga frosti (26. nvember), ...

slendingur segir ann 4.desember:

[Hr] hafa gengi einlgir noranvindar, anga til fyrrintt (2.desember), a veur breyttist vi tunglkomuna, og gekk til landsuurs me fjki og san rigningu og stormi. Frostharkan hefur veri mikil, og a svo, a eigi vita menn dmi til, undir 50 r, a Skerjafjrur hafi veri genginn fr Skildinganesi yfir Bessastaanes nvembermnui, enda er sagt, a frosti hafi n n 15C., en eigi vitum vr, hvort satt er.

jlfur segir ann 11.desember:

Noranveurshlaupi seinni hluta [nvember] var eitthvert hi harasta, sem komi hefir hr um mrg r um ennan tma rs; frosti var hr Reykjavk 13R [-16,3C], mest; — hagar hldust samt allstaar hr sunnanfjalls. — Afli hefir hr engi veri af sj neinstaar san um mijan fyrri mnu, gftalaust oftast san, en fiskilaust hr um ll nesin fyrir nstlina helgi.

jlfur segir frekari frttir af frostum ann 21.desember:

hlaupi fyrra mnui [nvember] hefir ori nsta hart vast um land, og sumstaar me talsverri fannkomu, — en hvergi teki fyrir haga, — t.d. ofantil Borgarfiri, ingeyjarsslu og Snfellsnessslu; ar fll snjfl binn a Fagrahl (hjleigu fr Mvahl Neshrepp innri), uru 3 menn undir flinu, bndinn og 2 menn arir, annar eirra gat grafi sig r fnninni og leita hinum bjargar, og nust eir bir og ltt skaair; ar var og undir meiri hluti fjrins, og var bi a grafa upp 10—20 kindur me lfi, er sast spurist; en allur essi viburur arf nkvmari skringar, en hann var nafgenginn, er ferin fll, og eigi skrifa um hana ar r sveit, heldur fjr. Frosti var eitt hi harasta hr vsvegar um Suurland, um ann tma rs: 15 Rangrvllum ofarlega, 13 neantil Hvolhrepp, 21 Gilsbakka Hvtrsu. Norri skrir eigi fr frosth ar nyrra, en getur ess, a hfnina Akureyri hafi lagt t til mis, og haft oria sa t kaupskip, er var ar ferbi (um mijan f.mn.). — 21. [nvember] var ungur maur ti byl lei til Grindavk inn Gar; ... Fyrir og um nstlina helgi var besti afli suur Gari mest af yrsklingi og sttungi; fjldi af Innnesjamnnum hafa skt anga mikla og ga bjrg.

Desember: Hlrra var veri, en rkomusamt var um landi vestanvert.

ann 15.nvember 1860 (ri ur en hr er til umfjllunar) birti Jn Hjaltaln ritstjri spurningalista um hafs blai snu slendingi. Nokkur svr brust og eru au prentu blainu. Vi birtum spurningarnar sjlfar egar fjalla verur um ri 1860, en tv svr voru birt rinu 1861 og fara au hr eftir, anna r Strandasslu, en hitt r Hfahverfi vi Eyjafjr.

slendingur 10.5. 1861

Svar vi hafsspurningum Jns Hjaltaln: Fr sra Sv. Eyjlfssyni rnesi Strandasslu til jstisrs Jns Hjaltalns, dagsett 21. janar 1861.

Af v g mynda mr, a fir, ea mske enginn, veri til ess hr Strndunum, a svara yur upp r spurningar, er r hafi lti prenta 17. blai slendings, lt g mr skylt, a reyna til a svara spurningum essum a v leyti, sem g get. g hef n bori mig saman vi gamla menn hr skninni um hafsinn og verkanir hans, og kemur a a mestu leyti saman vi a, sem g hef sjlfur teki eftir au 12 r, sem g egar hef veri hr Strndunum; aru leyti skal g aeins skra fr v um hafsinn og verkanir hans, sem g veit me vissu, en sleppa heldur hinu, sem g er nokkrum efa um. g tek
spurningarnar r, eftir v sem r eru prentaar.

1. Spurningu essari get g ekki svara me neinni vissu, en eftir v, sem gamla menn rekur hr frekast minni til, mun mega fullyra, a hafs hafi reki hr a landi 42 sinnum eim 60 rum, sem liin eru af essari ld, ea a hafsreki hr inn a jfnui 7 r af hverjum 10 rum, og san g kom hinga, vori 1849, hefur hafs reki hr a landi 10 rin, stundum meir, en stundum minna.

2. ur en hafsreki byrjar, er veurtta hr t mjg stug og umhleypingasm; mist eru tsynningsbleytur og blotar ea norankafaldshrir, en af hverri tt sem vindurinn er, stendur a sjaldan nema eitt dgur senn; slettir oft mjg fljtt logn, en hvessir aftur eins fljtt af annarritt.

3. Hafsinn rekur jafnaarlega fljtt hr inn, me noranstormum og miklum kafaldshrum, en ber a stundum vi, a straumar bera sinn hr a landi i logni, ekki hafi sst til hans ur, og hefur etta tvisvar vilja til, san g kom hinga; annars er enginn efi v, a straumar ra fer ssins, og flta henni, en vindar alls ekki, v g hef oft s sinn berast me allmiklum hraa mti vindi, og a stormur hafi veri, sem snast hefi mtt seinka fer hans; eins er v vari, egar sinn fer, a eru a straumar, sem flta fer hans burtu, og fer hann stundum svo fljtt burtu, a trlegt ykir; stundum ber a vi, a sinn s orinn samfrosta, og ni 4 til 5 vikur sjvar [4 til 5 stunda siglingu, gtum giska 30 til 40 km] t fr landinu, og hver vk og fjrur fullur af s, sprengja straumar sinn hastarlegaallan sundur, og hverfur svo sinn me vlkum hraa, a eftir 1 ea mest 2 dgur sst ekki jaki, svo langt sem auga eygir; etta skeur annahvort logni og oku, ea me sunnanblota; egar hafsinn hverfur svona fljtt, segja gamlir menn hr, a hann skkvi allur, en reyndar eru a ekki anna en straumar, sem annig flta fer hans, enda hef g s stra hafsjaka berast hr inn Hnafla i logni, me vlkum hraa, sem kaupskip sigla allgum byr.

Framhald slending 28.5. 1861
4. Hafsinn kemur hr oftast nr r norvestri, ber a vi, a hann kemur hr a Strndunum r austnorri, og segja menn , a sinn komi austan fyrir; egar s kemur annig hr a landi, eru a t hafk, svo ekki sr t yfir, og mun standa annig v, eftir v sem menn halda hr, a sinn reki lengra fr landi fr vestri til austurs, en svo komi straumbreytingar, sem hjlpi stormum til a reka hann a landi.

5. Flatur s og borgars eru, a llum jafnai, ekki samfara, heldur oftast nr hvor fyrir sig, a er a segja: sum rin kemur borgars v nr eingngu, enaftur sum rin flatur s, er a allttt, a borgarisjakar miklir eru innan um hinn flata s, einkum mikil salg eru, og ekki minnist g ess, a g hafi s hr svo flatan is, a ekki hafi veri innan um hann mjg strir borgarsjakar hinga og anga; borgars kemur hr yfir hfu oftar en flatur s.

6. egar sinn kemur a landi seint vetrum, koma t hvalir undan honum inn firi og vkur; en komi hann ar mti a landi gi og orra, og fyrr vetrinum, mun a vera mjg sjaldgft, a hvalir komi undan snum; af essu eru lka komin hin gmlu mltki hr Strndum: „Oft eru ti einmnaars“, og „sjaldan er gagn a gus“; v eru ekki hvalir ea ess kyns ti me snum, enmiklu heldur me eim s, sem kemur a landi einmnui og seinna; a munreynast svo, a meira s hr af hvlum fyrir landi sarum, heldur en ekki hafa komi sar vetrinum ur; egar shroi rekur hr inn seint vetrum ea vorin, kemur einatt miki af hvlum me honum, en eir fara aftur me snum, egar hann fer, um stund, en koma aftur upp a landi undir og um mitt sumari; annars hef g s hr merki til ess, a hvlum mun vera mjg gjarnt a halda sr vi sinn, egar hann er ekki mjg mikill, v g hef teki eftir v, a egar landfastur hafs fyllir vikur allar og fla t fyrir ystu nes, er einattmiki af hvlum me snum a framanveru, og a lengi, egar slaust er fyrir framan.

7. a fer ekki nrri v t eftir vxtum ssins, hva lengi hann liggur vi landi, v oft ber a vi, a hafshroi liggur mjg lengi, einkum egar hann rekur inn seint vetrum ea vorin; er a almenn tr manna hr, a egar mikill s rekur a landi, og liggi hann landfastur 3 ntur, muni hann a minnsta kosti liggja 3 vikur, og liggi hann 3 vikur, muni hann liggja mjg lengi, ef straumar ekki fara a hreyfa honum, egar 3 vikur eru linar; etta segja menn hr a reynslan sanni; a eru allajafna vissir straumar, sem fra sinn burtu, eins og g a nokkru leyti hef geti um, undir nr.3. vil g einnig geta ess hr, a egar hafs rekur hr inn til muna, gjrir hann t 3 rek sinn, ur hann er a fullu landfastur; etta stafestir reynslan fullkomlega; g hef geti ess ur, a hafs reki hr jafnaarlega a landi me noranstormum og kafaldshrum, en fyrst kemur aeins shroi a llum jafnai, og eftir fa daga kemur aftur noranstormur, sem rekur meiri s a landi, en er oft hgur tsynningur ea logn ess millum, og eftir rija noranstorminner sinn fullrekinn, og koma oft langvinnar kyrrur og logn og heibjart veur eftir, sem einatt vara 14 til 20 daga.

8. Hafsinn rekur hr oftast fyrr a landi vi Hornbjarg; mun a bera til, a hann reki fyrst upp a Aalvk, egar mikill s er vesturhafinu.

9. Hafsinnkemur oft og einatt austur fyrir Horn og inn Hnafla, ekki sjist hafk af honum fyrir vestan, en vel getur a ske, og er enda mjg lklegt, a mikill s s a llum jafnai norvesturhafinu, v sjist mikill s i vestur-tnorur undan Aalvk, bregst a sjaldan ea ef til vill aldrei, a hann komi talsverur hinga austur fyrir Horn og inn Hnafla me Strndunum.

13. (10., 11., 12. kemur mr ekki vi a svara). [essum spurningum var srstaklega beint til ba Austurlands] Hvorki g n arir hr hafa teki eftir breytingum norurljsum, mean hafsinn er landfastur, en g mun n fara a gjra a, ef g lifi hr; skal g leyfa mr a geta ess, a eftir v, sem mig frekast rekur minni til, munu norurljs yfirhfu vera miklum mun skrari, daufari og daprari, egar sar liggja hr vi land a nokkrum mun, en g ori ekki a fullyra etta sem ldungis reianlegt.

14. a er alls enginn efl v, a miklu meiri kuldi merkist sjnum, egar hafsinn er vi land, en ella, og taka menn hr almennt mark v, a egar mikill sjarkuldi er, s talsverur hafs mjg nlgt; etta virist reynslan a stafesta; g hef teki eftir v, a egar hafs liggur talsverur hafinu hr norur og tnorur undan, mske 1 viku [7 til 9 km] undan Horni, en 3—4 vikur han, er eftir v meiri mur fjrum, sem norar er, ea nr Horni, ea eftir v kaldara sjnum, sem nr er hafsnum.

15. Sudda- og vtusumur standa efalaust af hafsnum, egar hann er hafinu, og ekki mjg nlgt landi; en s hann hr mjg nlgt landi sumrum, sem mjg sjaldanvill til, standa fremur af honum kuldar, ningar og grurleysi, en miklir suddar og vtur.

16. Menn hafa hr enn almennt tr v, a „sjaldan s mein a misvetrars“, og kemur mltki etta af v, a egar hafs rekur a landi um mijan vetur, fer hann allajafna aftur svo snemma burt a vorinu, a hann gjrir ekkert mein, enda er oft hl veurtta og g, egar hann fer snemma burtu; en v seinna a vetrinum sem hafsinn rekur hr a landi, v meira mein gjrir hann oftast, v liggur hann einatt fram sumar, og vita menn lti a segja af vori ea hlindum. a er mjg yndislegt a ba hr, egar hafs rekur hr a landi um og eftir sumarml, eins og tvisvar hefur vilja til,sang kom hinga; liggur hann einatt landfastur fram yfir fardaga ( nstlinu vori l hafsinn hr landfastur til ess 8.viku sumars [seint jn]), og er jafnast me llu haglaust fyrir skepnur, og snjr og klaki yfir allt, og miklir kuldar me nturfrostum, en allgott veur daginn.

17. essari spurningu get g ekki svara me neinni vissu, og fer v sem fstum orum um hana; einungis skal g geta ess, a egar hafs liggur hr vi land vorin, ber oft miki hafsls svo kallari unglmbum, og rifakla venju fremur fullornu f, og stundum hafsls, en er etta ekki svo mjg, a bagi hljtist af v, enda baa menn unglmbin, egar hafsls sst eim.

18. egar tr rekur hafs, eru a einungis svl tr; a ber mjg sjaldan vi, a kntu tr finnist hafs, ess hafi gefist einstk dmi, og ekki veit g til, a hr nlgt hafi reki kanta tr hafs, san g kom hinga, nema alls eitt tr.

19. au sumur munu jafnaarlegastvera hr g, og a minnsta kosti miklu hljari, egar enginn hafs hefur komi ea sst veturinn ea vori ur.

20. Eftir v, sem gamlir menn segja hr, mun a vera nokkurn veginn almennt reynsla hr, a eftir mrg sar samfellu komi gott rferi.

annig hef g stuttlega svara spurningum yar, og vil g n vnst minnast liti eitt straumana hr fyrir Strndunum; eir skiptast ekki me afalli og tfalli sjvar, eins og ar sem rttstreymt er, sem menn svo kalla, og ekki skiptast hr straumar me afalli og tfalli, fyrren kemur norvestur fyrir Horn, heldur liggur hr straumurinn allajafna suur me Strndunum inn Hnafla, og hr skiptir aldrei fllum; svo segja sjmenn, a 6 vikur austnorur undan Geirhlmi liggi straumurinn vallt til suurs inn Hnafla, og eins liggur hann hr inn me llum Strndunum, vissulega 2 til 3 vikursjar fr landi t; ar mti liggur straumurinn vallt norur t me Skagastrndinni, ess vegna rekur hafs sjaldan ar a landi, nema mestu hafk su af honum, en aftur mti rekur hann svo hglega hr a Strndunum, v straumurinn ber hann, og vissulega eru a allajafna vissar straumbreytingar, sem flta fer ssins han burtu, egar hann hefur um stund legi vi land; g hef lka teki eftir v, a nokkru ur en sinn fer burtu, egar ekki eru mjg mikil hafk, reia straumar hann me hg hr norur me Strndunum einn eur tvo daga, rtt ur en hann fer algjrlega; en strax og auur sjr verur hr, liggur straumurinn allajafna til suurs. egar mikill hafs er kominn nlgt, er oft straumhgra me kflum en ella; svo segja sjmenn hr, a egar viti langvinna vestantt, liggi straumurinnmeira til suausturs, en egar hann viti noran, liggi straumurinn aftur meira til suvesturs, en vanalegt s, ea a hann liggi fremur a landinu; breyting essi er oftast ekki mikil, en er til ess, a flta fer hafssins hr a Strndunum, egar noranstormar reka hann a landi. g gat ess, a hr vri ekki rttstreymt; g hafi vanist v fyrir sunnan, a um strstan straum, ea me nju tungli og fyllingu, vri vallt fl kl.6, og fjara kl.12, en essu er hr ekki annig htta, heldur er hr me strstum straum fjara kl.3 til 4, og fl kl. 9 til 10; g mynda mr, a etta komi af straumunum, v eins er essu vari sumrin, egar enginn hafs sst. a er almenn sgn manna hr, a um hfudag sumrin liggi straumur meira fr landinu, sem reki sinn langt burtu, s hann ekki kominn a ur; og svo segja menn, a hr s lkust veurttan, egar hafs s fyrir austurlandinu, og mun a vera almenn reynsla, a svo s.

g fer ekki hr um fleiri orum ettasinn, en bi yur a vira mr betri veg tilraun mna me a svara spurningum eim, er r ltu prenta slendingi; g veit, a margir eru frari til a svara eim en g, en g hlt, a hr mundu fir ea enginn vera til ess; blai barst mr lka svo seint, a g gat ekki bori mig saman vi alla hr skn minni, sem g vildi kosi hafa; ef r vildu lta svo lti, a spyrja mig um eitthva, sem veurttu snertir ea hafs, mundi g fslega svara v, eftir v sem g hefi vit . N dag er hr allmiki frost, rmar 9 eftir Reaumurs mli.

ann 28.desember birti slendingur var Einars smundssonar Nesi Hfahverfi vi spurningum Jns Hjaltaln. Svari er dagsett 7.oktber 1861:

Vilji mennf skra og nokkurn veginn yfirgripsmikla hugmynd um a, hvernig sinn almennt rekur a og fr landi, vera menn fyrst a ekkja hr um bil aalstefnu hafstraumanna kring um a. g er n v miur of frur um etta, og veit einungis, a hr fyrir Norurlandi er tluverur straumur vestan fyrir Hornstrandir, og svo me fltu landi austur fyrir Langanes, en beygist ar suur me Austurlandinu og verur ar enn strari, heldur en hr er fyrir noran, (en ef til vill mjrri). Fyrir sunnan og vestan veit g ekki hvernig straumum hagar til, en g mynda mr, a einhver grein af flastraumnum (the gulfstream) liggi vestanhallt sunnan a slandi og kljfi sig um a, svo a fyrir Vesturlandi liggi straumurinn norur me landinu, og framhald af honum s straumur s, sem g nefndi fyrir noran og austan. Aftur gjri g r fyrir, a meginhluti flastraumsins sli sr austur me landinu a sunnan og komi til vegar sunnanstraumi hafinu milli slands og Noregs, en a af essu leii austanstraum norur shafinu, og norurstraum suur me austurstrnd Grnlands. stuttu mli: g mynda mr, a kring um strendur slands liggi fremur mjr hafstraumur ea hringsvif slarsinnis, en a aftur s hfunum fjr landinu meginstraumur fuga stefnu, ea rangslis. En hvort sem n nokku er hft essari getgtu minni ea ekki, mun a t reynast mjg merkilegt atrii veurfri slands, a ekkja nkvmlega hafstraumana, v auk ess, sem eir hafa yfirgnfandi hrif hafsinn, sem llum er kunnugt hversu miki gjrir a verkum, til a spilla veurttufari landi voru, hafa eir lka sjlfu sr beinlnis hrif loftslagi; annig vita menn t.a.m. a einhver hin helsta orsk til ess, a loftslagi Noregi er svo milt, samanburi vi nnur lnd smu breidd, er einmitt flastraumurinn, sem liggur a landinu, og um straum ennan segir A. v. Humboldt, a menn veri a leita eftir upptkum hans og undirrt fyrir sunnan Grarvonarhfa, hann fi ekki nafn sitt fyrri en hann kemur t r Mexkflanum(the gulf of Mexico) um Bahamasundi. g get essa sem dmis upp a, a menn mega ekki vera of nrsnir, egar leita skal upp orsakir til veurttufarsins. g skal n leitast vi a svara me fm orum v, sem g get svara af spurningunum slendingi:

1. Hva oft hafs hafi komi a Norurlandi essari ld, get g ekki fljtu bragi komist eftir, en etta m vst auveldlega finna msum ritum, t.a.m. fyrir hin fyrstu 15 r af ldinni Tavsum sra rarins Mla, san um nokkur r Klausturpstinum, o.s.frv. g veit annars, a hr eru til gamlir menn, sem hafa haldi dagbkur fjlda mrg r, og mtti finna miki eim um etta efni, ef tminn leyfi, en mrgum ykir lklegt, a sarin muni hafa veri nr tvfalt fleiri en hin slausu hr noranlands.

2. Mikil reynsla ykir hr vera fyrir v, a sinn reki trautt a Norurlandi, svo miklu nemi, n ess vestan ea norvestan tt hafi ur gengi um hr
eim vetri.

3. Sannreynt er a, a bi stormar og straumar ra fer ssins, og veitir msum betur, eftir v hver flugri er, en a jafnai ra straumarnir meiru, vbi er miklu meiri hluti sjakanna niri sjnum, og svo eru lka straumarnir stugri en vindarnir; a er v mist, a sinn rekur fyrir straumi mti vindi, ea undan hvssum stormi mti straumnum, ef hann er ekki mikill, en bum essum tilfellum rekur sinn drmt; leggist aftur stormur og straumur eitt a reka sinn, miar honumfuranlega fljtt fram. a segir sig sjlft, a s straumurinn vestan, en stormurinn noran, rekur sinn til norausturs, meira ea minna skhallteftir v, hvort afli er sterkara.

4. Og me v svona stendur oftast , egar sinn rekur hr a vetrum, er algengast, a hann komi r norvestri.

5. s s, sem hr rekur a Norurlandi, er mist flatur s ea borgars, og kemur mnnum ekki saman um, hvor muni algengari, en sjaldan koma hr kaflega strir jakar samanburi vi , sem stundum sjst vi Grnland; annig ykja a fdmi, a fyrir 33 rum stu tveir jakar grunn sjtugu djpi norur og vestur af Siglunesi; uru eir ar eftir, egar annar hafs fr um vori, og stu kyrrir fram yfir Mikjlsmessu [29.september]; var um sumari dreginn mikill fiskur kring um jaka essa, sem allur var blindur ru auganu. Jakar eir, sem djpt rista, eru lka furu hir, og mun ekki fjrri sanni, a h eirra upp r sjnum s vilka mrg fet, eins og eir rista margra fama djpt, ea me rum orum: a 1/7 af allri h jakanna s ofansjvar; en engu a sur er s hluti, sem kafi er, miklu meiri en 6/7 a rmmli, v elilega snr niur s hlutinn, sem yngstur er og mestur fyrirferar, en rrasti hlutinn upp.

6. Ekki virist hvalagangan a landinu fara eftir v, hvort s er nrri ea fjrri, heldur fer hn eingngu eftir sldargngunni, v hvalirnir fylgja sldinnieftir jafnt og stugt, eins og elilegt er. a hefur reyndar oft bori vi, a sld hefur hlaupi inn firi, skmmu ur en hafs hefir reki a, en ekki virist sldargangan og sreki standa neinu sambandi.

7. a snist bi fara eftir vxtum hafssins og stefnu straumanna, hva lengi hann liggur vi landi. egar sinn er mjg mikill, fylgir honum meiri kuldi ogfrost, og frs hann v fljtar saman, einkum inni lngum og mjum fjrum; eiga lka vindarnir rugra me a rta honum til. S aftur einungis lti af s, er hann sfelldu reiki fyrir vindum og straumum, getur v ekki frosi saman, svo landvindarnir eiga hgra me a fra hann burtu. Straumarnir gjra annars, eins og ur er sagt, mest til a reka sinn; en ess ber a gta, a standi vindar lengi af smu tt, hafa eir mikil hrif straumana.

8. Af v reynsla ykir vera fyrir v, a sinn komi varla, nema vestantt hafi gengi ur til hafsins ann vetur, lta menn, a sinn komi fr Grnlandsbyggum; en eftir v sem vindar og straumar eru misstrir, rekur sinn fyrr ea seinna vetrinum og fjr ea nr landinu austur eftir hafinu. Reki hann nrri landinu vegna noranttar ea annarraorsaka, kemur hann fyrst vi Hornstrandir, en gangi landvindar, svo sinn reki djpt fyrir, verur hans oft fyrst vart vi Langanes og Slttu, og snist millibilinu veurstaan til norausturs, getur fljtu liti virst, a sinn komi r eirri tt.

9. a m ra af v, sem sagt er nstu grein, a slaust getur veri fyrir Norurlandi, svo langt sem auga eygir, hafs s kominn vi Langanes og reki aan fyrir straumum suur me landinu, v fyrir Mlasslunum er harur noranstraumur, eins og g gat um ur, og miklar straumrastir t af hverju nesi.

10. a mun fara a mestu eftir vindstunni, hvort sinn rekur nrri ea fjrri landi fyrir austan Langanes, en su veur hg og straumarnir einir ri ferum hans, tla g hann muni reka utarlega.

11. a mun vera sjaldgfara, en hr vi Norurland, a svo mikil hafk veri af s fyrir Mlasslunum, a ekki sji t fyrir hann af hstu fjllum, ber ettavi, en venjulega er sinn minni fyrir sunnan Gerpi.

12. Bi Norurland og eins Mlasslurnar losast fljtast vi sinn, egar veur stendur skhallt af landi, og um lei mti hafstraumnum, v rekur sinnbeint til hafs. Norurlandi er v bestsuaustanhvassviri til a frasinnburt, en Mlasslunum sunnan- ea suvestanveur.

13. Enginn ykist hafa teki eftir nokkrum breytingum norurljsum, mean hafsinn er landfastur.

14. Mean sinn er vi landi, er sjrinn miklu kaldari en ella.

15. Ekki ykjast menn hafa teki eftir v, a meira rigndi a sumarlaginu fyrir a, hafsinn vri skammt undan landi, heldur ykir etta fara mest eftir veurstunni, vegar lengi gengur austan ea noraustantt sumrin, er hr venjulega vtusamt; en mean hafsinn er mjg nrri vorin, eru oftast kuldaningar og nturfrost, en rkoma ltil, svo jrin getur ekki gri.

16. Hi gamla mltki, „a sjaldan s mein a misvetrars, n gagn a gus“, a vera komi af v, a reynsla ykir vera fyrir v, a komi sinn mjg snemma vetrinum, fari hann snemma burt, en sur ef hann komi ekki fyrr en seint tmnuum; bregst essi reynsla oft. Gamall maur, sem man muhallri, segir, a hafsinn hafi veri binn a fylla alla firi jlum, en hafi ekki reki burt aftur fyrr en um hvtasunnu.

17. Almennt ykir vera kvillasamara mnnum og skepnum, egar hafs liggur vi, og eru a skepnunum einkum rif og ls, sem eim er httara vi; ykir og httara vi, a kr og r lti fangi, og savorum deyr jafnan fjldi unglamba.

18. Tr au, sem rekur hafs, eru v nr undantekningar laust svl.

Lkur hr a sinni umfjllun hungurdiska um veur og t rinu 1861. Feinar tlur eru vihenginu.


Skrr tengdar essari bloggfrslu:

Bloggfrslur 13. janar 2020

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Jan. 2020
S M M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Njustu myndir

  • w-180120ia
  • w-blogg180120a
  • w-blogg-150120a
  • w-blogg140120b
  • w-blogg140120a

Heimsknir

Flettingar

  • dag (19.1.): 426
  • Sl. slarhring: 930
  • Sl. viku: 4848
  • Fr upphafi: 1879774

Anna

  • Innlit dag: 385
  • Innlit sl. viku: 4296
  • Gestir dag: 373
  • IP-tlur dag: 367

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband