Af įrinu 1750

Viš lķtum nś aftur į stöšuna um mišja 18.öld og veljum ķ žetta sinn įriš 1750. Vešurupplżsingar eru ašallega śr annįlum, en žó höfum viš lķka męlingar Niels Horrebow sem hann gerši į Bessastöšum. Męlar hans voru aš vķsu illa kvaršašir žannig aš erfitt er aš reikna mešalhita meš žeirri nįkvęmni sem viš helst vildum - en samt er miklu betra aš hafa žessar męlingar heldur en engar. Vešurdagbók Jóns eldra er tiltölulega lęsileg žetta įr - en er öll į latķnu og ritstjóri hungurdiska treystir sér ekki til aš byggja į henni - žó orš og orš sé mjög vel skiljanlegt (svo sem frost og hiti, žurr, regn ofl.) - og aušvelt aš greina vešur dag og dag. 

Rit Horrebows, „Tilforladelige Efterretninger om Island“ innihélt töflu meš öllum vešurathugunum hans. Žegar ķslenska žżšingin loks kom śt įriš 1966 undir titlinum „Frįsagnir um Ķsland“ var žessum töflum sleppt. Ritstjóri hungurdiska heldur sérstaklega upp į afsökun žżšandans: 

„Töflunum er sleppt ķ žessari śtgįfu, enda eru žęr ekki lestrarefni. En žeim fylgja nokkrar athugasemdir til yfirlits, og eru žęr teknar hér meš, nema upphafiš, žar sem höfundurinn skżrir frį tękjum sķnum og vinnubrögšum“. Frįsagnir um Ķsland, Bókfellsśtgįfan 1966. 

ar_1750t

Myndin sżnir hitamęlingar Horrebow. Hér veršum viš aš hafa ķ huga aš kvöršun męlisins er įbótavant og aš hann var lengst af ekki śti heldur viš opinn noršurglugga ķ hśsi. Hiš sķšarnefnda žżšir aš snarpar hitasveiflur koma sķšur fram. Žann 1.október 1750 var hitamęlirinn settur śt fyrir gluggann - og viš sjįum aš eftir žaš veršur hitinn sveiflukenndari - og žį fraus oftar og meira heldur en veturinn į undan žegar lengst af var frostlaust ķ męlaherberginu. Lengsti frostakaflinn kom ķ marslok og stóš fram eftir aprķlmįnuši. Eftir žaš hefur voraš vel į Bessastöšum. 

Fram kemur aš um sumariš voru margir bjartir og žurrir dagar og dįgóšur hiti er allt til septemberloka. Ekki kólnaši aš rįši fyrr en um veturnętur. 

ar_1750p

Loftvogin sżnir órólegt vešurlag fyrstu žrjį mįnuši įrsins, hefšbundinn hįžrżstikafla ķ maķ og framan af jśnķ og sķšan ķ ašalatrišum hęgt fallandi loftvog ķ jślķ, įgśst og september. Haustiš einkennist af miklum hįžrżstikafla frį žvķ ķ lok september žar til ķ lok nóvember. 

Horrebow nefnir žann 16.desember aš žį hafi vindur veriš hęgur og vešur bjart ķ 5 daga žó loftvog standi lįgt. Sömuleišis aš hann hafi žessa daga veriš hvass į noršan rétt śti į Flóanum žannig aš sjósókn hafi gengiš illa og mikiš hafi lįtiš ķ sjónum. Mį minna okkur į aš nįttśruhljóš voru mikilvęgt hjįlpartęki viš vešurspįr hér įšur fyrr, sérstaklega fyrir vana menn - nś greinast žau varla frį öšrum hįvaša. Žetta viršist hafa veriš mikiš noršurljósaįr į Bessastöšum - žeirra er mjög oft getiš.

Annįlar greina frį nokkuš erfišu įrferši um landiš noršanvert, en betra syšra. Mikill hafķs kom aš landinu. Viš skiptum annįlunum gróflega upp eftir įrstķšum. Byrjum į vetri og vori. Eins og sjį mį af oršalagi éta žeir sumir eftir öšrum og ekki gott aš segja hversu margar frumheimildir eru óhįšar. Sumardaginn fyrsta bar upp į 23.aprķl.

Ölfusvatnsannįll: Vetur frį jólum mišlungi, meš išuglegum śrkomum, żmist af snjó eša regni, fyrir kyndilmessu gömlu [13. febr.]. Fór žį aš smįherša į meš jafnlegum (s361) snjó og įfreša, hagleysi alltķš meir og meir, er hélst viš til Magnśsdags [16. aprķl]. Batnaši žį og varš góš vorvešrįtta. Samt vegna undanfarinna vetrarharšinda ... varš vķša strįfellir į śtipeningum, sérdeilis saušfé, svo sumir, įšur af fé vel rķkir, įttu lķtiš og nokkrir ekkert eftir af žvķ. ... Voriš var kalt og vindasamt, žó viš mešalmįta. (s362) ...

Žessari frįsögn Ölfusvatnsannįls ber allvel saman viš hitamęlingar Horrebow, en ekki minnist Horrebow į įfrešana, kannski hafa žeir ekki veriš svo įberandi į Bessastöšum. 

Grķmsstašaannįll [af Snęfellsnesi]: Vetur dįgóšur fyrir jól og eftir, en ógęftir til sjóarins vķšast kringum Jökul. ... Tveir skiptapar uršu syšra, annar į Akranesi, voru į 4, (s605) ... drukknušu 2 en formašurinn og annar komust af. Hinn skiptapinn syšra skeši viš Engey og drukknušu allir sem į voru. ... Hafķs var allt žetta įr frį 1749 um jól og allan veturinn, allt vor og sumariš, og fram undir haust. Voru žį hin mestu haršindi um Strandir noršur, einnig ķ Hśnavatnssżslu, en rekavišur hinn allra mesti undan og ķ hafķsnum, hvar af fólkiš hafi mikiš gagn. (s606) ...

Höskuldsstašaannįll: Spilltist vešurįtt meš föstuinngangi. Rak ķs aš Noršurlandi į einmįnuši meš austanhrķšum. Var Hśnafjöršur fullur af ķsi eftir sumarmįl fram til krossmessu. ... Voriš var kalt.

Ķslands įrbók: Fyrri partur vetrarins višraši allvel og fram į góu. Sķšan haršnaši, og kom žung skorpa fram į vor. Žann 12. Martii gjörši mikla vatnshrķš, sem orsakaši bęši skrišur og snjóflóš, hvar af żmsar jaršir fengu skaša, og sums stašar tók hey og fjįrhśs. Uršu og haršindi mešal fólks, svo peningi varš lógaš til matar. Fyllti upp meš hafķs fyrir öllum Vestfjöršum og Noršurlandi. (s23) ...

Saušlauksdalsannįll: Vetur ķ mešallagi į Ķslandi til lands og sjóar. (s429)

Śr Djįknaannįlum: §1. Vetrarvešrįtta góš framanaf en spilltist og varš óstöšug og fjśkasöm. Į einmįnuši gjörši noršanhrķšir; rak žį ķs aš Noršurlandi og Vestfjöršum svo Hśnafjöršur fylltist af honum eftir sumarmįl fram til krossmessu [3.maķ]. Voriš kalt. §4. Žann 12ta Martii gjörši vatnshrķš af vestri, sem orsakaši miklar skrišur og snjóflóš, hvar af żmsar jaršir fengu skaša og sumstašar tók hey og fénaš śr hśsum. (s75).

Um sumariš 1750. Žaš viršist hafa veriš allgott sunnanlands, en mun erfišara nyršra. 

Ölfusvatnsannįll: Sumariš var gott og grassamt, meš góšri nżtingu (s365) sunnanlands. Brį til vętu meš Marķumessu fyrri [15.įgśst]. Nżttust žó hey til höfušdags [29.įgśst], en śr žvķ ekki. En ķ hinum fjóršungum landsins var bįg nżting og graslķtiš. ...

Grķmsstašaannįll: Žetta var žurrkasumar hiš mesta, en lķtill töšugrasvöxtur. (s613)

Höskuldsstašaannįll: Fór ķsinn burt ķ 12. viku sumars [um 25. jślķ]. ... Išulegur óžerrir af žokum og skemmdust vķša töšurnar. Einnig haustiš óstöšugt. (s489)

Śr Djįknaannįlum: Hafķsinn fór burt ķ 12tu viku sumars. Išulegur óžerrir af žokum; skemmdust vķša töšur, batnaši eftir hundadaga [lżkur 23.įgśst]. Haustiš óstöšugt.

Espólķn: XVII. Kap. Žį var grasįr ķ mešallagi syšra og vestra, en illt noršur um; var vętusamt og snjóaši žar ķ hundadögum, og nżttust illa hey, en batnaši vešrįtt sķšan. (s 24).

Ölfusvatnsannįll: Haustiš var vott og vindasamt til veturnótta, batnaši žį og varš žurr og góš vešrįtta, svo vetur var til jóla einn sį allra besti. ... Į mįnudagsnóttina fyrstu ķ jólaföstu, [30. nóv.] aš lķšandi vökutķma, varš ķ heišrķkjum svo björt leiftran, aš hśn yfirgekk glašasta tunglsljós, en žį var ekki tunglskin, žvķ žaš var ķ kveikingu. (s366)

Ķslands įrbók: Haustiš višraši vel og fram į vetur. (s25)

Śr Djįknaannįlum: Vetur góšur til nżįrs. (s 74).

Djįknaannįlar segja einnig frį almennu haršrétti: 

Śr Djįknaannįlum: Góšur fiskiafli eystra og syšra, sęmilegur undir jökli. Um voriš enginn fiskur fyrir noršan, en hįkall nokkur. Smįfiskur venju framar um haustiš į Hśnafirši. Žann 5ta Oct. rak hvalbrot į Svišningi į Skaga. Haršrétti manna į milli svo peningi var sumstašar til matar lógaš. Į Langanesströndum, Vopnafirši og utarlega ķ Fljótsdal dóu ķ haršrétti 44 manneskjur og 40 bęir eyddust. (s 74).

Hrafnagilsannįll segir frį - spurning hvort veriš er aš lżsa glitskżjum frekar en eldsbjarma:

3.febrśar 1750 sįst eftir dagsetur blóšraušur reykur ešur skż undan austurfjöllunum hér ķ Eyjafirši millum mišs morguns og dagmįlastašar um dagsetursleyti, varaši meir en tķma og fęrši sig sušur eftir. Ženktu menn žetta koma af jaršeldi śr Mżvatnsfjöllum ešur nįmum, sįst og fyrir noršan. (s679)

Žakka Sigurši Žór Gušjónssyni fyrir innslįtt flestra annįlatextanna [śr Annįlaśtgįfu Bókmenntafélagsins] og Hjördķsi Gušmundsdóttur fyrir tölvusetningu įrbóka Espólķns (ritstjóri hnikaši stafsetningu til nśtķmahįttar - mistök viš žį ašgerš eru hans). 


Bloggfęrslur 9. jśnķ 2018

Um bloggiš

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Höfundur er vešurfręšingur og įhugamašur um vešur.

Fęrsluflokkar

Įgśst 2018
S M Ž M F F L
      1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31  

Nżjustu myndir

  • thvera 1876-08 klippt
  • jadar_1983
  • akureyri_1978
  • hvanneyri 1996k
  • t1779-1997_08

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (21.8.): 467
  • Sl. sólarhring: 478
  • Sl. viku: 2716
  • Frį upphafi: 1674329

Annaš

  • Innlit ķ dag: 413
  • Innlit sl. viku: 2375
  • Gestir ķ dag: 391
  • IP-tölur ķ dag: 371

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband