Hloftastaan september

Mean vi bum eftir lokatlum septembermnaar fr Veurstofunni ltum vi stuna 500 hPa-fletinum nlinum september og berum saman vi mealtal. Korti geri Bolli Plmason eftir ggnum evrpureiknimistainnar og vi kkum honum fyrir a.

w-blogg011018a

Heildregnu lnurnar sna mealh 500 hPa-flatarins, en litir sna vik fr meallagi ranna 1981 til 2010. Vikin eru neikv stru svi - mest austan vi sland. Jkv vik eru aftur mti rkjandi um Atlantshaf vert fr austurhruum Kanada austur til Frakklands og Evrpu. etta ir a vestanttin yfir Atlantshaf hefur veri talsvert flugri en venjulega.

Vi sjum lka a hr landi var vestanttin veikara lagi og aukanoraustanantt viloandi, 500 hPa-flturinn er lgra lagi vi landi, mealh hans yfir landinu var 539 dekametrar, um 6 dam undir meallagi. Mealh hans var reyndar enn lgri september 2016, en voru sulgar ttir rkjandi - eins og sumir muna.


Af rinu 1810

Ekki segir miki af tarfari rsins 1810 almennum samantektum. Tarvsur , Esplin eitthva og Brandstaaannll er a komast flug. Ekki er geti um hafs. Rtt a hafa huga a siglingar voru me minnsta mti noranlands og austan vegna styrjaldarinnar Evrpu. Englendingar geru sig gildandi.

Veurdagbkur Jns Mrufelli eru illlsilegar eins og venjulega, en ar er tluvert magn upplsinga. Svipa er a segja um veurbkur Sveins Plssonar sem aallega eru haldnar Vk Mrdal hinar einfldustu veurlsingar su aulesnar flestar - eru samantektir hans a ekki. Danski strandmlingaflokkurinn stundai mlingar Akureyri allt ri og geri rjr mlingar dag - grarmikilvgar upplsingar um veurlag rsins. Breskir feramenn segja nokku um veurlag - og stu meira a segja fyrir mlingum Reykjavk veturinn 1810 til 1811.

ar_1810t

Hr m sj hsta og lgsta hita hvers dags rsins 1810 Akureyri. Auk ess eru settar inn stopular kvldmlingar Sveins Plssonar Vk Mrdal (grnn ferill).

Febrar og mars voru kaldir - mealhiti Akureyri -10,4 stig febrar og ann 22.mars mldist mesta frost sem nokkru sinni hefur frst af ar b, -35,9 stig. Vi hfum huga a lklega var mlirinn varinn og vst a frosti hefimlst svo miki me ntmaumbnai. Ekki var nrri v eins kalt janar.

Vori fr smilega af sta s a marka hitamlingarnar - en aftur mti er a merkilegt a a er nnast eins og a htti vi - a klnai frekar egar kom fram ma. Mealhiti var 1,9 stig Akureyri bi aprl og ma. lok ma hlnai verulega og var jn heild brilega hlr, mealhiti Akureyri var 11,1 stig. Leiindahrarkast geri kringum hvtasunnu [11.jn] og bi snjai og fraus Eyjafiri - en gtti minna syra.

Vi sjum vel lnuritinu a kaldara var jl - gengu miklar okur Akureyri eftir v sem athuganir segja. gst var kaldur, mealhiti ekki nema 7,0 stig og 4,9 stig september. San var oktber nokku hlr - mealhiti s sami og september. Nvember var fremur kaldur, en desember mjg kaldur, mealhiti ekki nema -7,6 stig. Mlingar Reykjavk sna einnig venjukaldan desember ar um slir.

Mikil hitasveifla var Akureyri um jlin, r -23 stiga frosti ann 27.desember og upp +10 stiga hita ann 30.

Mealhiti rsins reiknast ekki nema 0,8 stig Akureyri. etta s mjg lg tala er hn ekki miklu lgri en rsmealhitinn 1979, en hann var 1,5 stig Akureyri. Nstu tv r, 1811 og 1812 voru nokkru kaldari. S reynt a giska hita Stykkishlmi fst r talan 1,6 stig og 2,8 stig Reykjavk (nnast sama og 1979).

ar_1810p

Myndin snir sjvarmlsrsting Akureyri ri 1810. Veturinn er sveiflukenndur a vanda, athyglisvert a vi sjum hr e.t.v. hgfara bylgjur vestanvindabeltins, rj myndarleg rstihmrk me nokkurra vikna millibili, en lgrstingi ess milli. Vorrstingur er nokku hr a vanda og venjudjp lg hefur komi a landinu um mijan gst.

Svo segir um ri Annl 19. aldar:

Vetur fr nri var gur um eystri hluta Norlendingafjrungs, yngri um Skagafjr, erfiur Hnaingi og v framar er sunnar kom, og svo ar austur um. Gjri peningsfelli rnes- og Rangrvallasslum og um Austurland. Vori mtti kallast gott, var vtusamt. Grasvxtur betra meallagi. Nttust tur vel en they miur. Hausti rigningasamt, gott nyrra til jlafstu. San hart til jla en g hlka undir rslokin.

Annllinn getur um fjlda mannskra slysa, bi drukknanirog ess a menn uru ti. Engar dagsetningar er ar a finna nema hva ess er geti a 6. nvember hafi veur teki Laugarbrekkukirkju [ Breiuvk Snfellsnesi] og hn foki vs vegar. Einnig segir (n dagsetningar) a fiskisktan Sveimarinn er Bjarni riddari (Svertsen) hafi lti byggja hafi foki. Hugsanlegt er trlegt a a hafi veri sama veri (btafoks er geti frsgn hr a nean ann dag) - en norantt er sjaldan takasm Hafnarfiri ar sem Bjarni bj.

Brandstaaannll:

Jarleysi hlst me smblotum, snp blotum nokkur fram orra, bjargarbann, en veur frostalti og stugt, ar til 10 daga sast af orra sterk frost. lgu flestir vermenn suur. mars stillt, allgott veur og mildaist gaddur hlsum, svo braut hrsi og tk af blota. gurlinn [19.mars] rak niur strfnn. Var bjargalaust yfir allt viku. Sunnudaginn 1. einmnui [25.mars] kom bati, sem lengi var a vinna svellgaddinum. lgsveitum gegnu hross sum af og me sj var lengst snp og g fjara, lti fraus. Til dalanna, var lengst snp og g fjara, v lti fraus. Eftir sumarpska vorbati [pskadagur var ann 22.aprl], urr og mefram kld veurtt, heiarleysing og hfl m um fardaga [mnaamt ma-jn]; eftir a allgott.

Frfrnahret miki 25.jn, svo f krknai sumstaar; um lestatma, lestir fru fyrst suur 27.jn, stillt norantt; hret 13.jl. Nu fyrst lestir heim eftir a. misumri byrjai slttur. Gengu okur, 28.jl errir og eftir a nting g um tvr vikur, san rigningar og errir til hfudags. Var ungur heyskapur votengi, en skemmdalaust harlendi. Aftur annan september rigning og strfnn 4.-5. og vatnsgangur mikill ann 9; rigningar og gngur og hret, svo ei nist hey fyrr en um Mikaelsmessu [29.september], skemmt og va ti af skepnum, snjar voru. Fr jafndgrum fram yfir allraheilagramessu [1.nvember] sunnantt og ur lengst, san still frostveur, utan kafald 6. og 11. nvember; stundum tt og alltaf snjlti til rsloka. (s60)

Espln:

XXXVI. Kap. S vetur var bestu norast, en ungur egar dr Skagafjr, og enn meir Hnavatnsingi, og v verri sem sunnar kom, og svo ar austur me, gjri peningafelli rness ingi og Rangr ingi, og austur svo langt sem spurist, einnig Gullbringu og Kjsar sslum, og nokku svo um Borgarfjr, en voru menn ar allvel staddir af hvalkomunum, og svo lausir vi flestar skuldir. Annarstaar var ungt; rengdi a langvinnt hallri undanfari, fiskleysi og matvruleysi nyrraog var, grasatekja var ogmjgstopul orin, nema Hnvetningar hfu safna eim mean Enskir voru syra, og selt eim drt og batast af miki; tti undur, hve menn hldust vi vast, og a heldur fjlgai flk en fkkai; olli v miklu betri hagsni manna en fyrr hafi veri, um setningarog anna, en hinum gu sveitum, um rness og Rangr ing, treystu menn meira tigangi. Fiskafli var gur fyrir Jkli, og svo syra, og hlst jafnan egar ri var. (s 44).

XXXIX. Kap. Mjg var vtusamt og hretamiki hausti fr hfudegi, og nttust illa they, og mjg var regnasamt syra. (s 47). Vetur ndverurvar gur. (s 47).

Geir Vdaln ritar r Reykjavk ann 14.gst:

Veturinn sem lei var hr vi harari kost, og tigangspeningur illa undir hann binn eftir graslti sumar og votsamt haust, lkar voru heybjargir vast litlar. ... Vori var hlaupasamt til hvtasunnu, san skilegasta veurtt og sjaldgfir hitar, grasvxtur sumstaar besta, en allstaar betra meallagi og gta g nting tum manna, sem n eru allvast komnar gara. (s94)

Fr Gytha ( Eskifiri) er heldur stuttor um veurlag 1810: Den milde Sommer 1810 gik hen over Gythaborg ... . Milt sumar eystra - a sgn.

Englendingar voru hr fer sem oftar. ar var fremstur flokki Sir George Steuart MacKenzie og gaf ri eftir t ferarollu sna [Travels in the Island of Iceland]. ar m finna (nr) daglegar veurathuganir sem gerar voru feralaginu fr v ma ar til leiangurinn fr af landi brott um mijan gst. Frunautur MacKenzie Henry Holland hlt einnig dagbk og var hn gefin t af Almenna bkaflaginu 1960 [Dagbk slandsfer], hin skemmtilegasta lesning - [me nsta athyglisverum lsingum tnlistar- og skemmtanalfi Reykjavk]. a er athyglisvert a hitamlir og loftvog sem eir hfu me fr voru skilin eftir hndum breskum sendifulltra, Mr. Fell, sem hlt veurathugunum fram og tgfunni m finna athuganir hansallt fram til 14.ma 1811. Ekki er vita hvort enn var framhald .

Vi skulum n lta fein atrii sem minnst er veurskrslu MacKenzie og Fell.

a er frost Reykjavk a morgni 14, 16, 17. og 18.ma, ann 19. snjai sdegis og ann 21. smuleiis leiinni til Hafnarfjarar - sastnefnda daginn virist hafa veri um tsynningshryjur a ra v hiti var vel ofan frostmarks - en festi fjllum.

Sveinn Plsson kom til Reykjavkur a kvldi ess 19. (dvaldi bnum fram yfir hvtasunnu og hitti reyndar leiangursmenn) og er sammla um snjkomuna - getur meira a segja skafrennings a morgni 22.

Hvtasunnuhretsins virist ekki hafa gtt a marki Reykjavk - lsa eir flagar athfn Dmkirkjunni.

ann 27.gst segir Mr. Fell a ar sem frosts vri a vnta hefi flk fari a taka upp kartflur - enda geri nturfrost ann 29. ann 1. september segir Fell a flk segi sumari eitt hi allrabesta (so a fine summer was never known), en harinda s a vnta komandi vetri. Fjll voru snviakin ann 5.september.

MacKenzie segir athugasemdum bk sinni (1811) a veurskrsla Fell sni murlega mynd (dismal) af slenskum vetri, mynd sem veki samartifinningar me v flki sem vi hann veri a ba. Satt er a veri var murlegt lengst af - kannski vi segjum meira fr v umfjllun um ri 1811.

Fell segir fr v a ann 24.oktber hafi fundist jarskjlfti Reykjavk. Hann segir nokku fr illvirinu ann 5. til 7. nvember:

ann 5.: Norantt. Mjg hvasst allan daginn, me ljum og hagli. Um kvldi geri grarlegt hvassviri. Myrkur kl.2 sdegis. ann 6.: N-tt. Hrilegt og gurlegt hvassviri allan slarhringinn. Btar strndinni fuku loft upp og mlbrotnuu. Hitamlirinn hljasta herbergi hssins, ar sem glatt logai ofni komst aeins 30F (-1C). Miki myrkur, og allt landi margar mlur hr umhverfis var huli saltvatni sem vindurreif af sj sem regn. Eyilagi a litla sem eftir var af grri. ann 7.: N. Hvass me frosti jr. Undir kvld btti vind; og rla morguninn eftir var frviri. ann 9. hafi veri gengi niur. Snfellsjkull sst og norurljsinvoru fgur.

ann 8. desember fr frosti 2F (-16,7C) og segir Fell a vatn hafi frosi undir ofni hans.

ann 22. desember segir:

Suvestantt. Hvassviri allan daginn og bls a snj skafla upp hsk. Um nttina gengu linnulitlar eldingar (snljs) nokkrar klukkustundir. Mjg fagurt veur var hins vegar um jlin. Hlkan milli jla og nrs var snrp. Allt floti (the whole place inundated) segir ann 30. var landsynningsstormur.

Jn Mrufelli talar ekki illa um ri heild, segir a yfirhfu teljast mealr, en minnist srstaklega felli september. Um einstaka mnui segir hann m.a.: Janar m vel teljast meallagi, febrar i frostharur bland, en aldrei strhrar, mars mestallur gagur og aprl allur dgur. Um veturinn Eyjafiri og Norursslu (svo htu ingeyjarsslur eim tma) segir hann a alltaf hafi veri ng jr og aldrei strhrar. Jn var yfir hfu smilegur, jl stilltur og hgur en andkaldur, gst yfir hfu gur, september hins vegar fella- og urrkasamur, oktber dgur. Nvember og desember gir.

Vi ljkum essari stuttu samantekt um tarfari 1810 me brotum af tavsum sra rarins Mla og broti fr Jni Hjaltaln. rarinn bj Suur-ingeyjarsslu. Lsingar hans benda til ess a ekki hafi veri srlega snjungt ar um slir - en frost hafi fari illa me aua ea snjlitla jr og hn jafnvel sprungi. Vor- og snemmsumarurrkar me miklu slskini fru san illa me jr ef tra m vsunum.

r tavsum rarins Mla:

ri sast af sem lei
einkum norur-bygga
slands lur enga ney,
ellegar stran skaa bei.

Var sndist verafar
vgt a snjafllum;
en hrkur pndu harfengar,
holdi tndu skepnurnar.

Vetrarrki vestanlands
var og syra yngra
hesta slkur felldi fans
fjr og lka bandans.

Regns af um reis lag
rosa vestan-stormar,
af snjhrum ofsa-slag
oft tum sama dag.

Af v lngum stira stor
steyptu svella hjpi;
t strng anna bor
tigngu-penings mor.

norurhorni voru var
vgra essar tir:
en himinbornu hrkurnar
hari fornu skavnar.

tmnaa yfir skei
kaft jafnast vru;
vorinu' a svo loksins lei,
langan skaa ar af bei.

Jr flgin jkli drakk
jafnan kulda skerfi
hafss-klgu hulin stakk
hrku blgin sundur sprakk.

Grurleysi hams og hold
hestaog fjrsins rri
dugiei geysi dlaus mold
dr a reisa blm r fold.

Hra skvaldurs reytti rtt
raut yfir hvtasunnu
vori kalda veur-htt
vi nam halda norantt.

Grnlands sa ei k
ju norlendinga
af sem rsa hpp stk
ea vsust banatk.

Veurtt vgi til
vantai dgg heilnma;
grur rtt um etta bil
raist smtt vi slar yl.

Ntur frostin eymdu, en
ofur heitt um daga
hauri orsti skti senn
sem landkosti fyrtimenn.

Varmi sunnu veitti spjll
vaxtar-rkis blma
mrar, brunnar fen um fjll
fast a grunni ornu ll.

...

Vera hryjum varist tt
vinda lku hjlin
heyja ijum hefti rtt
hitia mijum tna sltt.

San vtur settust a
sem ei komua spjllum
grrar btur ttu a
graa sta heyverkna.

...

Heyja nnum hllun bj
hafi norur kalda
vera mnnum vr af dr
vtu hrnn me gst.

...
Vinda rimma vx n
vinnu brgum hnekkti;
fjk og dimma fylgdi v,
frostin grimmu sepembr.

Vetrar kulda veur hr
veldiog hjari skku,
fast um buldu fjalla skr
fli huldi tum jr.

...
Mikaelis messu fr
mund a allheilagri
fll dvel um fold og l
farslt telja hausti m.

...

Foldu jlafastan djrf
faldai hvtum dki
norur bla nri rf
nstu slar yfir hvrf

Allt hva foki ur var
um og fyrir jlin
rs vi lokin burtu bar
bylja rokum eyvindar

Allmjg hvessti, yggjar mey
tsynningar hristu
bta hlestu, hs og hey
hast af vestri lokinn ey.

...

rslum hrannar rotnir rtt
rengdir hels drma
fimmtygir manna frust skjtt
fkkar annig kaska drtt.

Jn Hjaltaln:

Noran stormur nmur
nvember hinn 6ta bj
vestra baga lands um laut
Laugarbrekku kirkju braut.

Hirslur skemmdi hrin str
hsi allt lofti fr
skaa veri skelfdi j
skra kistill eftir st.

Lkur hr yfirfer hungurdiska um ri 1810 (a sinni). Ritstjrinn akkar Siguri r Gujnssyni fyrir innsltt texta Brandstaaannls og Hjrdsi Gumundsdttur fyrir innsltt texta r rbkum Esplns.


Bloggfrslur 1. oktber 2018

Um bloggi

Hungurdiskar

Höfundur

Trausti Jónsson
Trausti Jónsson
Hfundur er veurfringur og hugamaur um veur.
Okt. 2018
S M M F F L
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

Njustu myndir

  • Samanburðarmynd
  • vik i myrdal 1910
  • vik i myrdal 1910
  • w-blogg131018i
  • w-blogg111018b

Heimsknir

Flettingar

  • dag (17.10.): 120
  • Sl. slarhring: 250
  • Sl. viku: 3383
  • Fr upphafi: 1697830

Anna

  • Innlit dag: 110
  • Innlit sl. viku: 2848
  • Gestir dag: 104
  • IP-tlur dag: 100

Uppfrt 3 mn. fresti.
Skringar

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband